Кіріспе
Игілік (virtus) – моральдық, әлеуметтік немесе интеллектуалдық қасиеттерді қоса алғанда, кез келген ерекшелік қасиет. Игілікті дамыту және жетілдіру – «адамзаттың игілігі» деп есептеліп, сондықтан өмірдің мақсаты немесе өмір сүрудің негізгі принципі ретінде бағаланады. Адамның іс-әрекет этикасында игілік – жоғары моральдық үлгіні көрсетуге бағытталған іс-әрекеттерді таңдауға дайындық: белгілі бір саланың шеңберінде дұрыс істеу және бұрыс істеуден аулақ болу, тіпті оның жасалуы қажеттілік тудырмаса да. Егер адам қиын болған жағдайда да дұрыс істеуден ләззат алса, ол игілікті әдетке айналдыра алады. Мұндай адам игілікке бейімділігін дамытқандықтан, игі жандардың қатарына қосылады. Игіліктің керісі – жамандық, ал жамандыққа бейім адам зиян келтіретін жамандық жасаудан ләззат алады. Бұл ұғымның басқа мысалдары Азия дәстүрлеріндегі лайықтылық концепциясы, сондай-ақ [[De (қытай) (қытай 德)] ұғымын қамтиды. Буддизмнің төрт брахмавихаралары еуропалық мағынадағы игіліктер ретінде қарастырылуы мүмкін.
A virtue (virtus) is a trait of excellence, including traits that may be moral, social, or intellectual. The cultivation and refinement of virtue is held to be the "good of humanity" and thus is valued as an end purpose of life or a foundational principle of being. In human practical ethics, a virtue is a disposition to choose actions that succeed in showing high moral standards: doing what is right and avoiding what is wrong in a given field of endeavour, even when doing so may be unnecessary from a utilitarian perspective. When someone takes pleasure in doing what is right, even when it is difficult or initially unpleasant, they can establish virtue as a habit. Such a person is said to be virtuous through having cultivated such a disposition. The opposite of virtue is vice, and the vicious person takes pleasure in habitual wrong doing to their detriment. Other examples of this notion include the concept of merit in Asian traditions as well as [[De (Chinese) (Chinese 德). Buddhism's four brahmavihara can be regarded as virtues in the European sense.
Этимология
Ежелгі римдіктер латын тіліндегі virtus сөзін (адам деген мағынаны білдіретін vir сөзінен туындаған) "адамның барлық қадірлі қасиеттерін, оның ішінде дене күшін, батылдықпен жасалған істерін және моральдық турашылдығын" білдіру үшін қолданған. Француз тіліндегі vertu және virtu сөздері осы латын түбірінен шыққан. "Жақсылық" сөзі "13 ғасырда ағылшын тіліне қабылданған".
Ежелгі Мысыр
Маат (немесе Маат) – ежелгі Мысырдың ақиқат, тепе-теңдік, тәртіп, заң, мораль және әділдік қасиеттерінің құдайы. «Маат» деген сөз сондай-ақ осы ұғымдарды білдіру үшін де қолданылған. Маат жұлдыздардың, маусымдардың және өлшеулі адамдар мен құдайлардың іс-қимылдарының реттелуін де қадағалаған. Құдайлар жаратылыс сәтінде хаостан әлемді тәртіпке келтірді. Оның (идеологиялық) қарсы тұратыны – хаос, жалған және әділетсіздікті бейнелейтін Исфет.
Аристотельдік ізгілік
Аристотель өзінің «Никомах этикасында» ізгілік қасиеттің жетіспеушілік пен артықшылық арасындағы орташа нүкте деп түсіндірді. Ең үлкен ізгілік дәл ортада емес, алтын ортада жатыр, кейде бір шегі екіншісіне қарағанда жақын болатын. Алайда, ізгі әрекет екі қарама-қарсы шектен шығу арасындағы математикалық «орташа» ғана емес. Аристотель «Никомах этикасында» былай дейді: «Дұрыс уақытта, дұрыс жағдайда, дұрыс адамдарға, дұрыс мақсатпен, дұрыс тәсілмен жасалған әрекет – ізгілік жолы және ең жақсы жол, осылардың барлығы ізгілік қасиеттерінің белгілері».
