Кіріспе

Жорес Иванович Альферов (1930–2019) – кеңестік және ресейлік физик, академик, қазіргі заманғы гетероструктуралық физика мен электрониканың қалыптасуына зор үлес қоскан ғалым. Ол 2000 жылы оптоэлектроникаға арналған жартылай өткізгіш гетероқосымын жасағаны үшін физика саласындағы Нобель сыйлығын бөлісіп алды. Сонымен қатар, ол өмірінің соңында саясатқа қатысып, 1995 жылдан бастап Ресей Федерациясы Мемлекеттік Думасының төменгі палатасында Коммунистік партия мүшесі ретінде қызмет етті.

Ерте өмір және білім

Алферов Витебск қаласында, Белоруссия КСР, Кеңес Одағында, орыс әкесі Иван Карпович Алферов, фабрика директоры, және еврей анасы Анна Владимировна Розенблумның отбасында дүниеге келген. Ол француз социалисті Жан Жорестің құрметіне осы атпен аталып, ағасы Карл Маркстың құрметіне Маркс деп аталған. Алферов 1987 жылдан бастап Иоффе институтының директоры қызметін атқарды. Бұл жазық жартылай өткізгіш күшейткіштер қазіргі кезде транзисторлар деп аталады. Алферовтың ғылыми еңбегіне германий диодтарын түзетуші ретінде қолдану жұмыстары кірді. 1960 жылдардың басында Альферов жартылай өткізгіш гетероструктураларын жасау үшін Иоффе институтында жұмыстарды ұйымдастырды. Жартылай өткізгіш гетерожункциялық транзисторлар бұрынғы гоможункциялық транзисторларға қарағанда жоғары жиілікте жұмыс істеуге мүмкіндік берді, және бұл мүмкіндік қазіргі заманғы ұялы телефондар мен спутниктік байланыстарда маңызды рөл атқарады. Альферов және оның әріптестері GaAs және AlAs III V гетероқосылыстарында жұмыс істеді. Ерекше назар бөлме температурасында лазерлік сәуле шығаратын жартылай өткізгіш лазерлерді жасау үшін гетероқосылымдарды пайдалануға бөлінді. 1963 жылы Альферов екі еселі гетероструктуралы лазерлерді ұсынатын патенттік өтінімді берді; Герберт Кромер бірнеше айдан кейін АҚШ-та патент алды. 1966 жылы Альферовтың зертханасы гетероструктуралар негізінде жасалған алғашқы лазерлерді құрды, бірақ олар үздіксіз лазерлік сәуле шығармады. 1968 жылы Альферов және оның әріптестері бөлме температурасында үздіксіз толқынды жартылай өткізгіш гетероқосылмалы лазерді жасады. Осы еңбегі үшін Альферов Герберт Кромермен бірге 2000 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығын алды, "жоғары жылдамдықты және оптоэлектроникада қолданылатын жартылай өткізгіш гетероструктураларын жасағаны үшін". 1960-1970 жылдары Альферов Иоффе институтындағы зертханасында жартылай өткізгіш гетероқұрылымдардың физикасы мен технологиясы бойынша жұмысын жалғастырды. Альферовтың жартылай өткізгіштердің инъекциялық қасиеттерін зерттеуі және лазерлерді, күн батареяларын, светодиодтарды (LED) және эпитаксия процестерін дамытуға қосқан үлесі қазіргі заманғы гетерожункциялық физика мен электрониканың қалыптасуына әкелді. Альферов гетероқұрылымдарды өте маңызды деп есептеді, оның сөзімен: "Көптеген ғалымдар осы керемет прогреске үлес қосты, бұл тек қатты дене физикасының болашақ перспективаларын ғана анықтамайды, сонымен қатар белгілі бір дәрежеде адамзат қоғамының болашағына да әсер етеді".

Ғылыми басқару

1987 жылы Алферов Иоффе институтының бесінші директоры болды. 1989 жылы Алферов Ленинград ғылыми орталығының төрағасы болды, бұл орталық қазір Санкт-Петербург ғылыми орталығы деп аталады. Ленинград облысында бұл ғылыми орталық 70 мекеме, ұйым, кәсіпорын және ғылыми қоғамды біріктіретін бас ұйым болып табылады.

Коммерциялық емес қызмет

Алферов CRDF Global кеңесші кеңесінде қызмет етті.

Ауру және өлім

2018 жылдың қарашасынан бері Альферов қантөкпеден (гипертониялық дағдарыстан) зардап шекті. Ол 2019 жылдың 1 наурызында 88 жасында дүние салды.

Жеке өмір

Алферовтың әйелі Тамара Дарская аталды. Олардың екі баласы болды – ұлы Иван және қызы Ольга. Ол Ресейде діннің ықпалын күшейтуге қарсы Ресей Ғылым академиясының мүшелерінің президент Владимир Путинге жазған ашық хатына қол қойғандардың бірі еді.