Кіріспе

Грамм-Лич-Блайли заңы (GLBA), сондай-ақ 1999 жылғы Қаржылық қызметтерді жаңғырту туралы заң ретінде белгілі, 106-шы АҚШ Конгресінің (1999–2001) актісі болып табылады. Ол 1933 жылғы Гласс-Стигл заңының бір бөлігін жойды, банктік компаниялар, бағалы қағаздар компаниялары және сақтандыру компаниялары арасындағы нарықтағы кедергілерді алып тастады, бұл кез келген мекемені инвестициялық банк, коммерциялық банк және сақтандыру компаниясының кез келген комбинациясы ретінде әрекет етуден тыйым салған еді. Грамм-Лич-Блайли заңының қабылдануымен коммерциялық банктерге, инвестициялық банктерге, бағалы қағаздар фирмаларына және сақтандыру компанияларына бірігуге рұқсат берілді. Бұдан бөлек, ол SEC немесе басқа да қаржылық реттеуші органға ірі инвестициялық банк холдингтік компанияларын реттеу құқығын бермеді. Заңға президент Билл Клинтон қол қойды. Заң қабылданғанға бір жыл бұрын, 1998 жылы Citicorp коммерциялық банк холдингі сақтандыру компаниясы Travelers Group-пен бірігіп, Citigroup конгломератын құрды, ол Citibank, Smith Barney, Primerica және Travelers брендтерін біріктіретін банктік, бағалы қағаздар және сақтандыру қызметтерін ұсынатын корпорация болды. Бұл бірігу Гласс-Стигл заңы мен 1956 жылғы Банк холдингтік компаниялар заңын бұзғандықтан, Федералды резерв 1998 жылдың қыркүйегінде Citigroup-ке уақытша рұқсат берді. Бір жылдан кейін GLBA осы сияқты бірігулерді тұрақты негізде заңдастыру үшін қабылданды. Заң сонымен қатар Гласс-Стигл заңындағы мүдделер қақтығысына қатысты тыйымды, яғни "бағалы қағаздар фирмасының кез келген қызметкері, директоры немесе қызметкерінің бір мезгілде кез келген мүше банкте қызметкер, директор немесе қызметкер ретінде жұмыс істеуіне қарсы" ережені де жойды.

Заңнамалық тарихы

Банктік сала 1933 жылғы Гласс-Стигалл заңын жоюды 1980 жылдардан бері, тіпті одан ертерек мерзімдерден бастап іздестіріп келді. 1987 жылы Конгресс зерттеу қызметі Гласс-Стигалл заңын сақтаудың пайдасы мен зиянына арналған есеп дайындады. АҚШ Сенатында Қаржылық қызметтер туралы заңның тиісті нұсқаларын Фил Грамм (Техас штатының республикашысы) және АҚШ Өкілдер палатасында Джим Лич (Р Айова) енгізді. Бұл заң жобасымен байланысты үшінші заң шығарушы – Томас Дж. Блили, кіші (Р Вирджиния), ол 1995 жылдан 2001 жылға дейін Палата Сауда комитетінің төрағасы болды. Өкілдер палатасындағы талқылау барысында Джон Дингелл (Мичиган штатының демократы) бұл заң жобасы банктердің «банкротқа дейін үлкен» болып қалуына әкелетінін айтты. Дингелл сондай-ақ, мұның сөзсіз түрде Федералдық үкіметтен қаржылық көмек алуға себеп болатынын мәлімдеді. Палата 1999 жылғы Қаржылық қызметтер туралы заңның 1999 жылғы 1 шілдеде 343–86 (Республикашылдар 205–16; Демократтар 138–69; Тәуелсіздер 0–1) екіпартиялық дауыспен қабылдады. Сенат бұл заң жобасын 6 мамырда 54–44 (53 республикашыл және 1 демократ қолдады, 44 демократ қарсы болды) дауыспен қабылдағаннан кейін екі ай өткен соң бұл орын алды. Екі палата заң жобасының біртұтас нұсқасына келісе алмағандықтан, Палата 30 шілдеде 241–132 (R 58–131; D 182–1; Ind. 1–0) дауыспен өзінің келіссөзшілеріне тұтынушылардың медициналық және қаржылық құпиялылығын қамтамасыз ететін, сондай-ақ «қатаң бәсекелестікті және олардың қауымдастықтарында қаржылық қызметтер мен экономикалық мүмкіндіктерге тең және кемсітушіліксіз қол жеткізуді» қамтамасыз ететін заңға қол жеткізуді тапсырды (яғни, шектеуші белгілеуден қорғау). Содан кейін заң жобасы Сенат пен Палата нұсқалары арасындағы айырмашылықтарды шешу үшін бірлескен конференциялық комитетке жіберілді. Демократтар республикашылар «Қоғамдық қайта инвестициялау туралы» заңның ережелерін күшейтуге және кейбір құпиялылық мәселелерін шешуге келіскеннен кейін заң жобасын қолдауға келісті. Конференциялық комитет қараша айының басында жұмысын аяқтады. 4 қарашада айырмашылықтарды шешетін соңғы заң жобасы Сенатта 90–8, ал Палатада 362–57 дауыспен қабылдады. Заңға президент Билл Клинтон 1999 жылғы 12 қарашада қол қойды.