LatinEnglishDescriptionAbundantiaAbundance or ProsperityThe ideal of there being enough food and prosperity for all segments of society, personified by Abundantia. A public virtue. Auctoritas Spiritual AuthorityThe sense of one's social standing, built up through experience, Pietas, and Industria. This was considered to be essential for a magistrate's ability to enforce law and order. ComitasHumourEase of manner, courtesy, openness, and friendliness. [[CouragePerseverance or CourageMilitary stamina, as well as general mental and physical endurance in the face of hardship. ClementiaMercyMildness and gentleness, and the ability to set aside previous transgressions, personified by Clementia. DignitasDignityA sense of self worth, personal self respect, and self esteem. DisciplinaDisciplineConsidered essential to military excellence; also connotes adherence to the legal system, and upholding the duties of citizenship, personified by Disciplina. FidesGood FaithMutual trust and reciprocal dealings in both government and commerce (public affairs), a breach meant legal and religious consequences, personified by Fides. FirmitasTenacityStrength of mind, and the ability to stick to one's purpose at hand without wavering. [[FrugalityFrugalityEconomy and simplicity in lifestyle. GravitasGravityA sense of the importance of the matter at hand; responsibility, and being earnest. Honestas RespectibilityThe image and honor that one presents as a respectable member of society. HumanitasHumanityRefinement, civilization, learning, and generally being cultured. [[Diligence Industriousness or DiligenceHard work. InnocenciaSelflessnessGiving without anticipating recognition or personal gain. Central to this concept was an unwavering commitment to incorruptibility, avoiding the misuse of public office for personal benefit, as that was considered a grave affront to Roman values, detrimental to both individual and communal well being. [[JoyJoy or GladnessThe celebration of thanksgiving, often of the resolution of crisis, a public virtue. Nobilitas NobilityMan of fine appearance, deserving of honor, highly esteemed social rank, and, or, nobility of birth, a public virtue. JustitiaJusticeSense of moral worth to an action; personified by the goddess Iustitia, the Roman counterpart to the Greek Themis. PietasDutifulnessMore than religious piety; a respect for the natural order: socially, politically, and religiously. Includes ideas of patriotism, fulfillment of pious obligation to the gods, and honoring other human beings, especially in terms of the patron and client relationship considered essential to an orderly society. Prudentia PrudenceForesight, wisdom, and personal discretion. [[Salus WholesomenessGeneral health and cleanliness, personified in the deity Salus. Severitas SternnessSelf control, considered to be tied directly to the virtue of gravitas. Veritas TruthfulnessHonesty in dealing with others, personified by the goddess Veritas. Veritas, being the mother of Virtus, was considered the root of all virtue; a person living an honest life was bound to be virtuous. [[Virtus (virtue) ManlinessValor, excellence, courage, character, and worth. Vir is Latin for "man".
Бұл идеалға қоғамның барлық топтары үшін жеткілікті тамақ пен өркендеудің болуы тән. Бұл – қоғамдық ізгілік.
LatinEnglishDescriptionAbundantiaAbundance or ProsperityThe ideal of there being enough food and prosperity for all segments of society, personified by Abundantia. A public virtue. Auctoritas Spiritual AuthorityThe sense of one's social standing, built up through experience, Pietas, and Industria. This was considered to be essential for a magistrate's ability to enforce law and order. ComitasHumourEase of manner, courtesy, openness, and friendliness. [[CouragePerseverance or CourageMilitary stamina, as well as general mental and physical endurance in the face of hardship. ClementiaMercyMildness and gentleness, and the ability to set aside previous transgressions, personified by Clementia. DignitasDignityA sense of self worth, personal self respect, and self esteem. DisciplinaDisciplineConsidered essential to military excellence; also connotes adherence to the legal system, and upholding the duties of citizenship, personified by Disciplina. FidesGood FaithMutual trust and reciprocal dealings in both government and commerce (public affairs), a breach meant legal and religious consequences, personified by Fides. FirmitasTenacityStrength of mind, and the ability to stick to one's purpose at hand without wavering. [[FrugalityFrugalityEconomy and simplicity in lifestyle. GravitasGravityA sense of the importance of the matter at hand; responsibility, and being earnest. Honestas RespectibilityThe image and honor that one presents as a respectable member of society. HumanitasHumanityRefinement, civilization, learning, and generally being cultured. [[Diligence Industriousness or DiligenceHard work. InnocenciaSelflessnessGiving without anticipating recognition or personal gain. Central to this concept was an unwavering commitment to incorruptibility, avoiding the misuse of public office for personal benefit, as that was considered a grave affront to Roman values, detrimental to both individual and communal well being. [[JoyJoy or GladnessThe celebration of thanksgiving, often of the resolution of crisis, a public virtue. Nobilitas NobilityMan of fine appearance, deserving of honor, highly esteemed social rank, and, or, nobility of birth, a public virtue. JustitiaJusticeSense of moral worth to an action; personified by the goddess Iustitia, the Roman counterpart to the Greek Themis. PietasDutifulnessMore than religious piety; a respect for the natural order: socially, politically, and religiously. Includes ideas of patriotism, fulfillment of pious obligation to the gods, and honoring other human beings, especially in terms of the patron and client relationship considered essential to an orderly society. Prudentia PrudenceForesight, wisdom, and personal discretion. [[Salus WholesomenessGeneral health and cleanliness, personified in the deity Salus. Severitas SternnessSelf control, considered to be tied directly to the virtue of gravitas. Veritas TruthfulnessHonesty in dealing with others, personified by the goddess Veritas. Veritas, being the mother of Virtus, was considered the root of all virtue; a person living an honest life was bound to be virtuous. [[Virtus (virtue) ManlinessValor, excellence, courage, character, and worth. Vir is Latin for "man".
