Кіріспе
1913 жылғы АҚШ-тың Федералды резервтік жүйені құру туралы заңы. Федералды резервтік акт 63-ші АҚШ Конгресімен қабылданды және 1913 жылғы 23 желтоқсанда президент Вудро Вильсон заңға қол қойды. Бұл заңмен АҚШ-тың орталық банктік жүйесі – Федералды резервтік жүйе құрылды. 1907 жылғы экономикалық дағдарыс көптеген американдықтарды 1830 жылдардағы банк соғысынан бері елде болмаған орталық банктік жүйені құру қажеттігіне көндірді. 1912 жылғы сайлауда демократтар Конгресс пен президенттікке толық бақылау алғаннан кейін, президент Уилсон, конгрессмен Картер Гласс және сенатор Роберт Латем Оуэн орталық банк жүйесін жеке тұлғалар бақылауын қажет ететін Олдрич жоспары мен орталық банк жүйесін мемлекеттік бақылауда ұстауды жақтаған Уильям Дженнингс Брайан сияқты прогрессивтілердің арасындағы орталық тепешілікті ұсынатын орталық банк туралы заң жобасын жасады. Вильсон бұл заң жобасын өзінің «Жаңа бостандық» ішкі саясатының басты басымдығына айналдырды және ол Конгрестің екі палатасынан да елеулі өзгерістерсіз қабылдануына көмектесті. Федералды резервтік акт Федералды резервтік жүйені құрды, ол он екі аймақтық Федералды резервтік банктерден тұрады. Олар елдің ақша айналымын басқаруға, несие беруге, банктерді қадағалауға және соңғы құрал ретінде несие беруге бірлесіп жауапты. Федералды резервтік жүйені басқару үшін акт Федералды резервтік қордың басқарушылар кеңесін құрды, оның мүшелерін президент тағайындайды. 1933 жылғы Банктік заң Федералды резервтік актіні өзгертіп, Федералды резервтің ашық нарықтағы операцияларын бақылайтын Федералды ашық нарық комитетін құрды. Кейінгі түзету Федералды резервтен «жұмыспен қамтудың максималды деңгейін, бағалардың тұрақтылығын және орташа ұзақ мерзімді пайыздық мөлшерлемені тиімді түрде қамтамасыз етуді» талап етеді.
The Federal Reserve Act was passed by the 63rd United States Congress and signed into law by President Woodrow Wilson on December 23, 1913. The law created the Federal Reserve System, the central banking system of the United States. The Panic of 1907 convinced many Americans of the need to establish a central banking system, which the country had lacked since the Bank War of the 1830s. After Democrats won unified control of Congress and the presidency in the 1912 elections, President Wilson, Congressman Carter Glass, and Senator Robert Latham Owen crafted a central banking bill that occupied a middle ground between the Aldrich Plan, which called for private control of the central banking system, and progressives like William Jennings Bryan, who favored government control over the central banking system. Wilson made the bill a top priority of his New Freedom domestic agenda, and he helped ensure that it passed both houses of Congress without major amendments. The Federal Reserve Act created the Federal Reserve System, consisting of twelve regional Federal Reserve Banks jointly responsible for managing the country's money supply, making loans and providing oversight to banks, and serving as a lender of last resort. To lead the Federal Reserve System, the act established the Federal Reserve Board of Governors, members of which are appointed by the president. The 1933 Banking Act amended the Federal Reserve Act to create the Federal Open Market Committee, which oversees the Federal Reserve's open market operations. A later amendment requires the Federal Reserve "to promote effectively the goals of maximum employment, stable prices, and moderate long term interest rates."
