Кіріспе

Американдық физик және кремний саласын дамытушы (1929–2021)

Джей Тейлор Ласт (18 қазан 1929 – 11 қараша 2021) – американдық физик, кремний саласын дамытушы және Кремний алқабын құрған, «сатқын сегіздік» деп аталатын топтың мүшесі.

Ерте өмір және білім

Ласт 1929 жылғы 18 қазанда, 1929 жылғы қор нарығының құлдырауы басталған кезде, Пенсильвания штатының Батлер қаласында дүниеге келді және Ұлы депрессия кезеңінде өсті. Ол жанынан табылмастай оқырман болғандықтан, мектеп тапсырмаларын сыныптастарынан әлдеқайда ертерек аяқтауға бейімділік танытты. Химия пәнінің мұғалімі Люсиль Кричлоу оны ынталандырып, әйнек және әйнек сынуларын зерттейтін жергілікті өнеркәсіптік химик Фрэнк В. Престонмен жұмыс істеуге кеңес берді. Ласт Престонның зертханасында орта мектеп оқушысы ретінде жұмыс істей бастады және университет студенті болғанда да, демалыс күндері оның қасында болды. Ол батыс жағалауына студенттік кезінде сапар шеккен еді. General Electric, Bell Laboratories және Beckman Instruments компанияларында жұмыс істеу мүмкіндігі болғанда, Арнольд Бекман оны Уильям Шоклиге ұсынды. Шокли "Бекман Инструментс" компаниясының бөлімшесі ретінде "Шокли Семикондуктор" компаниясын құрып жатқан болатын. Шокли Ластты жұмысқа алу үшін MIT-ге арнайы келіп, оған ерекше әсер етті.

Fairchild Semiconductor компаниясы

1957 жылдың 18 қыркүйегінде Ласт және басқалар Шокли Семикондуктордан ресми түрде кетіп, Шерман Фэрчайлдтің Фэрчайлд Камера және Инструмент Корпорациясының бөлімшесі ретінде Фэрчайлд Семикондукторды құрды. Қолжетімді болғаннан кейін, меза транзисторы әртүрлі әскери қолданыстар үшін қажет болды. Оның жылдам дамытылуы Фэрчайлдке келесі жылға арналған қарқынды өсіп келе жатқан нарықта дерлік монополия ұсынды. Ең маңызды келісім-шарт Autonetics компаниясынан түсті, ол Minuteman ICBM үшін навигациялық және басқару компьютерін әзірледі. Ол Bell Labs-те бастау алған кремний өндірісінің жаңа әдісін ұсынды. Планарлық процесс силиций диоксиді қабатымен қорғалған жалпақ беттік құрылымды жасады. Роберт Нойс Хоернидің планарлық процесін интегралдық тізбектің компоненттерін электрлік түрде байланыстыру үшін қалай пайдалануға болатынын көрсетті. Олар өздері жасаған гибридті кремний интегралдық тізбектерін, соның ішінде флип-флоп, қақпа, қосушы және ығысу тізілімін сипаттады. Олар сондай-ақ миниатюраланған, интегралды логикалық тізбектерді жасау мүмкіндігін де талқылады. Дегенмен, оларды жетілдіру және коммерциялық өндіріске шығаруда әлі де көптеген қиындықтар бар еді. 1960 жылдың жазында Ласттың Fairchild Semiconductor командасы бірінші жұмыс істейтін планарлық интегралдық тізбектерді құрастырып, көрсетуге қол жеткізді. Жұмыс тобының құрамына Ласт, Боб Норман, Изи Хаас, Лионель Каттнер, Джеймс Налл, Джеймс Уилкерсон, Гэри Трипп, Роберт Марлин, Честер Гюнтер, Джерри Лессард және Мелвин Хоар кірді. Ласт және Хоерни мұндай жоба үшін қажетті маңызды техникалық біліміне ие болды. Арнайы әскери қолданыстарды негізгі нарық ретінде таңдау арқылы Teledyne өзін Fairchild-пен тікелей бәсекелесуден аулақ болды және үлкен компаниямен жақсы қарым-қатынаста болды.