* **Abundantia** – Молшылық немесе Гүлдену. Қоғамның барлық бөліктері үшін жеткілікті тамақ пен өркендеу болуының идеалы, оны Abundantia бейнелейді. Қоғамдық ізгілік.
* **Auctoritas** – Рухани билік. Адамның тәжірибе, Pietas және Industria арқылы қалыптасқан әлеуметтік мәртебесін сезінуі. Бұл сот төрешісінің заң мен тәртіпті сақтау қабілеті үшін маңызды деп саналды.
* **Comitas** – Әдептілік, мейірімділік, ашықтық және достық.
* **Courage** – Батылдық немесе Ерлік. Әскери төзімділік, сондай-ақ қиындықтарға қарсы тұрудағы жалпы психикалық және физикалық төзімділік.
* **Clementia** – Мейірімділік, жұмсақтық және бұрынғы қателіктерді кешіру қабілеті, оны Clementia бейнелейді.
* **Dignitas** – Құрмет. Өзін-өзі бағалау, өзіне деген құрмет және өзіне сенім.
* **Disciplina** – Тәртіп. Әскери шеберлік үшін маңызды деп саналады; сонымен қатар заң жүйесіне бағыну және азаматтық міндеттерді орындауды білдіреді, оны Disciplina бейнелейді.
* **Fides** – Сенім. Үкімет пен коммерциядағы (мемлекеттік істердегі) өзара сенім мен қарым-қатынас. Бұзу жағдайында заңдық және діни салдарлар туындайды, оны Fides бейнелейді.
* **Firmitas** – Тұжырымдылық. Адамның ақыл-ойының мықтылығы және мақсатына берік тұру қабілеті.
* **Frugality** – Шаруашылдық. Экономия және қарапайым өмір салты.
* **Gravitas** – Салмақтылық. Мәселенің маңыздылығын сезіну, жауапкершілік және адалдық.
* **Honestas** – Ұяттылық. Қоғамдағы құрметті мүше ретіндегі бедел мен құрмет.
* **Humanitas** – Адамгершілік. Мәдениеттілік, өркениет, білім және жалпы мәдениетті болу.
* **Industriousness** – Еңбекқорлық. Қайратты еңбек.
* **Innocencia** – Әдептілік. Жеке пайданы күтпестен беру. Бұл тұжырымдаманың негізгі бөлігі – жемқорлыққа қарсы тұруға берік ұмтылыс, мемлекеттік қызметті жеке пайда үшін пайдаланудан аулақ болу, өйткені бұл римдік құндылықтарға қарсы келу болып саналады және жеке және қоғамдық әл-ауқатқа зиян келтіреді.
* **Joy** – Қуаныш. Дағдарыстың шешілуіне байланысты шүкіршілік тойлау, қоғамдық ізгілік.
* **Nobilitas** – Ақсүйек. Сырт келбетімен, құрметке лайық, жоғары әлеуметтік мәртебесімен және немесе тумысынан асыл тегімен ерекшеленетін адам, қоғамдық ізгілік.
* **Justitia** – Әділдік. Іс-әрекеттің моральдық құндылығын сезіну, оны Иустиция құдайы бейнелейді, ол грек Темисінің римдік аналогы.
* **Pietas** – Адалдық. Діни құлшыныстан гөрі артық – әлеуметтік, саяси және діни тұрғыдан табиғи тәртіпке құрмет. Оған патриотизм, құдайларға адал міндеттерді орындау және басқа адамдарды, әсіресе тәртіпті қоғам үшін маңызды меценаттық және клиенттік қарым-қатынастар тұрғысынан құрметтеу идеялары кіреді.
* **Prudentia** – Сақтық. Көрегендік, даналық және жеке сақтық.
* **Salus** – Салауаттылық. Жалпы денсаулық пен тазалық, оны Салюс құдайы бейнелейді.
* **Severitas** – Қатаңдық. Өзін-өзі бақылау, гравитастың ізгілігімен тығыз байланысты деп саналады.
* **Veritas** – Шыншылдық. Басқалармен қарым-қатынаста адалдық, оны Веритас құдайы бейнелейді. Веритас, Виртустың анасы, барлық ізгіліктердің бастауы деп саналады; адал өмір сүрген адам ізгілікпен өмір сүруге міндетті.
