Наполеон соғыстары кезіндегі Ресей-Түрік соғысы (1806-1812)
Russo-Turkish War (1806–1812)
Ресей-Түрік соғысы (1806-1812): Наполеон соғыстары аясындағы қақтығыс. Ресей жеңіске жетті, бірақ Наполеонның ықпалынан қауіптеніп, бейбітшілікке келді. Түркиядағы өзгерістер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Наполеон соғыстары кезіндегі қақтығыс. Ресей империясы мен Осман империясы арасындағы орыс-түрік соғысы (1806–1812) – орыс-түрік соғыстарының бірі болды. Ресей үстемдік танытты, бірақ екі тарап та Наполеонның шығысқа қарай қимылдарынан сескеніп, бейбітшілікке келуге мүдделі болды.
Conflict during the Napoleonic Wars
The Russo Turkish War (1806–1812) between the Russian Empire and the Ottoman Empire was one of the Russo Turkish Wars. Russia prevailed, but both sides wanted peace as they feared Napoleon's moves to the east.
Өмірбаян
Соғыс Наполеон соғыстары кезінде басталды. 1806 жылы Аустерлиц шайқасындағы ресейлік жеңіліс Сұлтан Селим III-ті жігерлендіріп, француз империясының кеңесімен, ол Ресейге жақын Константин Ипсилантисті Валахия княздығының билеушісі және Александр Мурусисті Молдавия княздығының билеушісі лауазымдарынан, екеуі де Осман империясының қарастырылған мемлекеттері болатын, қуғызды. Сонымен қатар, француз империясы Далмацияны басып алды және кез келген уақытта Дунай княздықтарына ену қаупін тудырды. Ресей шекарасын французтардың шабуылынан қорғау мақсатында 40 мыңдық орыс әскері Молдавия мен Валахияға жорық жасады. Сұлтан бұған жауап ретінде Дарданелл бұғазын ресейлік кемелер үшін жапты және Ресейге соғыс жариялады.
The war broke out against the background of the Napoleonic Wars. In 1806, Sultan Selim III, encouraged by the Russian defeat at Austerlitz and advised by the French Empire, deposed the pro Russian Constantine Ypsilantis as Hospodar of the Principality of Wallachia and Alexander Mourousis as Hospodar of Moldavia, both Ottoman vassal states. Simultaneously, the French Empire occupied Dalmatia and threatened to penetrate the Danubian principalities at any time. In order to safeguard the Russian border against a possible French attack, a 40,000 strong Russian contingent advanced into Moldavia and Wallachia. The Sultan reacted by blocking the Dardanelles to Russian ships and declared war on Russia.
Ертедегі жаулық
Бастапқыда император Александр I Наполеон Франциясымен қарым-қатынасы әлі де белгісіз болғандықтан және оның әскерінің басым бөлігі Пруссияда Наполеонға қарсы күреске тартылғандықтан, Осман империясына қарсы ірі күштерді жинауға құлшынбады. Орыс әскері басып алған Валахия астанасы Бухарестіне бағытталған Осман әскерінің күшті шабуылы Михайло Милорадович басқаратын 4500 сарбаз тарапынан Обилисте (2 маусым 1807 ж.) дереу тойтарылды. Арменияда Гудвич графының 7000 сарбазы Арпахайда (18 маусым) 20000 түрік әскерін талқандады. Осы уақытта Дмитрий Сенявиннің басқаруындағы Ресей императорлық флоттық күштері Дарданеллді блокадалап, Дарданелл шайқасында Осман флотын жеңіске жеткізіп, Селим III биліктен шеттетілді. Осман флоты келесі айда Афон шайқасында талқандалды, осылайша теңізде Ресейдің басымдығы орнатылды.
Initially, Emperor Alexander I was reluctant to concentrate large forces against the Ottoman Empire while his relations with Napoleonic France were still uncertain and the main part of his army was occupied fighting against Napoleon in Prussia. A massive Ottoman offensive aimed at Russian occupied Bucharest, the Wallachian capital, was promptly checked at Obilesti by as few as 4,500 soldiers commanded by Mikhail Miloradovich (June 2, 1807). In Armenia, the 7,000 strong contingent of Count Gudovich destroyed the Turkish force of 20,000 at Arpachai (June 18). In the meantime, the Russian Imperial Navy under Dmitry Senyavin blockaded the Dardanelles and defeated the Ottoman fleet in the Battle of the Dardanelles, after which Selim III was deposed. The Ottoman fleet was destroyed the following month in the Battle of Athos, thus establishing Russian supremacy at sea.
