КСРО-ның B-29 ұшағының көшірмесі - Ту-4 бомбалаушысы

Кіріспе

Туполев Ту-4 (Туполев Ту-4; НАТО коды: Bull) – 1940 жылдардың соңынан 1960 жылдардың ортасына дейін Кеңес Әуе күштерінде қызмет еткен поршенді двигательді советтік стратегиялық бомбалаушы ұшақ. Ұшақ американдық Boeing B-29 Superfortress ұшағының көшірмесі болып табылады, ол КСРО-да төтенше жағдайға байланысты қонуға мәжбүр болған ұсталған ұшақтарды кері инженериялау арқылы жасалған.

Жобалау және әзірлеу

Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Кеңес Одағы АҚШ Әскери-әуе күштеріне ұқсас стратегиялық бомбалау мүмкіндігіне мұқтаж екенін түсінді. Соғыстың басында совет ВВС-ның құрамында жергілікті жобаланған Петляков Пе-8 төрт қозғалтқышты "ауыр" бомбалаушысы болды, бірақ соғыс аяқталғанға дейін барлығы 93 ғана салынды және ол модель ескірген болатын. АҚШ Жапонияға қарсы бомбалау шабуылдарын Тынық мұхитындағы алыс базалардан B-29 Superfortress ұшақтарын пайдаланып жүзеге асырып тұрды. Иосиф Сталин осыған ұқсас бомбалаушыны жасауды бұйырды. АҚШ екі рет "Ленд-Лизинг" бағдарламасы арқылы Кеңес Одағына B-29 ұшақтарын беруден бас тартты. Дегенмен, 1944 жылы төрт рет жеке B-29 ұшақтары Кеңес аумағына шұғыл түрде қонуға мәжбүр болды, ал біреуі экипаж парашютпен секіріп шыққаннан кейін құлады. Совет-жапон бейтараптық шарты бойынша Кеңес Одағы Тынық мұхиты соғысында бейтарап болды, сондықтан бомбалаушылар ұсталды және кеңестік тарапта қалды. Кеңес Одағының бейтараптығына қарамастан, АҚШ бомбалаушыларды қайтаруды талап етті, бірақ олардың талабы қабылданбады. Жөндеуге жарамды үш B-29 Мәскеуге жеткізіліп, Туполев ОКБ-ға тапсырылды. Бір B-29 бөлшектелді, екіншісі ұшу сынақтары мен оқу үшін пайдаланылды, ал үшіншісі салыстыру үшін стандартты үлгі ретінде қалды. Ұшақтардың құрамында бір Boeing Wichita –5 BW, екі Boeing Wichita –15 BW және екі өндіріс желісінен шыққан үш түрлі модельден зардап шеккен бір Boeing Renton –1 BN болды. Тек біреуінде ғана Tu-4-те қолданылатын мұзға қарсы жабын болды. Төртінші B-29 совет-жапон бейбіт келісімінің аяқталуымен бірге экипажымен бірге АҚШ-қа қайтарылды. Совет Одағы Ялта келісіміне сәйкес Хиросимаға атом бомбасы тасталғаннан екі күн өткен соң Жапонияға соғыс жариялады. Сталин Туполевке өзінің ANT 64/Tu 10 бағдарламасын жалғастырудың орнына Superfortress-ті мүмкіндігінше жылдам көшіруді тапсырды. Инженерлік көшіру жұмысына 900 завод пен ғылыми-зерттеу институты қатысты, олар бірінші жылдың ішінде жобалау жұмысын аяқтады және 105 000 сызба жасалды. Екінші жылдың соңына қарай кеңестік өнеркәсіп мемлекеттік қабылдау сынақтарына дайын 20 ұшақ шығаруға тиіс болды. Кеңес Одағы метрикалық жүйені қолданғандықтан, B-29-дың АҚШ стандартты өлшемдеріне сәйкес келетін қалыңдықтағы алюминий табақтары қол жетімді болған жоқ. Тиісті метрикалық өлшемдегі металл әртүрлі қалыңдыққа ие болды. Сондай-ақ, Кеңес Одағы үшін жаңа қоспалар мен басқа материалдар өндіріске енгізілуі