* **Virtus** – Ерлік. Батырлық, кемеңгерлік, мінез және құндылық. Вир латын тілінде «адам» деген мағынаны білдіреді.
LatinEnglishDescriptionAbundantiaAbundance or ProsperityThe ideal of there being enough food and prosperity for all segments of society, personified by Abundantia. A public virtue. Auctoritas Spiritual AuthorityThe sense of one's social standing, built up through experience, Pietas, and Industria. This was considered to be essential for a magistrate's ability to enforce law and order. ComitasHumourEase of manner, courtesy, openness, and friendliness. [[CouragePerseverance or CourageMilitary stamina, as well as general mental and physical endurance in the face of hardship. ClementiaMercyMildness and gentleness, and the ability to set aside previous transgressions, personified by Clementia. DignitasDignityA sense of self worth, personal self respect, and self esteem. DisciplinaDisciplineConsidered essential to military excellence; also connotes adherence to the legal system, and upholding the duties of citizenship, personified by Disciplina. FidesGood FaithMutual trust and reciprocal dealings in both government and commerce (public affairs), a breach meant legal and religious consequences, personified by Fides. FirmitasTenacityStrength of mind, and the ability to stick to one's purpose at hand without wavering. [[FrugalityFrugalityEconomy and simplicity in lifestyle. GravitasGravityA sense of the importance of the matter at hand; responsibility, and being earnest. Honestas RespectibilityThe image and honor that one presents as a respectable member of society. HumanitasHumanityRefinement, civilization, learning, and generally being cultured. [[Diligence Industriousness or DiligenceHard work. InnocenciaSelflessnessGiving without anticipating recognition or personal gain. Central to this concept was an unwavering commitment to incorruptibility, avoiding the misuse of public office for personal benefit, as that was considered a grave affront to Roman values, detrimental to both individual and communal well being. [[JoyJoy or GladnessThe celebration of thanksgiving, often of the resolution of crisis, a public virtue. Nobilitas NobilityMan of fine appearance, deserving of honor, highly esteemed social rank, and, or, nobility of birth, a public virtue. JustitiaJusticeSense of moral worth to an action; personified by the goddess Iustitia, the Roman counterpart to the Greek Themis. PietasDutifulnessMore than religious piety; a respect for the natural order: socially, politically, and religiously. Includes ideas of patriotism, fulfillment of pious obligation to the gods, and honoring other human beings, especially in terms of the patron and client relationship considered essential to an orderly society. Prudentia PrudenceForesight, wisdom, and personal discretion. [[Salus WholesomenessGeneral health and cleanliness, personified in the deity Salus. Severitas SternnessSelf control, considered to be tied directly to the virtue of gravitas. Veritas TruthfulnessHonesty in dealing with others, personified by the goddess Veritas. Veritas, being the mother of Virtus, was considered the root of all virtue; a person living an honest life was bound to be virtuous. [[Virtus (virtue) ManlinessValor, excellence, courage, character, and worth. Vir is Latin for "man".
Ежелгі Үндістан
Діндік кітаптар дхарманы немесе арамды (тамил тіліндегі «игілік» ұғымы) әдетте құдайлық қасиет деп есептесе, Валлувар оны кез келген діни амалдан гөрі – өмір салты, әмбебап бақытқа жеткізетін үйлесімді өмір сүру жолы ретінде сипаттайды. Сондықтан Валлувар арамды «Құрал» әдебиетінің тұғырнамасы етіп алады. Валлувар әділдікті арамның бір көрінісі немесе нәтижесі деп санады.
Бахаи діні
Бахаи ілімдері барлық адамзатқа арналған және шексіз "Үлкен келісім" мен әрбір дінге тән "Кіші келісім" туралы айтады. Бахаилер Бахаулланың аян-уахиын Оның ізбасарлары үшін міндетті Кіші келісім деп есептейді. Бахаи кітаптарында келісімде тұру – ізгілік деп саналады.
Иудаизм
Құдайды сүю және оның заңдарына, әсіресе Он Буйрыққа бағыну, еврейлердің ізгілік туралы ұғымдарының орталық тұсы болып табылады. Нақыл сөздер кітабының алғашқы сегіз тарауында даналық бейнеленген, ол ғана емес, ізгіліктің бастауы болып табылады, сонымен қатар Құдайдың бірінші және ең жақсы жаратылысы ретінде көрсетілген. Бірінші ғасырдың равині Хиллел Ақсақал еврей дәстүрінде дана және ғалым ретінде танымал. Ол Мишна мен Талмудты дамытумен байланысты және осылайша еврей тарихындағы ең маңызды тұлғалардың бірі болып саналады. Оған еврей дінінің ең қысқаша мазмұнын айтуды сұрағанда, Хиллел (дегенде бір аяғымен тұрған) былай деп жауап берді: "Өзіңе ұнамайтын нәрсені ешқашан басқаға жасама. Міне, бүкіл Тора. Қалғаны – түсіндірме, барып үйреніңдер".