Шолу
Федералды резерв туралы заң жеке және мемлекеттік ұйымдар жүйесін құрды. Кем дегенде сегіз және он екіден аспайтын жекеменшік аймақтық Федералды резерв банктері болуы тиіс еді. Он екі банк құрылды, және әрқайсысының түрлі филиалдары, директорлар кеңесі және аудандық шекаралары болды. Федералды резервтік кеңес, жеті мүшеден тұратын, Федералды резервтің басқару органы ретінде құрылды. Әрбір мүше АҚШ президенті тарапынан тағайындалады және АҚШ Сенаты тарапынан бекітіледі. 1935 жылы Кеңес қайта аталды және қайта құрылды. Сонымен қатар, Федералды резерв жүйесінің бір бөлігі ретінде 12 мүшеден тұратын Федералды консультативтік комитет және АҚШ-тың жаңа бір валютасы – Федералды резервтік қағазы құрылды. Федералды резерв туралы заң ұлттық валюта мен ақша жүйесін құрды, ол банк жүйесіндегі стресстерге тиімді жауап бере алады және тұрақты қаржы жүйесін құруға мүмкіндік береді. Ұлттық ақша жүйесін және қаржылық тұрақтылықты құру мақсатымен, Федералды резерв туралы заң экономика үшін көптеген басқа функциялар мен қаржылық қызметтерді де ұсынды, мысалы, Федералды резервтің барлық мүшелері үшін чектерді тазалау және жинау. Федералды резерв туралы заң қабылданғаннан кейін, Конгресс барлық ұлттық бекітілген банктердің Федералды резерв жүйесінің мүшелері болуын талап етті. Бұл банктер өздерінің аймақтық Федералды резерв банктерінде белгілі бір ауыстырылмаған акцияларды сатып алуға және тиісті резервтік банктерінде белгіленген сомада пайызсыз резервтерді ұстауға міндетті болды. 1980 жылдан бері барлық салымдарды қабылдайтын мекемелер Федералды резервте резервтерді ұстауға міндетті. Мұндай мекемелер Федералды резервтің белгілі бір қызметтерін алуға құқылы. Мемлекеттік бекітілген банктерге Федералды резерв жүйесіне мүше болу мүмкіндігі берілді және егер олар осы мүмкіндікті пайдаланса, Федералды резерв жүйесінің ішінара бақылауына алынуға тиіс болды. Мүше банктер өздерінің резервтік банктеріндегі дисконттық терезе арқылы дисконттық несиелерге, Федералды резерв акциялары бойынша 6% жылдық дивидендке және басқа да қызметтерге қол жеткізуге құқылы болды.
Өмірбаян
Орталық банк жүйесі АҚШ тарихы бойында әртүрлі институционалдық нысандарда пайда болды. Бұл институттардың бастауы АҚШ-тың бірінші және екінші банктері болды, олардың негізін қалаушылардың бірі Александр Гамильтон еді.
АҚШ-тың бірінші банкі
Американың қаржы жүйесі Американ революциялық соғысынан кейін күрт фрагменттенді. Үкімет үлкен соғыс қарыздарымен салмақталған болатын, ал жаңа республика елге тұрақты қаржылық негіз беру үшін күшті қаржы институтына мұқтаж болды. Александр Гамильтон мен Томас Джефферсон АҚШ-тың еуропалық үлгідегі ұлттық қаржы институтынан пайда көре алатыны туралы қарама-қарсы пікірде болды. Гамильтон елдің қаржылық мәселесін шешу үшін күшті орталықтандырылған саяси және экономикалық институт құруды жақтады. Ол орталық банк АҚШ-тың ақша жүйесіне тәртіп келтіріп, үкіметтің кірістерін және төлемдерін басқара алады, сондай-ақ мемлекеттік және жеке секторларға несие бере алады деп сарқы. Ал Джефферсон орталық банкке күдікпен қарады, себебі ол демократияны әлсіретеді деп есептеді. Джефферсон мен Конгрестің оңтүстік өкілдері де, революциялық соғыстан кейінгі кезеңде жергілікті банктер несие берген оңтүстіктегі ауыл шаруашылығы мүдделерінің есебінен солтүстіктің коммерциялық мүдделеріне қызмет ететін күшті орталық қаржы институты болады деп ойлады. АҚШ-тың Бірінші банкі 1791 жылы құрылды және жиырма жылға лицензияланды. АҚШ үкіметі банктегі ең ірі үлеске ие болды. Үкімет акционер болып табылуына қарамастан, банк басқаруына қатысуға рұқсат етілмеді. Банк салымдарды қабылдады, банкноттар шығарды және үкіметке қысқа мерзімді несиелер берді. Ол сондай-ақ мемлекеттік қарызды өтеу орталығы ретінде жұмыс істеді. Банк банкноттардың артық өндірілуін болдырмау үшін штаттық банктерді де реттеуге құқылы болды. Банк үкіметті қаржыландыруда және экономиканы дамытуда үлкен жетістіктерге жетті. Бірақ, оның табыстарына қарамастан, банкке қарсы наразылық басылған жоқ. Джефферсондықтар банк конституциялық заңға сәйкес пе екеніне күмән келтірді. 1811 жылы АҚШ-тың Бірінші банкі Палатада да, Сенатта да бір дауыс айырмасымен жаңартылмады.