керек болды. Осы айырмашылықтарды өтеу үшін кең ауқымды қайта құру жұмыстары жүргізілді, ал кеңестік ресми күштік көрсеткіштер одан әрі қайта құрудан аулақ болу үшін төмендетілді. Алайда, осы қиындықтарға қарамастан, Tu-4 прототипінің салмағы B-29-дан тек аздап артық болды, бұл айырмашылық 1%-дан кемді құрады. Инженерлер мен компоненттерді жеткізушілер Туполевтен, Сталинден және үкіметтен өндірісті жеңілдету үшін түпнұсқа B-29-дың дәл көшірмесін жасау үшін қысым көрді. Туполев өндірісте қолданылып жүрген ғана емес, кейде B-29-дағыдан да жақсы жабдықты пайдалануға қарсылықты жеңуге мәжбүр болды. Әр өзгеріс пен жасалған әр компонент мұқият тексеріліп, ұзақ бюрократиялық шешім қабылдау процесінен өтті. Туполевтің сол кездегі орынбасары Кербер естеліктерінде инженерлер кеңестік жасалған парашюттерді пайдалану үшін жоғары шенді генералдың рұқсатын алуға міндетті болғанын еске алды. Кеңестік Швецов АШ-73 қозғалтқышы Wright R-1820-ның жетілдірілген нұсқасы болды, бірақ B-29-дың Wright R-3350 қозғалтқышымен тікелей байланысы болған жоқ. ASh-73 сонымен қатар Aeroflot-тың қалған ескірген Petlyakov Pe-8 ұшақтарының кейбірін қуаттандырды, оның өндірісі жоғары басымдықты бағдарламаларға байланысты тоқтатылды. B-29-дың қашықтан басқарылатын пулемет мұнаралары кеңестік Нюделман НС-23 зеңбірегіне бейімделді, ол күштірек және ұзаққа соққы беретін қару болды. Қозғалтқыш пен винт бұзылуына байланысты сынақтар кезінде туындаған мәселелер нәтижесінде қосымша өзгерістер енгізілді, ал ұшақтың қызмет ету мерзімі бойына жабдықтар өзгертілді. Tu-4 алғаш рет 1947 жылдың 19 мамырында ұшты, сынақ пилоты Николай Рыбко басқарды. Сериялық өндіріс бірден басталды және 1949 жылға қарай ұшақ кең ауқымды қызметке енді. Ұшақ алғаш рет 1947 жылдың 3 тамызында Тушинодағы Әуе күні парадында ұшып өтті. Бастапқыда үш ұшақ ұшып өтті, ал батыстық бақылаушылар олардың тек соғыс кезінде Кеңес Одағына ауыстырылған үш B-29 бомбалаушы ұшағы деп ойлады. Бірнеше минуттан кейін төртінші ұшақ пайда болды, сонда ғана бақылаушылар кеңестік тарап B-29-ды кері инженерлікпен жасағанын түсінді. Tu-4 қызметке енуі АҚШ Әуе күштерін үрейлендірді, өйткені ұшақ Чикаго немесе Лос-Анджелес қалаларына бір бағытты миссиямен ұшуға жеткілікті қашықтыққа ие болды, бұл 1948 жылы АҚШ және Ұлыбритания әуе күштері жүргізген маневрлер мен әуе шайқасы жаттығуларына әсер еткен болуы мүмкін, онда B-29 ұшақтарының паркі қатысты. Тесттер RAF Central Fighter Establishment және ынтымақтастық АҚШ B-29 топтарымен жүргізілді және RAF Gloster Meteor және de Havilland Vampire реактивтік истребительдерін пайдаланып B-29/Tu-4 типтес бомбалаушыларға қарсы шабуыл жасаудың ұсынылған әдістерін көрсетуді қамтыды. Кеңес Одағы бомбалаушының ұшу қашықтығын арттыру үшін төрт түрлі отынмен толықтыру жүйесін жасады, бірақ олар тек бірнеше ұшаққа орнатылды және Tu-4 Tu-16 ұшағымен ауыстырылар алдында операциялық ұшақтардың шағын бөлігіне орнатылды.

