Кіріспе

Қорқынышпен күресу қабілеті

Батылдық (сондай-ақ қайрат немесе ерлік) – қайғы-қасірет, азап, қауіп, белгісіздік немесе қорқытуға қарсы тұру таңдауы және ынтасы. Ерулық – әсіресе шайқастағы батылдық немесе қайрат. Дене батылдығы – денелік азапқа, қиындыққа, тіпті өлімге немесе өлім қатеріне қарсы тұрудағы қайрат; ал моральдық батылдық – қарсылыққа, ұятқа, жалақорлыққа, көңіл көшіруге немесе жеке шығынға қарсы дұрыс әрекет ету қабілеті. Батылдықтың классикалық қасиеті (andreia, fortitudo) «қаһармандық» деп аударылады, бірақ табандылық пен шыдамдылық аспектілерін де қамтиды. Батыс дәстүрінде батылдық туралы маңызды ойлар философтар Сократ, Платон, Аристотель, Аквина және Кьеркегор, сондай-ақ христиандық сенімдер мен мәтіндерінен шыққан. Үнді дәстүрінде мифологияда ерлік, ерулық және батылдықтың көптеген мысалдары келтірілген, онда физикалық және моральдық батылдықтың үлгілері бар. Шығыс дәстүрінде қытайлық «Дао Дэ Цзин» кітабы физикалық және моральдық батылдыққа қатысты көптеген ойларды ұсынады.

Қорқыныш пен сенімділік батылдықпен байланысты

Профессор Дэниел Путманның айтуынша, "батылдық – ауыр немесе қорқынышты жағдайларға тап болғанда, лайықты мақсат үшін саналы түрде таңдау жасауды білдіреді". Осыны түсінген Путман, "қорқыныш пен сенімділік арасында тығыз байланыс бар" деген қорытындыға келеді. Батылдыққа қатысты қорқыныш пен сенімділік батыл әрекеттің немесе мақсаттың табысты болуын анықтайды. Олар батылдықтың тәуелсіз факторлары болып табылады, ал олардың арақатынасы қорқынышқа қалай реакция жасайтынымызға әсер етеді. Мұнда сөз болып отырған сенімділік – өзіне сенімділік; адамның өз дағдылары мен қабілеттерін білуі және қорқынышпен күресуді немесе одан қашуды қашан анықтауға болатынын білуі. Путман былай дейді: "Батылдықтың идеалы – тек қорқынышты қатаң бақылау ғана емес, сондай-ақ осы сезімді жоққа шығару да емес. Идеал – жағдайды бағалау, эмоцияны адам табиғатының бір бөлігі ретінде қабылдау және, үміттенсек, қорқынышқа қарсы тұру үшін қалыптасқан әдеттерді пайдалану, сондай-ақ ақыл-ойымызды пайдалы мақсатқа жету үшін мінез-құлқымызды басқаруға бағыттау". Путманның сөзіне қарағанда, Аристотель батылдықтағы қорқыныш пен сенімділіктің орынды деңгейлерін айтады. "Қорқыныш, әр адамда әртүрлі болғанымен, толығымен салыстырмалы емес және тек 'жағдайдың қауіптілігіне сәйкес' болған жағдайда ғана орынды". Сол сияқты, қауіпті жағдайда сенімділіктің екі аспектісі бар: "Позитивті әрекетке итермелейтін мақсаттың құндылығына деген нақты сенім". "Өз дағдыларымыз бен қабілеттерімді білу. Сондықтан, орынды сенімділіктің екінші мағынасы – өзін-өзі тану". Қауіпке қарсы тұрғанда қорқыныш пен сенімділіктің орынды теңгерімсіздігі болса, адам оны жеңуге батыл бола алмайды. Профессор Дэниел Путман былай деп мәлімдейді: "Егер бұл екі эмоция ерекшеленсе, онда қорқыныш немесе сенімділіктің артық немесе жетіспеуі батылдықты бұрмалауы мүмкін". Батылдық – қорқынышсыз болу емес, алдағы қиындықтарға қарсы тұруға дайын болу.