АҚШ-тың Екінші банкі
1812 жылғы соғыстан кейін экономикалық тұрақсыздық екінші ұлттық банк құру қажеттігін тудырды. Ақша айналымының ұлғаюы және бақылаудың болмауы салдарынан жеке банктердің әрекеттері жоғары инфляцияға алып келді. 1816 жылы жиырма жылдық мерзімге екінші ұлттық банк құрылды. Үш жыл өткен соң, 1819 жылғы паника кезінде Америка Құрама Штаттарының екінші банкі жер участақтарының құны шарықтаған кезде несие беруді артық кеңейткені үшін кінәланды, және паникадан кейін несие саясатын қатаңдатты. Екінші банк батыс және оңтүстік штаттарындағы банктердің арасында танымал болмады, сондай-ақ ұлттық банктың конституциялық негізі күмәнді болды. Президент Джексон билікке келгеннен кейін, өзінің президенттік мерзімінде қолданыстағы орталық банкты таратуды көздеді. Банк шағын экономикалық және саяси элитаның мүддесін қорғайды және халықтың көпшілігіне зиян келтіреді деген пікірге сүйене отырып, екінші банк 1836 жылы мерзімі бітіп, жекешелендірілді, ал 1841 жылы таратылды. Екінші Америка Құрама Штаттары банкінің мерзімі аяқталғаннан кейін, шамамен 80 жыл бойы АҚШ орталық банксіз болды. Әртүрлі қаржылық паникалардың, әсіресе 1907 жылы болған ауыр паниканың салдарынан, кейбір американдықтар елге банктік және валюталық реформа қажеттігіне көз жеткізді, бұл қаржылық паникалар туғанда сұйық активтердің қорын қамтамасыз ететін, сондай-ақ АҚШ экономикасының маусымдық кеңеюіне және қысқаруына мүмкіндік беретін реформаны қалады. Бұл мәселелердің бір бөлігі 1908 жылы қабылданған Олдрич-Вриланд заңымен құрылған Ұлттық валюталық комиссияның (1909–1912 жж.) есептерінде жазылған. Комиссия 1912 жылдың 9 қаңтарында Конгреске ұсынған есепте АҚШ банктік және валюталық заңнамасына ұсынылатын өзгерістер бойынша 59 тармақтан тұратын ұсынымдар мен заң жобалары қамтылған. Ұсынылған заң жобасы Комиссия төрағасы, Род-Айленд штатының республикалық сенаторы Нельсон В. Олдричтің атымен аталып, «Олдрич жоспары» деп аталды. Жоспар 15 аймақтық филиалы және банктік саладан шыққан 46 географиялық түрде орналасқан директорлары бар Ұлттық резервтік қауымдастық құруды көздеді. Резервтік қауымдастық мүше банктерге шұғыл несиелер беруге, ақша басып шығаруға және АҚШ үкіметінің қаржылық агенті ретінде әрекет етуге тиіс болды. Мемлекеттік және ұлттық банктер өздерінің жергілікті филиалдарының акцияларына жазылуға құқылы болды. Олдрич жоспары үкіметке жеткілікті билік бермегендіктен, оған ауылдық және батыс штаттарынан қарсылық болды, себебі ол банкирлердің, әсіресе Нью-Йорктегі Ақша трестінің құралына айналуы мүмкін деп қорқынышты. Шындығында, 1912 жылдың мамырынан 1913 жылдың қаңтарына дейін Палатаның Банктік және валюталық істер жөніндегі комитетінің кіші комитеті – Пужо комитеті, Ақша тресті және оның өзара байланысқан директорлар кеңесі туралы тергеу тыңдауларын өткізді. Бұл тыңдауларды Луизиана штатының демократ өкілі Арсен Пужо басқарды. 1912 жылғы сайлауда Демократиялық партия Ақ үйді және Конгрестің екі палатасын да бақылауға алды. Партияның бағдарламасында Олдрич жоспарына қатысты қатаң оппозиция білдірілді. Бағдарлама сонымен қатар қаржылық паникалар, жұмыссыздық және экономикалық депрессиядан құтылуға және халықты «Ақша тресті» деп аталатын күштердің үстемдігінен қорғауға мүмкіндік беретін банктік заңнаманы жүйелі түрде қайта қарауды талап етті. Алайда, соңғы жоспар бірнеше түзетулермен Олдрич жоспарына ұқсас болды. Сенатор Картер Гласс бұл түзетулерді жасады, бірақ Олдрич жоспарының негізгі қағидалары сақталды. АҚШ банктік және валюталық жүйесіндегі өзгерістер]. Палатаның 63-ші Конгреске ұсынған есебі № 69, H. R. 7837, 1913 жылдың 9 қыркүйегінде Картер Гласс, Банктік және валюталық комитетінен толық палатаға ұсынды. Осы баяндамада сол кездегі қолданыстағы банктік жүйенің кемшіліктері, сондай-ақ Олдрич жоспарындағы кемшіліктер және 1912 жылғы Демократиялық партия бағдарламасынан алынған цитаталар 3–11 беттерде баяндалған.