Toward the end of World War II, the Soviet Union saw the need for a strategic bombing capability similar to that of the United States Army Air Forces. The Soviet VVS air arm had the locally designed Petlyakov Pe 8 four engined "heavy" in service at the start of the war, but only 93 had been built by the end of the war and the type had become obsolete. The U. S. regularly conducted bombing raids on Japan, from distant Pacific forward bases using B 29 Superfortresses. Joseph Stalin ordered the development of a comparable bomber. The U. S. twice refused to supply the Soviet Union with B 29s under Lend Lease. However, on four occasions during 1944, individual B 29s made emergency landings in Soviet territory and one crashed after the crew bailed out. In accordance with the Soviet–Japanese Neutrality Pact, the Soviets were neutral in the Pacific War and so the bombers were interned and kept by the Soviets. Despite Soviet neutrality, the U. S. demanded the return of the bombers, but were refused. Three repairable B 29s were flown to Moscow and delivered to the Tupolev OKB. One B 29 was dismantled, the second was used for flight tests and training, and the third was left as a standard for cross reference. The aircraft included one Boeing Wichita –5 BW, two Boeing Wichita –15 BWs and the wreckage of one Boeing Renton –1 BN, comprising three different models from two different production lines, at Wichita and Renton. Only one of the four had deicing boots, as would be used on the Tu 4. The fourth B 29 was returned to the US along with its crew with the end of the Soviet Japanese peace. The Soviets declared war on Japan two days after the atomic bombing of Hiroshima, in accordance with the Yalta Agreement. Stalin told Tupolev to duplicate the Superfortress in as short a time as possible instead of continuing with his own comparable ANT 64/Tu 10. The reverse engineering effort involved 900 factories and research institutes, which finished the design work during the first year, and 105,000 drawings were made. By the end of the second year, the Soviet industry was to produce twenty copies of the aircraft, ready for state acceptance trials. The Soviet Union used the metric system and so sheet aluminium in thicknesses matching the B 29's U. S. customary measurements was unavailable. The corresponding metric gauge metal was of different thicknesses. Alloys and other materials new to the Soviet Union had to be brought into production. Extensive re engineering had to take place to compensate for the differences, and Soviet official strength margins had to be decreased to avoid further redesign. However despite those challenges, the prototype Tu 4 weighed only more than the B 29, a difference of less than 1%. The engineers and suppliers of components were under pressure from Tupolev, Stalin, and the government to create an exact clone of the original B 29 to facilitate production. Tupolev had to overcome substantial resistance to use equipment that was not only already in production but also sometimes superior to that found on the B 29s. Each alteration and every component made was scrutinized and was subject to a lengthy bureaucratic decision process. Kerber, then Tupolev's deputy, recalled in his memoirs that engineers needed authorization from a high ranking general to use Soviet made parachutes. The Soviet Shvetsov ASh 73 engine was a development of the Wright R 1820 but was not otherwise related to the B 29's Wright R 3350. The ASh 73 also powered some of Aeroflot's remaining obsolescent Petlyakov Pe 8 airframes, a much earlier Soviet four engined heavy bomber, whose production was curtailed by higher priority programs. The B 29's remote controlled gun turrets were redesigned to accommodate the Soviet Nudelman NS 23, a harder hitting and longer ranged cannon. Additional changes were made as a result of problems encountered during testing related to engine and propeller failures, and equipment changes were made throughout the aircraft's service life. The Tu 4 first flew on 19 May 1947 and was flown by test pilot Nikolai Rybko. Serial production started immediately, and the type would enter large scale service by 1949. The aircraft was first displayed during a flyover on 3 August 1947 at the Tushino Aviation Day parade. At first three aircraft flew over and the Western observers assumed that they were merely the three B 29 bombers which they knew had been diverted to the Soviet Union during World War II. Minutes later a fourth aircraft appeared, and the observers realized the Soviets had reverse engineered the B 29. Entry into service of the Tu 4 threw the U. S. Air Force into panic since the aircraft possessed sufficient range to attack Chicago or Los Angeles on a one way mission, and that may have informed the maneuvers and air combat practice conducted by US and British air forces in 1948 involving fleets of B 29s. The tests were conducted by the RAF Central Fighter Establishment and co operative US B 29 groups and involved demonstration of recommended methods of attack against B 29/Tu 4 type bombers using RAF Gloster Meteor and de Havilland Vampire jet fighters. The Soviets developed four different midair refueling systems to extend the bomber's range, but these were fitted to only a few aircraft, and only a small number of the final design were installed on operational aircraft before the Tu 4 was superseded by the Tu 16.

Пайдалану тарихы

1952 жылы Кеңес Одағында өндіріс тоқтаған кезде барлығы 847 Ту-4 ұшағы құрастырылды, олардың бір бөлігі 1950 жылдардың аяғында Қытайға жіберілді. Көптеген тәжірибелік үлгілер жасалды және осы тәжірибе Кеңес стратегиялық бомбалаушылар бағдарламасын бастады. Ту-4 ұшақтары 1960 жылдары Кеңес әскерінен алынып, олардың орнына Ту-16 реактивтік бомбалаушысы (1954 жылдан бастап) және Ту-95 турбовинттік бомбалаушысы (1956 жылдан бастап) сияқты жетілдірілген ұшақтар келді. 1960 жылдардың басына қарай, Кеңес Одағында әлі де қолданыста болған жалғыз Ту-4 ұшақтары көліктік немесе әуедегі зертхана ретінде пайдаланылды. Ту-4А – ядролық қару, яғни РДС-3 бомбасын тастаған алғашқы совет ұшағы.