Кіріспе
Жыныстық қатынасқа қатысты міне-құлық ұғымы.
Пәктілік, сондай-ақ тазалық деп те аталады, міне-құлықпен байланысты жақсы қасиет. Пәктілігі бар адам өмірлік жағдайына қарай, әдепсіз саналатын жыныстық белсенділіктен немесе кез келген жыныстық белсенділіктен бас тартады. Кейбір жағдайларда, мысалы, пәктілікке серт беру кезінде, пәктілік ұғымы салтбастылықты білдіреді.
Этимология
Қасиеттілік және пәктілік сөздері латын тіліндегі castus ("кесіп тастау", "бөліп алу", "таза") деген сөйкестен шыққан. Бұл сөздер ағылшын тіліне 13 ғасырдың ортасында енген. Қасиеттілік "адамгершілік", "заңсыз жыныстық қатынастан таза" мағынасын білдірген, ал (14 ғасырдың басынан бастап) есім ретінде – бойжеткен қызды білдірген. Пәктілік болса "(жыныстық) тазалық" дегенді білдіреді. Томас Аквинский castus (пәктілік) сөзін латын тіліндегі castigo ("жазалау, сөгіс айту, түзету") етістігімен байланыстырады, Аристотельдің "Никомах этикасы"-на сілтеме жасай отырып: "Пәктілік өзінің атын ақылдың құштарлықты 'жазалайтындығынан' алады, ол, философтың айтуынша, бала сияқты, шектеуді қажет етеді".
Ыбырайымдық діндер
Көптеген яһудилер, христиандар және мұсылмандар үшін адамдар жыныстық сипаттағы әрекеттерін неке шеңберінде ғана шектеуі керек. Некеде болмаған адамдар үшін ұяттылық, жыныстық қатынастан бас тартумен бірдей. Зина, бойдақтық, мастурбация және проституция сияқты некеден тыс немесе одан бөлек жасалған жыныстық әрекеттер, құмарлық салдарынан амалсыздық деп есептеледі.
Дәстүрлер
Көптеген христиан дәстүрлерінде пәктік тазалықпен синоним болып табылады. Католик шіркеуі пәктікті, кардинал-епископ Альфонсо Лопес Трухильоның сөзімен айтқанда, "сексуалдықты адамның ішінде табысты интеграциялау және осылайша денелік және рухани болмысында адамның ішкі бірлігін құру" деп үйретеді, бұл адамның отбасылық жағдайына байланысты сексуалдық қатынасқа түспеуді немесе тек өзінің жұбайымен ғана сексуалдық қатынас жасауды талап етеді. Батыс христиандық моральде пәктік құмарлықтың өлімдік күнәсіне қарсы қойылады және жеті ізгілік қасиеттің бірі ретінде жіктеледі. Сексуалдық құштарлықты бақылау да ізгілік болу үшін қажет. Ақыл, ерік және құштарлық жақсылық жасау үшін үйлесімді жұмыс істей алады. Ішкі пәктіктің белгісі ретінде кейбір христиандар арқан, белбеу немесе Арқан бауырластықтарының бірінің немесе тазалық сақинасын тағуды таңдайды. Арқан киюшінің сұранысымен киелі қасиеттің құрметіне пәктік белгісі ретінде тағылады. Тазалық сақинасын некеге тұрғандар некеге тұрғанға дейін, ал тұрмысқа шықпағандар өмір бойы тағады.
Некедегі пәктілік
Некеде әйел мен ерлі-зайыптылар өмір бойына басқа адамдармен жыныстық қатынасқа түспеуге міндеттенеді. Әйелдің күйеуі қайтыс болғаннан кейін қоғам тарапынан үшінші бір тазалық түрі күтіледі, ол көбінесе "жесірлік тазалығы" деп аталады. Мысалы, англикан епископы Джереми Тейлор "Қасиетті өмір сүру" (1650) кітабында бес ережені белгіледі, олардың ішінде "бұрынғы күйеуінен жүкті болғанша" және "қаза күту жылы ішінде" қайта үйленуден аулақ болу ережелері бар.
Салтбастылық
Рим-католик шіркеуінде, қасиетті өмірге адал мүшелер евангельдік кеңестердің бірі ретінде бойдақ болуға серт немесе уәде береді. 306 жылы Эльвира синоды дін қызметкерлеріне үйленуді тыйым салды. Бұл 1139 жылы екінші Латеран кеңесінде канондық құқыққа енгенге дейін біркелкі орындалмады. Үйленбеген диакондар тағайындалғанда жергілікті епископқа бойдақ болуға уәде береді. Шығыс католик дін қызметкерлеріне, егер олар дін қызметіне кірмес бұрын және монастырлық өмірден тыс үйленуге рұқсат етіледі.
Тазалық анты
Тазалыққа берілген серттер ұйымдастырылған діни өмірдің бір бөлігі ретінде (мысалы, бұрынғы Рим католик бегиналары мен бегхарлары) немесе жеке түрде қабылдануы мүмкін: ерікті түрдегі құлшылық актісі ретінде, немесе аскеттік өмір салтының бір бөлігі ретінде (көбінесе терең ойға берілуге арналған), немесе екеуі де бірге. Брудерхоф сияқты кейбір протестанттық діни қауымдар шіркеуге мүшелікке қабылдау процесінің бір бөлігі ретінде тазалық сақтауға серт береді.