Заңнамалық тарихы
АҚШ-та валюта және банк жүйесін реформалауға жасалған әрекеттер H. R. 7837 ұсынылғанға дейін де болған. Осы сипаттағы заңның алғашқы маңызды нысаны 1791 жылы АҚШ-тың Бірінші банкі арқылы іске асырылды. Александр Гамильтон қолдауымен құрылған бұл банк федералдық қаржылық және ақша айналымын кеңейтудің үш бағытын қамтитын (федералды монета және акциздік салықтарды қоса) орталық банк болды. Банктің мерзімін ұзартуға талпыныстар жасалды, бірақ олар 1811 жылы мерзімі біткенге дейін сәтсіз аяқталды. Бұл АҚШ-тың Екінші банкінің құрылуына әкелді. 1816 жылы АҚШ Конгресі осы Екінші банкке 1812 жылғы соғыстың шығындарын төлеу үшін қайтарылмайтын валюта шығару үшін жиырма жылға шарт жасады. Екінші банктың конгресс бекіткен қайтарылмайтын валюта шығаруы инфляция арқылы салық салу мүмкіндігін ашты. Конгресс штаттық банктердің валюта инфляциясына бәсекелес болуын қаламады. Екінші банктың мерзімі 1836 жылы бітіп, АҚШ шамамен сексен жылға жуық орталық банксіз қалды. 1907 жылғы үрейден кейін екі партияның көшбасшылары арасында қаржылық дағдарыстар кезінде үйлестіруді қамтамасыз ету үшін орталық банк жүйесін құру қажеттігі туралы жалпы пікір қалыптасты. Көптеген көшбасшылар сондай-ақ валюта реформасын қалап, шамамен 3,8 миллиард доллар монета мен банкноттар қаржылық дүрбелең кезінде жеткілікті ақша ұсынысын қамтамасыз етпейді деп сенді. Консервативті республикашыл сенатор Нельсон Олдричтің жетекшілігімен Ұлттық валюта комиссиясы елдің банктеріне валюта шығару, бақылау және несие беру үшін орталық банк жүйесін құру жоспарын ұсынды. Алайда, көптеген прогрессивтер банктердің орталық банк жүйесіне тигізетін ықпалына байланысты жоспарға күмәнмен қарады. Луи Брандейстің кеңесіне сүйене отырып, Уилсон Уильям Дженнингс Брайан сияқты прогрессивтер мен Олдрич сияқты консервативті республикашылар арасында орта жол іздеді. Ол банк жүйесінің «жеке емес, мемлекеттік болуы керек, [және] банктер бизнестің құралы болуы үшін үкіметке тиесілі болуы керек» деп мәлімдеді. Демократ конгрессмен Картер Гласс және сенатор Роберт Л. Оуэн жеке банктер он екі аймақтық Федералды резервтік банктерді басқаратын компромистік жоспар жасады, бірақ жүйедегі бақылау үлесі президенттік тағайындалғандардан құралған орталық кеңеске берілді. Он екі аймақтық банк жүйесі Уолл-стриттің ықпалын азайту мақсатымен құрылды. Уилсон Брайанның қолдаушыларын жоспардың икемді валютаға қатысты талаптарын қанағаттандыратынына көндірді, себебі Федералды резервтік банкноттары үкіметтің міндеттемелері болар еді. Заң жобасы 1913 жылдың қыркүйегінде палатада қабылданды, бірақ Сенатта күшті қарсылыққа тап болды. Уилсон банк президенті Фрэнк А. Вандерлип ұсынған жеке банктерге орталық банк жүйесіне үлкен бақылау беру туралы түзетуді жеңілдетуге жеткілікті демократтарды көндіргеннен кейін, Сенат Федералды резерв туралы заңды бекіту үшін 54-34 дауыс берді. 1913 жылдың желтоқсанында Уилсон заң жобасына қол қойды.
