Кіріспе
Ұлы депрессия кезеңінде АҚШ-тың банк жүйесін тұрақтандыруға қабылданған заңнама NOTOC Төтенше банктік заң (EBA) (ресми атауы – Төтенше банктік көмек туралы заң), Қоғамдық заң 73-1, 48 Stat. 1 (1933 жылғы 9 наурыз), 1933 жылғы наурыз айында АҚШ Конгресі банк жүйесін тұрақтандыру мақсатымен қабылдаған акті.
NOTOC
The Emergency Banking Act (EBA) (the official title of which was the Emergency Banking Relief Act), Public Law 73 1, 48 Stat. 1 (March 9, 1933), was an act passed by the United States Congress in March 1933 in an attempt to stabilize the banking system.
Банктік мереке
1933 жылдың 14 ақпанынан бастап, АҚШ-тағы Ұлы депрессияның салдарынан ерекше қатты зардап шеккен Мичиган штаты сегіз күндік банк демалысын жариялады. Адамдар әлі мүмкіндігі бар кезде салымдарын алуға асыққандықтан, банктердің жабылу қаупі штаттар арасында тарады. Бірнеше апта ішінде басқа барлық штаттар банктерге шабуылдарды тоқтату үшін өздерінің банк демалысын жариялады, ал Делавэр 4 наурызда банктерін жапқан 48-ші және соңғы штат болды. 1933 жылдың 4 наурызында өзінің қызметке кірісу рәсімінен кейін президент Франклин Рузвельт елдің банк жүйесіне сенімді қайта орнату және Американың банк жүйесін тұрақтандыруға кірісті. 6 наурызда ол Конгресс әрекет еткенше барлық банктерді жабық ұстайтын төрт күндік ұлттық банк демалысын жариялады. Осы уақыт ішінде федералдық үкімет барлық банктерді тексеріп, жеткілікті қаржылық мүмкіндігі барларды қайта ашады, құтқаруға болатын банктерді қайта ұйымдастырады және жөндеуге келмейтін банктерді жабады.
Төтенше жағдай банктік заңның қабылдануы
1933 жылы 9 наурызда Герберт Гувер әкімшілігі кезінде Қаржы департаментінің қызметкерлері дайындаған заң жобасы қабылданды. Жаңа заң он екі Федералдық резерв банкіне сапалы активтердің негізінде қосымша валюта шығаруға мүмкіндік берді, соның арқасында қайта ашылған банктер кез келген заңды талапты орындай алатын болды. 1917 жылғы «Дұшпанмен сауда жасау туралы» заңға түзету енгізілген «Төтенше банктік заң» 1933 жылғы 9 наурызда Конгрестің бірлескен отырысында таныстырылды және сол күні кешке, 100-ден астам жаңа демократ конгрессмендер билікке келіп, банктік жүйенің күйреуі мен басқа да экономикалық проблемаларды шешу үшін радикальды шаралар қабылдауға бекінген кезде, хаос пен беймәлімдік ахуалында қабылданды. Бұл заң президент Рузвельттің президенттік өкілеттігінің алғашқы 100 күніндегі бастамаларының бірі болды. Ахуалдың шиеленісі соншалық, заңның тек бір ғана данасы Өкілдер палатасының мәжілісінде болды және заң шығарушылар заң жобасын оқып болған соң дауыс берді, оны Өкілдер палатасының Банктік комитетінің төрағасы Генри Стигалл оқыды. Заң Сенатта талқыланып жатқанда, ол палатада мақұлданғаннан кейін сенаторларға таратылды. Уильям Л. Сильбердің сөзінше: «1933 жылғы Төтенше банктік заң, Конгресс ФДР бүкіл елде банктерге демалыс жариялағаннан кейін үш күн өткен соң, 9 наурызда қабылдады, Федералдық резервтің қайта ашылған банктерге шексіз валюта ұсынуға берген уәдесімен бірге, салымдарға 100 пайыздық кепілдік берді». Ал келесі аптада ақша банктің қассасына түсті.
Қоғамның реакциясы
1933 жылдың 13 наурызында мекемелер жұмысын қайта бастағанда, барлығының қуанышына орай, сақтаушылар жинаған ақшаларын аудандық банктерге қайтару үшін кезекке тұрды. Екі апта ішінде американдықтар банктер жұмысын тоқтатқанға дейін заңды түрде алған валютаның жартысынан астамын қайта салды. Қор нарығы да осыған қолдау білдірді. 1933 жылдың 15 наурызында, Уолл-стрит ұзақ уақыт жабық болғаннан кейін қор саудасының алғашқы күнінде Доу-Джонс индустриялық орташа көрсеткіші 8,26 ұпайға өсіп, 62,10-ға жабылды; бұл 15,34% өсімді құрады. Бұл бір күндік бағаның ең үлкен пайыздық өсуі рекорды болып табылады. Көрер көзге, бүкіл ел бойынша жарияланған Банктік демалыс және 1933 жылдың наурыз айындағы Төтенше Банктік заң Ұлы депрессия кезіндегі банктерге шабуылдарды тоқтатқан болып есептеледі.
Ақшалай алтынмен иемдену қылмыс болып табылады
Бір айдан кейін, 1933 жылғы 5 сәуірде президент Рузвельт 6102-ші атқару бұйрығына қол қойды, ол кез келген жеке тұлғаның, серіктестіктің, бірлестіктің немесе корпорацияның қолдағы алтынды иеленуін қылмыс деп белгіледі. Ал 1933 жылғы маусымда Конгресс осыған ұқсас қаулы қабылдады.
1933 жылғы банктік заң
Бұл заң үлкен мәселеге уақытша жауап ретінде қабылданды және бүгінгі күнге дейін қолданыста болып келеді. Сол жылы кейін қабылданған 1933 жылғы Банк заңы ұзақ мерзімді шешімдерді қамтиды, оның ішінде Федералдық салымдарды сақтандыру корпорациясының (FDIC) құрылуы да бар.