Католицизм
Қасиеттілік – Рим-католик дінінде орталық және шешуші ұғым. Рим-католик тағылымы қасиеттілікті дене мен рухтың бірлігін сақтау және жетілдіру үшін, сонымен қатар адамның тұтастығын қамтамасыз ету үшін маңызды деп есептейді. Бұл католик өмірінің негізгі құндылығы болып табылады, себебі ол өзін-өзі бақылауға үйренуді қамтиды. Өз құмарлықтарын, ақыл-ойы, еркі және құштарлығын бағындыру арқылы, жақсылықты істеу үшін олар үйлесімді түрде жұмыс істей алады.
Лютерандық
Лютеран шіркеулерінің дене теологиясы, христиандардың денелерін Құдайдың ғибадатханасы ету үшін қасиеттендірген Киелі Рухтың рөлін баса көрсетеді. Көптеген лютерандық монахтар мен қарындастар бойдақтыққа бейім, бірақ кейбір лютерандық діни ордендерінде бұл міндетті емес.
Бахаи діні
Бахаи дінінде пәктікке жоғары құндылық беріледі. Ыбырайым діндеріне ұқсас, Бахаи ілімдері жыныстық белсенділікті әйел мен күйеудің Бахаи некесінде ғана болуы керек дейді, сондай-ақ мүшелерін порнография қолданудан немесе жыныстық сипаттағы ойын-сауықпен айналысудан аулақ болуға шақырады. Пәктік тұжырымы алкоголь мен сананы өзгертетін есірткілерден, дөрекі сөздерден, көзге жалықтыратын немесе арсыз киім-кешек киюден қашуды қамтиды.
Индуизм
Индуизмнің некеге дейінгі жыныстық қатынасқа деген көзқарасы, өмір кезеңдері туралы Ашрама (баспа) ұғымына байланысты. Осы кезеңдердің біріншісі – брахмачарья, шамамен «ұяттылық» деп аударылады. Бұл кезеңде, үйленген үй иесі (грихашта) кезеңінен бұрын, ер және әйел студенттердің мінез-құлқы ұятты және жыныстық қатынастан аулақ болуы тиіс деп есептеледі. [[Саньяса және индуистік монахтар немесе садхулар да аскетикалық тәртіптерінің бір бөлігі ретінде бойдақ өмір сүреді.
Сикхизм
Сикхизмде некеге дейінгі немесе некеден тыс жыныстық қатынасқа қатаң тыйым салынады. Дегенмен, үйленуге және балаларды дүниеге келтіріп, оларды тәрбиелеу үшін отбасы құруға ұмтылу қажет, осы арқылы жаратылыс мәңгілік пайда көреді (саньяса немесе монах ретінде өмір сүруден өзгеше, бұл Үндістанда дәстүрлі және қазір де кең таралған рухани тәжірибе). Сикхтер оқшауланған, тіршілікке ие болмайтын, монах, монахша, бойдақ немесе осы сияқты өмір салтынан аулақ болуға шақырылады.
Джайнизм
Джайнистік этикалық кодексте брахмачарья (яғни "таза мінез-құлық") анты бар, ол джайнистердің жыныстық белсенділікке қатысты талаптарын анықтайды. Брахмачарья – джайнизмнің бес маңызды және екінші дәрежелі анттарының бірі, ол аскеттер мен үй иелері үшін сәл әртүрлі талаптарды қояды. Толық құрметтілік тек джайнистік аскеттерден (сонымен қатар монахтар мен қарындастар деп те аталады) күтіледі. Үй иелерінен ұяттылық күтіледі, некеден тыс қатынастар мен ізгіліксіздікке жол берілмейді.
Буддизм
Буддизмнің ілімдеріне Төрт Дұрыс Жол кіреді, оның ішінде дұрыс мінез-құлық бөлімі бар. Бес Буырмаға сәйкес, үй иелері (упасакалар) мен үй ие келіндері (упасикалар) сексуалдық бұзықтан бас тартуы керек, ал монахтар (бхикхулар) мен монах қыздары (бхикхунилер) қатаң ұяттылықты сақтауы керек.
Даоизм
Таолық діннің бес қағидасының ішінде "жыныстық бұзылықтарға жол бермеу" бар, ол үйленбеген жандар үшін некеден тыс қатынастарға, ал монахтар мен қарындастар үшін некеге тұруға немесе жыныстық қатынасқа түсуге тыйым салу ретінде түсіндіріледі.
Үкімет
Иранда әйелдердің хиджаб киюі талап етіледі, бұл сол қоғамның ұяттылықты сақтауға бағытталған күш-жігерінің бір бөлігі. 2023 жылы Мәдениет және исламдық басшылық министрлігі «Ұятты өмір салты» бюросының жаңадан ашылғанын хабарлады.