A classic articulation of the Golden Rule came from the first century Rabbi Hillel the Elder. Renowned in the Jewish tradition as a sage and a scholar, he is associated with the development of the Mishnah and the Talmud and, as such, is one of the most important figures in Jewish history. Asked for a summary of the Jewish religion in the most concise terms, Hillel replied (reputedly while standing on one leg): "That which is hateful to you, do not do to your fellow. That is the whole Torah. The rest is commentary; go and learn."
Буддизм
Буддизмнің Төрт Асыл Шындықтың негізінде құрылған сегіз жолды ұстанғандағы іс-әрекеті – ізгіліктердің бірте-бірте дамуының тізімі. Дұрыс Көзқарас – Төрт Асыл Шындықты түсіну (самма вияма, самма ваяма). Дұрыс Саналылық – нәрсені анық санамен, қандай екенін көру қабілеті (самияк смрти, самма сати). Дұрыс Шоғырлану – сананың денсаулы, бір бағыттылығы (самияк самадхи, самма самадхи). Буддизмнің төрт брахмавихарасы ("Құдайлық күйлер") еуропалық түсінік бойынша ізгіліктер ретінде қарастырылуы тиіс. Олар: [[Майтри/Майтри: барлыққа деген сүйіспеншілік; адамның жақсы болуына деген үміт; сүйіспеншілік – барлық сезімтал жандардың, ешбір ерекшеліксіз, бақытты болуын тілеу. Каруна: жанашырлық; адамның құлқындары азаяды деген үміт; жанашырлық – барлық сезімтал жандардың азаптан құтылуын тілеу. Сондай-ақ, белгілі бір ізгіліктерді игерудің нәтижесі болып табылатын Парамиталар ("жетілулер") бар. Тхеравада буддизмінің қанондық Буддавамсасында он жетілу бар (даса парамио). Махаяна буддизмінің Лотос сутрасында (Саддхармапундарика) алты жетілу бар; ал Он Кезең (Дасабхумика) сутрасында тағы төрт Парамита тізімделген.
[[Maitrī/Maitrī: loving kindness towards all; the hope that a person will be well; loving kindness is the wish that all sentient beings, without any exception, be happy. Karuṇā: compassion; the hope that a person's sufferings will diminish; compassion is the wish for all sentient beings to be free from suffering. There are also the Pāramitās ("perfections"), which are the culmination of having acquired certain virtues. In Theravada Buddhism's canonical Buddhavaṃsa there are Ten Perfections (dasa pāramiyo). In Mahayana Buddhism, the Lotus Sutra (Saddharmapundarika), there are Six Perfections; while in the Ten Stages (Dasabhumika) Sutra, four more Paramitas are listed.
Даоизм
"Күш" сөзі қытай тілінен аударғанда, қытай философиясында, әсіресе даосизмде маңызды ұғым болып табылады. Де бастапқыда "жеке мінез; ішкі күш; адалдық" деген мағынада нормативтік "күш" дегенді білдірді, бірақ семантикалық тұрғыдан "күш; мейірімділік; адамгершілік" дегенге өзгерді. Ағылшын тіліндегі ізгілік деген сөздің семантикалық ұқсастығына назар аударыңыз, оның архаикалық мағынасы "ішкі қуат; құдайлық күш" ("күшімен") және қазіргі заманғы "адамгершілік жетістік; жақсылық". Конфуцийшілдіктің алғашқы кезеңдерінде "күштің" моральдық көріністері рен ("адамгершілік"), сяо ("ата-анаға құрмет") және ли ("тиісті мінез-құлық, рәсімдерді орындау") болып табылады. Симон Лейзге сәйкес адамгершілік ұғымы "адамгершілік" және "жақсылық" дегенді білдіреді. Рен бастапқыда Конфуцийдің "Өлеңдер кітабында" "ерлік" деген архаикалық мағынаны білдірді, бірақ біртіндеп этикалық мағынаның реңктерін алды. Кейбір ғалымдар Конфуцийшілдіктің ерте кезеңінде анықталған ізгіліктерді теистік емес философия деп санайды. Конфуцийшілдікпен салыстырғанда Даолық Де ұғымы әлдеқайда нәзік, ол "күш" немесе жеке адамның Таоға ("Жол") ілесіп, жүзеге асыратын қабілетіне