Ежелгі Грекия

Платонның "Лахис" кітабында батылдық талқыланады, бірақ батылдықтың не екені туралы толыққанды қорытындыға келмейді. Батылдықтың көптеген анықтамалары ұсынылады, соның ішінде:

Платонның "Лахис" кітабында көптеген анықтамалар келтірілгенімен, олардың барлығы жоққа шығарылады, бұл оқырманға Платонның пікір білдіру стилі туралы түсінік береді. "Лахис" – Платонның ерте туындыларының бірі, сондықтан ол нақты қорытындыға келмеуі мүмкін. Осы ерте жазуда Платон әлі өз идеяларын дамытып жатыр және Сократ сияқты ұстаздарының ықпалына түскенін көрсетеді. "Мемлекет" еңбегінде Платон батылдықты – "заң арқылы білім беру жолымен сіңірілген, нені қорқу керектігі туралы нанымды сақтау" деп сипаттайды. Платон осы табандылықты – азап, қуаныш және қорқыныш сияқты барлық сезімдерді бастан өткеру қабілеті деп түсіндіреді. Батылдық – құнды қасиет ретінде Аристотельдің "Никомах этикасы" еңбегінде, жауынгерлердің қадірлі мақсат үшін шайқасуы контекстінде кеңінен талқыланады. Аталған еңбекте батылдықтың жоқтығы – қорқақтық, ал артық болуы – бейхабарлық деп есептеледі, батылдық осы екі шектен тысқары орташа сапаны білдіреді. Грек тарихшысы Фукидид былай деп жазған: "Шын батырлар – алдындағы салтанат пен қауіпті анық көріп, оларға қарамастан, қарсы шығатын адамдар".

Ежелгі Рим

Рим империясында батылдық, жалпыға ортақ қасиет – virtus-тың бір бөлігін құрады. Римдік философ және мемлекет қайраткері Цицерон негізгі қасиеттерді тізімдейді, бірақ оларды осылай атамайды: "Жақсылық – ақыл-ойымен және табиғат заңдылығымен үйлесімдегі сананың (animi) қалыпты жағдайы. Оның төрт құралы бар: даналық (prudentiam), әділдік, батылдық, және ұстамдылық". Дегенмен, Цицерон "жетілмеген және толыққанды даналыққа қол жеткізбеген адамдағы батыл рух көбінесе шамадан тыс асығыс болады" деп санайтын.

Батыс дәстүрлері

"Міністерлер міндеттері" еңбегінде Амвросий Цицеронға еліктеп, әлі жалпы моральдық жайлылықты көрсетпеген, бірақ батылдық танытқан адамдарға қатысты тартыншақтылық білдіреді. Амвросийтың пікірінше, әділдіксіз қайраттылық әділетсіздікке ұшыратады, себебі адамның күшіне сай әлсіздерді қанауға бейімділігі артады. Батылдық – табиғи қасиет, қасиетті Августин оны христиандық қасиет деп санамаған.

Шығыс дәстүрлері

Тао Дэ Цзин батылдықтың махаббаттан (wikt:慈) туындайтынын айтады, яғни «Махаббаттан батылдық пайда болады». Хинду дәстүрінде Батылдық (шаурия) / Ерлік (дхаирья) және Сабыр (таамаса) индус Манусмритисіндегі дхарманың он белгісінің (лаксана) бірінші екеуі болып келеді, сондай-ақ кешірім (кшама), төзімділік ([[Ерлік (әдептілік)#Хиндуизм]]), адалдық (астая), дене тәрбиесі (индрия ниграха), тазалық (шоучья), сезімталдық ([[Дхи (хинду ойы)]]), білім ([[Видя (философия)]]), шыншылдық (сатья) және ашуды бақылау (акрода) да осылардың қатарында. Ислам дінінде де батылдық және өзін-өзі ұстау шайтанға (ішкі және сыртқы) қарсы тұрудың маңызды факторлары саналады. Көптеген адамдар бұл сенімге өткен пайғамбарлардың (амандық пен сабырлықпен) көрсеткен батылдықтары мен нығайлылықтарының арқасында ие болды, оларға қарсы зұлымдық жасағандар болғанына қарамастан.