Түзетулер
Федералды резерв туралы заң уақыт өте келе маңызды өзгерістерге ұшырады, мысалы, Гавайи мен Алясканың Одаққа қосылуына, ФРС аймақтарының қайта құрылуына және құзыреттілікті нақтылауға байланысты.
Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ақшалай экспансия
1917 жылдың маусым айында Конгресс АҚШ сәуір айында енген Бірінші дүниежүзілік соғыстың күтілетін шығындарын қаржыландыру үшін Заңға маңызды түзетулер енгізді. Түзетулер айналыстағы доллар валютасын қамтамасыз ететін алтынның анықтамасын икемдеуге мүмкіндік берді. Бұл жеңілдету, іс жүзінде, әр доллар банкнотына қарағанда аз алтынмен қамтамасыз етуге мүмкіндік жасады, нәтижесінде 1917 жылдың маусымынан желтоқсанына дейін айналыстағы валютаның көлемі 465 миллион доллардан 1247 миллион долларға дейін екі еседен астам өсті. Бұл реформаның соғысқа қатысудың бір жылдық 2 миллиард долларлық шығындарын қаржыландыру үшін қажет болғаны айтылады. Содан кейін баға инфляциясы орын алды.
Жарғыны ұзарту
Федералды резерв туралы заң бастапқыда Федералды резерв банктеріне жиырма жылдық мерзімге жарғы берді: "Конгресс актісімен таратылмаса немесе заң бұзу арқасында оның лицензиясы жойылмаса, ұйым құрылғаннан бастап жиырма жылға дейін құқықтық жаңаруға ие болу". Бұл тармақ 1927 жылғы 25 ақпанда өзгертілді: "Осы акті мақұлданғаннан кейін Конгресс актісімен таратылғанға дейін немесе заң бұзғаны үшін лицензиясы жойылғанға дейін құқықтық жаңаруға ие болу". Бұл түзетудің маңыздылығы айқын, себебі 1933 жылы АҚШ Ұлы депрессияның қызына ерді және Федералды резерв жүйесіне және банк секторына қатысты халықтың пікірі күрт нашарлаған. Франклин Д. Рузвельт әкімшілігі мен «Жаңа саясат» заңнамасы сияқты саяси ахуалды ескере отырып, Федералды резерв жүйесінің сақталуы күмәнді болып тұрды.
Федералды ашық нарық комитеті
1933 жылы 1933 жылғы Банктік заң арқылы Федералды резервтік заңға өзгерістер енгізіліп, Федералды ашық нарық комитеті (FOMC) құрылды. Бұл комитет Федералды резервтік жүйенің әкімдер кеңесінің жеті мүшесінен және Федералды резервтік банктердің бес өкілінен тұрады. FOMC жылына кемінде төрт рет (практикалық тұрғыда әдетте сегіз рет) отыруға міндетті және Федералды резервтік банктердің барлық ашық нарық операцияларын бағыттап, басқару құқығына ие.