қатысты. Қытай ойлауының бір маңызды нормативті құндылығы - адамның әлеуметтік мәртебесі оның туған жерінен гөрі, көрсеткен күшінің мөлшерінен туындайды. Конфуций "Аналектілерде" деге былай деп түсіндіреді: "Өкініштісімен билік жүргізетін адамды солтүстік поляр жұлдызына теңеуге болады, ол өз орнын сақтап, барлық жұлдыздар оған қарай бұрылады". Кейінгі кезеңдерде, әсіресе Тан династиясы кезеңінде, конфуциандық өз құлықтылық ұғымдарын даосизм мен буддизмнің ұғымдарымен біріктірді. Бұл - индуизмнің ежелгі жазбаларында айтылған. Гинду философиясында күштің мәні, қажеттілігі мен құндылығы мәжбүрлеуге болмайтын, бірақ әр адам өз еркімен өмір сүретін нәрсе ретінде түсіндіріледі. Мысалы, Апастамба былай деп түсіндірді: "Жақсылық пен жамандық "Біз осындамыз! Бізге құдайлар да, ғандар да, ата-бабалар да "бұл дұрыс, бұл дұрыс емес" деп айта алмайды. Күш – бұл ұстап алуға қиын ұғым, оны әр ер және әйел өміріне енгізбес бұрын мұқият және ұзақ ойлау қажет". Әдебиетте қасиеттер Пуньяға (Индуизм) (Пуния, қасиетті өмір сүру) әкеледі, ал жамандықтар папқа (पाप, күнә) әкеледі. Кейде пеня сөзі күш сөзімен бір-біріне ауыспалы қолданылады. Дхармиялық өмірді құрайтын қасиеттер - моральдық, этикалық, ізгілік өмір - Ведалар мен Упанишадтарда қалыптасқан. Уақыт өте келе, ежелгі индуистік ғалымдар жаңа ізгі қасиеттерді ойлап тауып, қосып алды: кейбіреулері ауыстырылды, басқалары біріктірілді. Мысалы, Манусамхита адам баласы дхармалық өмір сүру үшін қажетті он қасиетті атап өтті: Дхрти (батылдық), кшама (сабырлық және кешірім), [[Темперация (күш) # индуизм (сабырлық), [[Ашурия (құмарлықсыздық / ұрлықсыздық), [[Шауша (ішкі тазалық), индрияни граха (сезімдерді бақылау), [[Дхи (хиндү ой) (ойлы сақтық), [[Видья (философия) (наным), сатья (нағыздық) және акрода (ашудан азат болу). Кейінгі тармақтарда осы тізімді сол ғалым кеңірек ұғымды біріктіру және құру арқылы бес ізгілікке дейін қысқартты. Қасиеттердің қысқаша тізімі: Ахимса (Зорлық-зомбылықсыз), дама (өзін-өзі ұстай білу), астея (Арсыздық / Ұрлықсыздық), соуча (ішкі тазалық) және сатьям (ақиқат). Бхагавад-гита тарихи индуистік ізгілік туралы талқылаудың және дұрыс пен бұрыс туралы аллегориялық пікірталастың бір көрінісі деп саналады кейбір ізгіліктер міндетті түрде әрқашан абсолютті емес, бірақ кейде қатынастық деп санайды. Мысалы, ол Ахимса сияқты қасиетті басқалардың агрессиясы, жетілмегендігі немесе надандығы салдарынан соғыс немесе зорлық-зомбылықпен бетпе-бет келгенде қайта қарастыру керектігін түсіндіреді.
Джайнизм
Джайнизмде қайвалйаға жету тек ізденушінің белгілі бір ізгіліктері болған жағдайда ғана мүмкін. Барлық джайнистер монахқа айналу алдында ахимса (бейбітшілік), сатья (шындыққа адалдық), астея (ұрлық жасамау), апариграха (иеленбеу) және брахмачарья (ұяттылық) сияқты бес серт беруі тиіс. Бұл серттер [[Тиртанкаралар]] тарапынан белгіленген. Монахтардың да, үй иелерінің де сақтауы тиіс басқа ізгіліктер – кешірімділік, қарапайымдылық, өзін-өзі шектеу және турашылдық. Бұл серттер ізденушіге кармалық байланыстардан босануға көмектеседі, соның арқасында туу мен өлім циклінен шығып, құтылуға жетеді.
Сикхизм
Сикх этикасы рухани даму мен күнделікті моральдық мінез-құлық арасындағы үйлесімділікке ерекше мән береді. Оның негізін қалаушы Гуру Нанак осы көзқарасты былай деп қорытындылады: "Ақиқат – ең жоғары құндылық, бірақ одан да жоғарысы – шындыққа сай өмір сүру". Сикхизмнің бес қасиеті: Сат (ақиқат), Дая (мейірімділік), Санток (қанағаттандыру), Нимрата (көркемдік) және Пьяар (махаббат).