Кутузовтың жорығы (1811)
Кутузовтың қолбасшылықты алған алғашқы әрекеті – Дунай бойындағы бекіністердегі гарнизон мөлшерін азайту және Валахияға қайта шегіну болды. Ресейдің шегінуі түріктерді жоғалтқан территорияны қайтару үшін қарсы шабуылға түсуге итермеледі. 1811 жылдың көктемінде Ұлы визир Ахмет-паша бастаған 60 мың түрік әскері Осман Болгариясының ең күшті бекінісі – Шумнуда жиналып, Кутузов армиясына қарсы жорыққа шықты. Кутузов армиясы да 46 мың сарбаздан тұрды, алайда ол Валахия мен Осман Болгариясы арасындағы 600 шақырымдық Дунай өзенінің шекарасын қорғауға жауапты болды. 1811 жылдың 22 маусымында екі әскер Дунайдағы Рущук қаласы түбінде шайқасты. Ұзақ күрес нәтижесінде орыстар Ахмет-пашаның басым күштерін сәтті кері тартты. Бірнеше күннен кейін түріктер Рущук бекінісінде орыстарға шабуыл жасауға дайындалып жатқанда, Кутузов әскерлеріне Дунайды кешіп, Валахияға қайта шегінуге бұйрық берді. Орыстар қашуға тырысып жатыр деп ойлаған Ахмет-паша шабуылға шешім қабылдады. 28 тамызда 36 мың түрік әскері Дунай өзенін кесіп, орыстарға шабуыл жасады. Түрік күштері өзеннің сол жағалауында, Слобозия деген шағын ауылдың жанында бекіністі плацдарм құрды, бірақ олар тез арада Кутузов армиясының екі дивизиясымен қоршалды. Ахмет-пашаның қалған 20 мың әскері Рущук маңындағы оң жағалаудағы түрік лагерінде қалды, олар оқ-дәрі мен жабдықтаманы күзетті. Бірақ 1811 жылдың 1 қазаны түнде 7500 сарбаздан тұратын орыс отряды Дунайды жасырын кешіп өтті. Таңертең орыстар түрік әскерлерін күтпеген шабуылмен талқандады. Түріктер үрейге түсіп, шашырады, 2 мыңдай адам қаза тапты. Содан кейін орыс әскерлері Дунайдың сол жағалауындағы түрік плацдармын толығымен қоршап алып, артиллериялық оққа тұтты. Орыс әскері шамамен алты апта бойы түрік плацдармын қоршап, бомбалады. Қоршауда қалған түріктер орыстардың үздіксіз бомбалауынан ғана емес, азық-түлік жетіспеушілігі мен аурулардан да зардап шекті. 25 қазанда атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылды, ал үш аптадан кейін, 1811 жылдың 14 қарашасында Ахмет-паша бітімге келісіп, Кутузовқа ресми түрде бас иді. 36 мың адамдық түрік әскерінің жеңілісі Дунай бойындағы соғысты аяқтады және бейбіт келіссөздерге жол ашты, нәтижесінде 1812 жылдың 28 мамырында Бухарест шартына қол қойылды.
Kutuzov's first action upon taking command was to reduce the size of the garrisons in the fortresses along the Danube and retreat back into Wallachia. The Russian withdrawal induced the Turks to launch a counter offensive to recapture lost territory. In the spring of 1811, 60,000 Turkish troops led by Grand Vizier Ahmed Pasha gathered at Šumnu, the strongest fortress in Ottoman Bulgaria and set out on a campaign to confront Kutuzov's army. Kutuzov's army was also large with 46,000 soldiers, however, he was responsible for protecting the full 600 mile Danube River border between Wallachia and Ottoman Bulgaria. On 22 June 1811, the two forces met in battle at Rusçuk on the Danube. After a long struggle, the Russians successfully repelled Ahmed Pasha's larger army. A few days later as the Turks were preparing to attack the Russians in the Rusçuk fortress, Kutuzov ordered his forces to cross the Danube and retreat back into Wallachia. Believing that the Russians were trying to escape, Ahmed Pasha decided to launch an attack. On 28 August, 36,000 Turkish troops began to cross the Danube River to assault the Russians. The Turkish force established a fortified bridgehead on the left bank of the river near the small village of Slobozia where they were quickly surrounded by two divisions of Kutuzov's army. The remaining 20,000 men of Ahmed Pasha's army remained at the Turkish field camp on the right bank near Rusçuk where they guarded the munitions and supplies. On the night of 1 October 1811, however, a Russian detachment of 7,500 men secretly crossed the Danube. In the morning the Russians overwhelmed the Turkish troops in a surprise attack. The Turks panicked and scattered, suffering 2,000 casualties. Thereafter, the Russian forces completely enveloped the Turkish bridgehead on the left bank of the Danube and initiated an all out artillery attack. For approximately six weeks, the Russians sieged and bombarded the Turkish bridgehead. Surrounded with their supply lines cut, the Turks suffered not only from a persistent Russian bombardment but also from malnutrition and disease. A ceasefire was agreed upon on 25 October and approximately three weeks later on 14 November 1811, Ahmed Pasha agreed to a truce and formally surrendered to Kutuzov. The magnitude of the Turkish defeat with 36,000 casualties, ended the war along the Danube and led to peace negotiations ultimately resulting in the signing of the Treaty of Bucharest on 28 May 1812.