Заңмен байланысты өзгерістер

Көптеген ірі банктер, брокерлік және сақтандыру компаниялары сол кезде осы Заңды қабылдауға мүдделі болды. Оның себебі, экономика жақсы қалпында болғанда адамдар көбірек ақшаны инвестицияға салады, ал экономика нашарлағанда ақшаның көп бөлігін жинақ шоттарына салады. Жаңа Заң бойынша, олар бір қаржы институтында «жинақ» және «инвестиция» жасау мүмкіндігіне ие болады, бұл институт жақсы және жаман экономикалық жағдайларда да табысты жұмыс істей алады. Заңға дейін көптеген қаржылық қызметтер көрсететін компаниялар өз клиенттеріне жинақтау және инвестициялау мүмкіндіктерін ұсынып келген. Бөлшек клиенттер арасында 1986 жылы Norwest Corporation (кейін Wells Fargo Bank-пен біріккен) банк барлық түрдегі қаржылық қызметтерді ұсыну бойынша бастама көтерді. American Express қаржы бизнесінің дерлік барлық саласындағы қатысушыларды иеленуге тырысты (бірақ олардың арасында синергияның жетіспеушілігі байқалды). 1998 жылы Citibank пен The Travelers Companies бірігіп, Citigroup құрғанда бұл мәселе шешілді. Бұл бірігу Банктік Холдинг Компаниясы туралы заңды (BHCA) бұзды, бірақ Citibank-ке екі жылдық мерзім берілді, ол заңға өзгеріс енгізуге тырысады деген үмітпен берілді. 1999 жылдың қараша айында Gramm–Leach–Bliley Act қабылданды, ол BHCA және Glass–Steagall Act-тің бір бөліктерін жойды, соның нәтижесінде банктер, брокерлік және сақтандыру компаниялары бірігуге мүмкіндік алды, бұл CitiCorp/Travelers Group бірігуін заңды етті. Заң қабылдануына дейін де Glass–Steagall Act-ке көптеген жеңілдетулер енгізілген болатын. Мысалы, бірнеше жыл бұрын коммерциялық банктерге инвестициялық банк ісімен айналысуға рұқсат берілді, ал одан бұрын банктерге акциялар мен сақтандыру брокерлік қызметін бастауға рұқсат берілген еді. Сақтандыру ісін кепілдіру – бұл оларға рұқсат етілмеген жалғыз операция, тіпті Заң қабылданғаннан кейін де банктерде сирек кездесетін нәрсе. Заңда банктік холдингтерге физикалық тауарлармен айналысуға мүмкіндік беретін үш ереже енгізілді. Заң күшіне енгенге дейін бұл қызмет тек банктік қызметпен тығыз байланысты болған жағдайда ғана, оған қосымша қызмет ретінде қарастырылатын. GLBA-ға сәйкес, банктік холдингтер институтының қай ережеге жататындығына байланысты физикалық тауарлар саудасымен, энергияны өңдеумен, энергияны басқару қызметтерімен және коммерциялық банктік қызметпен айналыса алады. Осыдан бері қаржылық қызметтер саласында көптеген бірігулер болды, бірақ кейбір күткендей ауқымды емес. Мысалы, бөлшек банктер сақтандыру компанияларын сатып алуға құштар емес, олар басқа сақтандыру компанияларының өнімдерін сату арқылы сақтандыру брокерлігінің тиімді бизнесімен айналысуға тырысады. Басқа бөлшек банктер инвестициялық және сақтандыру өнімдерін насияттау және оларды тартымды етіп ұсыну үшін уақытты кешіктірді. Брокерлік компаниялар банктік іске енуде қиындықтарға тап болды, себебі олардың кең филиалдық және кеңселік желісі жоқ. Банктер соңғы кезде басқа банктерді сатып алуға бейім, мысалы 2004 жылғы Bank of America және Fleet Boston бірігуі, бірақ олар инвестициялық және сақтандыру компанияларымен интеграциялауда үлкен жетістікке қол жеткізе алмады. Көптеген банктер инвестициялық банктік қызметке кеңейді, бірақ оны өз банктік қызметтерімен байланыстыруда қиындықтарға тап болды, бұл Smith Barney-дегі жанжалдарға себеп болған күмәнді тәсілдерге жүгінуді тудырды.