Рене Декарт
Рационалистік философ Рене Декарт үшін ізгілік – біздің іс-әрекеттерімізге жетекшілік етуі тиіс дұрыс ойлаудан тұрады. Адамдар Декарттың Зеноннан кейін ізгілік деп санайтын ең жоғары жақсылықты іздеуі керек, себебі ол бақыттылыққа немесе ләззатқа әкеледі. Эпикур үшін ең жоғары жақсылық – рақат болған, ал Декарт бұл, шындығында, Зенонның ұстанымына қайшы емес дейді, өйткені ізгілік дене рақатынан артық рухани рақат тудырады. Аристотельдің бақыттың жақсылықтарына байланысты екендігі туралы пікіріне қатысты Декарт бұл жақсылықтар бақытқа үлес қосатынын жоққа шығармайды, бірақ олардың көп бөлігі адамның бақылауынан тыс екенін, ал адамның санасы толық бақылауда екенін атап көрсетеді.
Иммануил Кант
Иммануил Кант өзінің "Көрнеу мен жоғары қасиеттерді сезіну туралы" еңбегінде, нағыз ізгілік туралы қалыпты түсініктерден өзгеше екенін айтады. Канттың пікірінше, жақсы ниетті, мейірімді және көңіл жағушы болу – шынайы ізгілік емес. Адамды шынымен ізгі ететін нәрсе – моральдық принциптерге сәйкес әрекет етуі. Кант мысал келтіреді: көшеде мұқтаж адамға кездессеңіз, егер сіздің көңіл жағуыңыз оған көмектесуге итерсе, онда сіздің жауабыңыз ізгілігіңізді көрсетеді, бірақ бұл шынайы ізгілік емес. Кант шын ізгі адамдарды ажырату үшін төрт темперамент тұжырымын қолданады. Кант бойынша, әртүрлі темпераменттерге ие адамдардың арасында ең ізгісі – меланхолик, оның ойлары, сөздері және іс-әрекеттері принциптерге негізделген.
Фридрих Ницше
Фридрих Ницшенің ізгілік туралы көзқарасы адамдар арасындағы дәрежелік тәртіп туралы идеяға негізделген. Ницше үшін күштілердің ізгіліктері әлсіздер мен құлдар үшін жамандықтар болып көрінеді, сондықтан Ницшенің ізгілік этикасы қожайындық мораль мен құлдық мораль арасындағы айырмашылыққа негізделген. Ницше "жоғары адамдар" деп атаған Гете мен Бетховен сияқты адамдардың ізгі қасиеттерін насихаттайды. Ол олардың қасиеттерін олардың шығармашылық күштері ("өте шығармашыл адамдар, менің түсінігімше, шынымен ұлы адамдар") деп мақтайды. Ницшеге сәйкес, бұл жоғары типтер жалғыздыққа бейім, "біріктіруші жобаны" жүзеге асырады, өзіне құрмет көрсетеді және дені сау, өмірді қуаттайды. Өйткені, көпшілікпен араласу адамды төмендетеді, сондықтан жоғары тип "инстинктивті түрде қамал мен құпиялылықты іздейді, онда ол көпшіліктен, көптеуден, басым көпшіліктен сақталады". "Жоғары тип" сондай-ақ "инстинктивті түрде ауыр жауапкершіліктерді іздейді" өмірі үшін "ұйымдастырушы идея" түрінде, бұл оларды көркемдік және шығармашылық жұмыстарға жетелейді және оларға психологиялық денсаулық пен күш сыйлайды. Ол өзінің ізгіліктеріне сай өмір сүргенін күнделікті бағалау үшін бір тізім жасаған. Бұл тізім Бенджамин Франклиннің өмірбаяны арқылы белгілі болды.
Тәбет шектеу: Тоқтыққа дейін жемеңіз. Көңіл көтеру үшін ішпеңіз. Үнсіздік: Өзгелерге немесе өзіңізге пайдасы тиетін нәрселерді ғана айтыңыз. Тәухидті әңгімелерден аулақ болыңыз. Рет: Барлық заттарыңыз өз орнында болсын. Әр ісіңіздің өз уақыты болсын. Еңбекқорлық: Істеуге тиіс нәрсеңізді шешіңіз. Шешкеніңізді міндетті түрде орындаңыз. Шаруашылдық: Ешқандай шығын жасамаңыз, басқаларға немесе өзіңізге жақсылық жасау үшін ғана; яғни ештеңе ысырапқа жібермеңіз. Еңбек: Уақытты бос өткізбеңіз. Әрқашан пайдалы нәрсемен айналысыңыз. Қажетсіз әрекеттерді тоқтатыңыз. Шыншылдық: Зардап келтіретін алдаудан бас тартыңыз. Адалдықпен ойлаңыз, әділ болыңыз және сөйлесеңіз, сөйлеуіңіз де солай болсын. Әділдік: Зардап келтіру арқылы немесе міндетті пайданы орындамау арқылы ешкімді қиянаттамаңыз. Модерация: Шектеулерден сақтаныңыз. Сіздің ойыңызша лайық болған жарақатарлықтарға наразылық білдіруден аулақ болыңыз. Тазалық: Денеңізде, киімдеріңізде немесе тұрғын үйіңізде ласқа жол бермеңіз. Сабырлылық: Тәухидтің немесе жиі кездесетін немесе болдырмауға болмайтын апаттардың кесірінен алаңдамаңыз. Ұяттылық: Денсаулық немесе ұрпақ үшін ғана жыныстық қатынасқа түсіңіз; ешқашан өрескелдікке, әлсіздікке немесе өзіңіздің немесе басқаның тыныштығына немесе беделіне зиян келтірмеңіз. Кемтарлық: Иса мен Сократтан үлгі алыңыз.