Тану

2011 жылдың мамыр айында «сатқын сегіздік» (Жулиус Бланк, Виктор Гринич, Жан Хоерни, Юджин Клейнер, Джей Ласт, Гордон Мур, Роберт Нойс және С. Шелдон Робертс) Калифорния тарихи қоғамынан «Калифорния аңыздары» сыйлығын алды. Сыйлық салтанатына дейін Ласт Шоклиден қауіпті түрде кеткеніне қатысты алаңдамағанын айтып, былай деді: «20 жасқа толғанда, қорқуға жеткілікті білмейсің, біз жай ғана істедік. Не істеу керектігін білдік және соны істедік». Ласт 2013 жылдың 6 ақпанында тұсауы кесілген PBS телеарнасының «American Experience» деректік фильміндегі «Кремнийлі аңғар» атты эпизодында пайда болды. Бұл бағдарлама Шокли жартылай өткізгіш зертханасынан Фэрчайлд жартылай өткізгішін құру үшін кеткен, соның ішінде Ласт сияқты сегіз инноватор туралы баяндады, олар Санта-Клара округін, Калифорнияны технологиялық өнертабыстың орталығына айналдырды. Ласт сондай-ақ Уильям Шоклидің MIT-дегі оның зертханасына келіп, компаниясында жұмыс ұсынған күні туралы әңгімеледі.

Жазу және баспа

Соңғы рет бірнеше көркем кітаптардың авторы немесе қатысушы авторы болды, оның ішінде «Түстердің жарқырауы: 19 ғасырдағы американдық литография» (2005) кітабы, ол 2007 жылы Америка тарихи гравюра коллекционерлер қоғамының «Жылдың үздік кітабы» үшін берілетін Ньюман сыйлығын жеңіп алды.

Археологиялық қор

1989 жылы Ласт Археологиялық консервация ұйымын құрды, ол АҚШ-тың 44 штатында 500-ге жуық археологиялық ескерткішті сақтап, қорғады. Консервация жер иелерінен жеке сату арқылы археологиялық қызығушылық тудыратын жерлерді сатып алып, оларды сатуға немесе жоюға жол бермейді және оларды қорғау үшін консервация жоспарларын жасайды. Алғашқы қорғалатын аумақ Миссури штатының оңтүстік-шығысындағы Пауэрс Форт болды. Тағы бір ерте сатып алынған нысан – ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілуі жоспарланған Хопвелл мәдениетінің ұлттық тарихи паркі.

UCLA-дағы Фаулер мұражайы

Ласт 1950-ші жылдары Нью-Йорктегі Примитивті өнер мұражайына барғаннан кейін Африка мен африкалық өнерге қызығушылық танытты. Ол Батыс және Орталық Африка өнерінде, әсіресе Конго Демократиялық Республикасының Лега халқының туындыларында маманданған маңызды коллекционер болды. 1973 жылдан бастап Ласт және оның әйелі Дебора Калифорния университетінің Фаулер мұражайына 660-тан астам туынды сыйға берді, соның ішінде 2013 жылы 92 Лега халқының ағаш және пил сүйегінен жасалған мүсіндері, маскалары, құралдары мен қасықтары да болды. Ол Лега халқы мен олардың өнеріне деген қызығушылығы туралы былай деді: quote Мен Лега қоғамының тұжырымына қызығушылық білдірдім, ол мұрагерлік немесе сайланған билеушілері жоқ, жартылай құпия Бвами қоғамымен біріктірілген, оның мүшелері жоғары моральдық мінез-құлық принциптерін ұстана отырып, беделге ие болып, ықпалын арттырды. Бұл жерде әлеуметтік қарым-қатынастардағы үйлесімділікке, сақтыққа, отбасылық құндылықтарға, топтық бірлікке, бағынуға, өзіндік тәртіпке және мақсатқа деген табандылыққа баса назар аударылды. Өнерді моральдық мәдениетпен байланыстыру, Лега салтанатында өнер бұйымдарын оқыту және шабыттандыру құралы ретінде пайдалану менің жинағыма зор маңыз берді. Жинақтың маңызды бөлігі – Калифорния цитрус қораптарының таңбалары, 1800 жылдардың соңы мен 1900 жылдардың басында Калифорния цитрус өнеркәсібінен шығарылған 1000-нан астам литографиялық таңбалар. Бұл таңбалар Оңтүстік Калифорния өсірушілері, қаптаушылары және дистрибьюторлары таратып жүрген апельсин, лимон және грейпфрут салынған ағаш қораптарға жабыстырылды.