Кавказ майданы
Алты жылдық шығыс майданындағы соғыс шекараны өзгертусіз қалдырды. Бұл жердегі шайқастар 1787–1792 жылдардағы орыс-түрік соғысынан гөрі ауыр болды, бірақ ол негізгі әрекеттің бір бөлігі ғана еді. Ресей Кавказды кесіп өтіп, Грузияны жанекке бітірді, оның батыс жартысы номиналды түрде түрікке қарасты. Ол сонымен қатар Каспий теңізінің жағалауындағы және Грузияның шығысындағы парсы вассал хандықтарын да басып алды. Қазіргі Армения аймағындағы (Ериван хандығы және Нахичеван хандығы) жерлер әлі де парсының иелігінде болды. Ресей Персиямен де соғысып жатты, бірақ түріктер мен парсылар бір-біріне көмектеспеді. Ресей армиясының үлкен бөлігі батыстағы Наполеонның қаупіне байланысты тоқтап тұрды. Ресей вице-корольдері: 1806 жылы Иван Гудович, 1809 жылы Александр Тормасов, 1811 жылы Филиппо Палуччи, 1812 жылы Николай Ртищев. Түркиямен соғыс 1807 жылы адмирал Пустошкиннің Анапаны жылдам басып алуымен басталды. Гудович өзінің бас күштерін Ахалцихеге қарай бастады, бірақ Ахалкалакиді шабуылдағанда 900 адамын жоғалтып, Грузияға қайта шегінді. Карс пен Потиге қарсы жасалған қосымша шабуылдар да сәтсіз аяқталды. Түріктер шабуылға шығып, Гюмриді үш рет алуға тырысты, бірақ Арпачай шайқасында Гудовичтан толық жеңіліске ұшырады. Шах, екі мұсылман империясы арасындағы қарым-қатынасқа қатысты қызықты пікір білдіріп, Гудовичты құттықтады. Гудовичтың орнына 1809 жылдың сәуір айында граф Тормасов келді. 1810 жылы жағалаудағы Поти басып алынды. Генерал Палуччи Ахалкалаки қабырғаларының алдында түрік шабуылын тоқтатты. 1810 жылдың қараша айында Ахалцихеге жасалған ресейлік шабуыл обаның таралуына байланысты сәтсіз аяқталды. 1811 жылы Тормасов өзінің өтініші бойынша қайта шақырылып, Транскавказияда оның орнына Палуччи тағайындалды, ал Ртищев Солтүстік желіні басқарды. 1811 жылы күтілетін Наполеон қаупіне қарсы тұру үшін одан да көп әскерлер қайтарылды. Түріктер мен парсылар Гюмриге қарсы бірлескен шабуылға келісті. Олар 30 тамыз күні 1811 жылы Магасбердте кездесті. Сол жерде Эрумның Сераскері күрдтің қолынан қаза тапты, содан кейін күштер ыдырады. Палуччи Пётр Котляревскийді Ахалкалакиге қарсы жіберді. Ол қармен жабылған таулар арқылы басты жолдарды жаңқап, жылдамдықпен өтіп, түнде шабуыл жасады, түріктер орыстар келгенін білмей тұрып, қабырғаларға шабуыл жасады. 10 желтоқсан таңында ол 30 адамды жоғалтып, жараланғандармен бірге бекініс иеленді. Осының арқасында ол 29 жасында генерал-майор атағына ие болды. 21 ақпан 1812 жылы 5000 түрік Ахалкалакиді қайта басып алуға тырысты, бірақ сәтті болмады. Үш күннен кейін олар Паргитада жеңіліске ұшырады. Палуччи Наполеонға қарсы күштерді батысқа жіберді, ал Ртищев Кавказ тауларының екі жағындағы күштердің бас қолбасшысы болды. Ресей Бухарест шартымен (1812) бейбітшілікке келісуге шешім қабылдады.