Қалған шектеулер

Бұл заңның қабылдануына GLBA-ға енгізілген түзету маңызды болды, онда қаржылық холдингтік мекемелердің немесе олардың еншілес компанияларының кез келгені ең соңғы CRA тексеруінен «қанағаттанарлық емес» баға алса, ешқандай бірігуге жол берілмейді, яғни кез келген бірігу Қоғамдық қайта инвестициялау туралы заңға (CRA) жауапты реттеуші органдардың қатаң бекітілуімен ғана жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл мәселе қызу пікірталас тудырды, ал Клинтон әкімшілігі «ұсақ бизнеске несие беру талаптарын азайтатын кез келген заңға вето қоятынын» мәлімдеді. GLBA сондай-ақ 1956 жылғы Банк холдингтік компаниясы туралы заңмен банктерге қойылған шектеулерді де жойған жоқ, бұл қаржы институттарының қаржы емес корпорацияларға ие болуына кедергі келтірді. Керісінше, банктік немесе қаржы саласынан тыс корпорацияларға бөлшек және/немесе коммерциялық банк қызметіне кіруге тыйым салынды. Көптеген адамдар Wal-Mart-тың өндірістік банкін коммерциялық/бөлшек банкке айналдыру ниеті банктік секторды GLBA шектеулерін қолдауға итермеледі деп санайды. Компанияның инвестициялық және коммерциялық банк операцияларын бөліп көрсету үшін кейбір шектеулер сақталады. Мысалы, лицензиясы бар банкирлерде жеке визиткалар болуы керек, мысалы, «Жеке банкир, Wells Fargo Bank» және «Инвестициялық кеңесші, Wells Fargo Private Client Services». Қаржылық құпиялылық туралы пікірталастың көп бөлігі компанияның банк, брокерлік және сақтандыру бөлімдерінің бірлесіп жұмыс істеуіне рұқсат беруге немесе тыйым салуға қатысты. Заңның негізгі ережелеріне келетін болсақ, Қаржылық құпиялылық ережесі қаржы институттарының клиенттердің жеке қаржылық ақпаратын жинау және жариялау тәртібін реттейді. Бұл ереже қаржылық мекеме емес болса да, мұндай ақпаратты алатын компанияларға да қолданылады. Сақтандыру ережесі барлық қаржы институттарынан клиенттердің ақпаратын қорғау үшін қауіпсіздік шараларын әзірлеуді, енгізуді және сақтауды талап етеді. Сақтандыру ережесі өз клиенттерінен ақпарат жинаған қаржы институттарына ғана емес, сондай-ақ басқа қаржы институттарынан (мысалы, кредиттік бюролар, бағалаушылар және ипотекалық брокерлер) клиент туралы ақпарат алатын қаржы институттарына да қолданылады.

Ұсынылған

2013 жылғы Ұлттық тіркелген агенттер және брокерлер қауымдастығы реформасы заңы (HR 1155; 113-ші Конгресс) – сақтандыру компаниялары үшін бірнеше штаттың талаптарын орындауға байланысты нормативтік шығындарды азайтуға бағытталған заң жобасы, бұл бір компанияның бірнеше штатта жұмыс істеуін оңайлатуға мүмкіндік береді. Заң жобасы Грамма-Лич-Блайли заңына толықтырулар енгізу арқылы Ұлттық тіркелген агенттер және брокерлер қауымдастығының (NARAB) құрылмауына қатысты шарттарды жояды. Заң жобасы Ұлттық тіркелген агенттер және брокерлер қауымдастығын (NARAB) басқа штаттарда бизнес жүргізу үшін сақтандыру компанияларының орындауы тиіс өз стандарттарын белгілейтін орталыққа айналдырады. Алайда, бұл жаңа жүйеде сақтандыру компаниясы тек өзінің туған штатының және NARAB-тың (бар болғаны екі мекеме) талаптарын орындауы керек, ал емес туған штатының және олар жұмыс істегісі келетін әрбір штаттың талаптарын (көптеген мекемелер) орындауы керек. Заң жобасын қолдаушылар бұл заң сақтандыру компанияларының шығындарын төмендетіп, сақтандыруды сатып алушылар үшін қолжетімді етеді деп мәлімдеді.

Қалыптылық туралы ақпарат

Gramm–Leach–Bliley Act, 15 USC, I тармақ, Sec. 6801–6809 – Жеке және құпия ақпаратты ашу

Грамм-Лич-Блайли туралы заңға қатысты Конгресс дауыс беру жазбалары

Сенат дауыс беруі №354 (4 қараша, 1999) Конференциялық баяндама бойынша (S.900 Конференциялық баяндама) Өкілдер палатасы дауыс беруі №570 (4 қараша, 1999) Конференциялық баяндаманы мақұлдау туралы: S 900 (106-шы шақырылым) Қаржылық қызметтерді жаңғырту заңы.