Сезімдер ретінде ізгіліктер
Марк Джексон өзінің "Эмоция және психика" атты кітабында ізгіліктерді ол "жақсы эмоциялар" деп атайды: "Махаббат, мейірімділік, қуаныш, сенім, құрмет және аяныш сияқты ізгіліктердің бірінші тобы жақсы". Бұл ізгіліктер бұрынғы ізгіліктер туралы айтылғандардан өзгеше, себебі олар іс-әрекет арқылы білінетін мінез емес, сезіну және сезім арқылы дамытылатын эмоциялар. Иммануил Кант "Көркемдік және ұлылық сезімі туралы байқаулар" еңбегінде Марк Джексонның эмоцияларды ізгілік ретінде қарастыруына қарсы пікір білдіреді және оған жауап береді. Жақсы ниетті, қайырымды және көңілжарық болу – бұл нағыз ізгілік емес, себебі адам тек эпизодтық түрде әрекет етеді, бұл оны табиғи шектеулі сезімдерді басуға итермелейді, мысалы, көшеде мұқтаж адамды көргенде: мұндай жағдайда біз жалпыға ортақ мақсатпен әрекет етпейміз, тек жеке, жеке қиындыққа жауап ретінде, өз сезімімізден туындаған азапты тоқтатуға тырысамыз.
Қазіргі психологияда
Кристофер Петерсон мен Мартин Селигман, оң психологияның екі жетекші зерттеушісі, психологияның дені сау және тұрақты тұлғаны құрайтын нәрсеге емес, дисфункцияға назар аудару бейімділігінің кемшілігін мойындап, "Мінез-құлықтың күшті жақтары мен қасиеттері" тізімін жасауға кірісті. Үш жылдық зерттеуден кейін 24 қасиет (алты кең категорияға жіктеледі) анықталды, олардың "мәдениеттер арасында таңғаларлық дәрежеде ұқсастығы бар және тарихи және мәдени тұрғыдан ортақтыққа нұсқайды". Бұл алты категория – батылдық, әділдік, инабаттылық, ұстамдылық, трансценденттік және даналық. Кейбір психологтар бұл қасиеттерді азырақ категорияға топтастыруға болатынын ұсынады; мысалы, осы 24 қасиетті жай ғана танымдық күштер, ұстамдылық күштер және әлеуметтік күштер деп топтастыруға болады.
Арамдық - керісінше
Қасиеттің қарама-қарсысы - жамандық. Жамандық – бұл қасақана жасалған қате амалдарды үнемі қайталауға айналған әдет. Жамандықтарды жіктеудің бір жолы – қасиеттердің бұзылуы арқылы. Аристотель атап өткендей, қасиеттердің бірнеше қарама-қарсысы болуы мүмкін. Латынша мақал бойынша, қасиет екі шектің арасындағы орталық нүктеде жатады – in medio stat virtus. Мысалы, қорқақтық пен асығыс – батылдықтың қарама-қарсысы; еңбекқорлыққа қарама-қарсы – артық сақтық пен жеткіліксіз сақтық; мақтанышқа (қасиетке) қарама-қарсы – артықша көңіл тоқтық пен шектен тыс мақтанқорлық. "Заманауи" қасиет саналатын төзімділік, бір жағынан тар көзқарас, екінші жағынан – шектен тыс мойынсынудың арасындағы орталық нүкте деп қарастырылуы мүмкін. Сондықтан, жамандықтарды қасиеттердің қарама-қарсысы деп анықтауға болады, бірақ әр қасиеттің көптеген түрлі қарама-қарсылары болуы мүмкін, олардың барлығы бір-бірінен ерекшеленеді. Қытай философиясы мен дәстүрлі қытай медицинасында жамандық пен қасиет артық немесе кемшілік ретінде көрінеді.