Six years of war on the eastern front left the border unchanged. Fighting here was more serious than during the Russo Turkish War of 1787–1792, but it was still a sideshow to the main action. Russia crossed the Caucasus and annexed Georgia, the western half of which had been nominally Turkish. It also had taken the Persian vassal khanates along the Caspian coast and east of Georgia. The area around modern Armenia (Erivan Khanate and Nakhichevan Khanate) was still Persian. Russia was also at war with Persia but the Turks and Persians did not help each other. A large part of the Russian army was tied up because of Napoleon's threat in the west. The Russian Viceroys were 1806: Ivan Gudovich, 1809: Alexander Tormasov, 1811: Filippo Paulucci, 1812: Nikolay Rtishchev. Fighting with Turkey began in 1807 with the swift seizure of Anapa by Admiral Pustoshkin. Gudovich led his main force toward Akhaltsikhe but lost 900 men while trying to storm Akhalkalaki and withdrew to Georgia. Secondary campaigns against Kars and Poti also failed. The Turks took the offensive, failed three times to take Gyumri and then were completely defeated by Gudovich (Battle of Arpachai). He was congratulated by the Shah, an interesting comment on the relations between the two Muslim empires. Gudovich was replaced by Count Tormasov who arrived about April 1809. In 1810 Poti on the coast was captured. A Turkish invasion was blocked by General Paulucci under the walls of Akhalkalaki. In November 1810 a Russian attack on Akhaltsikhe failed due to an outbreak of plague. In 1811 Tormasov was recalled at his own request and replaced by Paulucci in Transcaucasia, Rtishchev taking over the Northern Line. In 1811 more troops were withdrawn to deal with the expected threat of Napoleon. Turks and Persians agreed on a joint attack toward Gyumri. They met at ’Magasberd’ {location?} on 30Aug11. There a Kurd assassinated the Serasker of Erzurum and this caused the forces to break up. Paulucci sent Pyotr Kotlyarevsky against Akhalkalaki. He made a forced march over the snow covered mountains, avoiding the main roads, attacked at night, and had storming parties on the walls before the Turks knew the Russians were there. By the morning of 10 December he held the fort with a loss of only 30 killed and wounded. For this he was promoted to major general at the age of 29. On 21 February 1812 5000 Turks failed to re take Akhalkalaki. Three days later they were defeated at Parghita {location?}. Paulucci was sent west to command troops against Napoleon, and Rtishchev became commander of forces on both sides of the Caucasus mountains. Russia decided to make peace, which was signed by the Treaty of Bucharest (1812).
Салдары
Келісімге сәйкес Осман империясы Молдавияның шығыс жартысын Ресейге (аумағын Бессарабия деп атады) берді, атап айтқанда Дунай мен Прут өзендерінің шығысындағы аумақтар, тіпті Осман империясы осы аймақты қорғауға міндеттенген болса да. Ресей Дунайдың төменгі аймағында жаңа күшке айналды және экономикалық, дипломатиялық және әскери тұрғыдан тиімді шекараға ие болды. Транскавказияда Түркия шығыста жоғалтқан жерлерінің көбін қайтарып алды: Поти, Анапа және Ахалкалали. Ресей Абхазия жағалауындағы Сухум-Калесін сақтап қалды. Сұлтан 1810 жылы Имеретия патшалығының Ресейге қосылуын қабылдады. Бұл келісімді Ресейдің Александр I 11 маусымда, Наполеонның Ресейге шабуыл бастауына 13 күн бұрын бекітті. Командирлер Наполеонның күтілетін шабуылына дейін Балқандағы көптеген орыс әскерлерін батысқа қайтаруға үлкерді.
According to the Treaty, the Ottoman Empire ceded the eastern half of Moldavia to Russia (which renamed the territory to Bessarabia), specifically, the territories east of Danube and Prut rivers, even though the Ottoman Empire had committed to protecting that region. Russia became a new power in the lower Danube area, and had an economically, diplomatically, and militarily profitable frontier. In Transcaucasia, Turkey regained nearly all it had lost in the east: Poti, Anapa and Akhalkalali. Russia retained Sukhum Kale on the Abkhazian coast. In return, the Sultan accepted the Russian annexation of the Kingdom of Imereti, in 1810. The treaty was approved by Alexander I of Russia on June 11, some 13 days before Napoleon's invasion of Russia began. The commanders were able to get many of the Russian soldiers in the Balkans back to the western areas before the expected attack of Napoleon.