12 USC § 225а
1977 жылғы 16 қарашада Федералды резерв туралы заңға түзетулер енгізілді, осыған сәйкес Басқарма мен FOMC "жаңа жұмыс орындарын көбейту, бағалардың тұрақтылығы және орташа ұзақ мерзімді пайыздық мөлшерлемелер" мақсаттарын тиімді түрде ілгерілетуге міндеттелді. Төраға да жарты жыл сайынғы Конгресс тыңдауларында ақша-кредит саясатының жүргізілуі, экономикалық даму және болашаққа қатысты болжамдар туралы есеп беруге міндетті болды. Федералды резерв туралы заң Конгресс қабылдаған шамамен 200 заңмен толықтырылды. Ол АҚШ-тың маңызды банктік заңдарының бірі болып табылады.
Әсері
1913 жылғы Федералды резервтік актінің қабылдануы АҚШ экономикалық жүйесіне отандық және халықаралық жағынан әсер етті. Осы актіге дейін АҚШ-та орталық банк құрылымының болмауы жылжымайтын резервтермен және серпімсіз валютамен сипатталатын қаржылық жағдайды қалдырды. Федералды резервті құру инфляцияны реттеу құқығын Федералды резервке берді, бірақ мұндай өкілеттіктерге мемлекеттік бақылау кейіннен даулы шешімдерге әкелуі мүмкін. Ең маңызды салдарларының бірі – АҚШ долларының әлемдік валюта ретінде халықаралық деңгейде танылуы, Орталық банк құрылымының қаржылық тұрақтылық жүйесін құру арқылы қоғамдық мүдде ретінде қарастырылуының нәтижесі (Партемос 19 28), сондай-ақ Федералды резервтің экономикалық паникаға жауап ретіндегі әрекеттері. Федералды резерв туралы акт ұлттық банктерге бұрын рұқсат етілмеген шаруашылық жерлеріне ипотекалық кредит беруге мүмкіндік берді.
Сындар
АҚШ тарихында орталық банк жүйесінің артықшылықтары мен кемшіліктері туралы тұрақты экономикалық және саяси пікірталас болып келді. АҚШ-та орталық банк құрылғаннан бері осы экономикалық жүйеге қатысты түрлі қарсы пікірлер айтылып келді. Қарсылықтың негізі – протекционистік көзқарас; орталық банк аз өндірушілер, кәсіпкерлер, фермерлер мен тұтынушылардың есебінен санаулы қаржыгерлерге пайда әкелуі мүмкін, сондай-ақ, спекуляция мен инфляция арқылы экономиканы тұрақсыздандыруы ықтимал. Бұл Федералды резервтік жүйенің шешім қабылдаушыларын кім тағайындайтыны туралы дауды одан әрі шиеленістірді. Жақтаушылар берік банк жүйесінің өсіп келе жатқан экономикаға жеткілікті несие беруге және экономикалық дағдарыстарды болдырмауға қабілетті екенін айтты. Басқа да сынды пікірлер заң жобасының федералды үкіметке тым көп билік беруі мүмкін деген уайымды қамтиды, себебі сенат заң жобасын өңдеп, президент тағайындайтын 12 мүшеден тұратын кеңес құрды. Федералды резерв құрылғанға дейін АҚШ-тағы ешбір орталық банк жүйесі 25 жылдан астам сақталған жоқ. Қойылған сұрақтардың арасында мыналар бар: Конгресс ақша шығару өкілеттігін беруге Конституциялық құқыққа ие ме (Мәтін 1, 8-тарау, 5-тармақ: «Конгресс ақшаны шығаруға, оның құнын және шетел валютасын реттеуге, сондай-ақ салмақ пен өлшемдер стандартын белгілеуге құқылы»), Федералды резерв жүйесінің құрылымы жеткілікті түрде ашық па, Федералды резерв – ықпалды қаржылық топтарды қорғау үшін құрылған жеке банктердің мемлекеттік картелі (немесе жеке банктер картелі) ме, инфляцияның қаупі, үкіметтің жоғары дефициті және Федералды резервтің іс-қимылдары 1930 жылдардағы Ұлы депрессияның ауырлығын күшейтті ме (және/немесе 2000 жылдардың соңындағы дағдарыс сияқты басқа да экономикалық өсім-төмендеу циклдарының ауырлығын немесе жиілігін арттырды ма).
Пайдаланылған әдебиеттер
Link, Артур С. Вудро Вильсон және прогрессивтік дәуір, 1910–1917 (1954) онлайн