Түркия, Стамбул: Долмабахче сарайы – Осман империясының әкімшілік орталығы. 1843-1856ж. салынған, сәнімен, салтанаттылығымен танымал. Тарих пен архитектураны зерттеңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Стамбулдағы сарай, Түркия. Босфор бұғазының еуропалық жағасындағы Стамбул қаласының Бешикташ ауданында орналасқан Долмабахче сарайы (Dolmabahçe Sarayı,) 1856 жылдан 1887 жылға дейін және 1909 жылдан 1922 жылға дейін Осман империясының басты әкімшілік орталығы қызметін атқарды (аралық кезеңде Йылдыз сарайы қолданылды).
Palace in Istanbul, Turkey
Dolmabahçe Palace (Dolmabahçe Sarayı, ) located in the Beşiktaş district of Istanbul, Turkey, on the European coast of the Bosporus strait, served as the main administrative center of the Ottoman Empire from 1856 to 1887 and from 1909 to 1922 (Yıldız Palace was used in the interim period).
Тарих
Долмабахче сарайы Империяның 31-ші сұлтаны Абдулмеджид I-нің бұйрығымен 1843 және 1856 жылдар аралығында салынған. Бұрын сұлтан мен оның отбасы Топкапы сарайында тұрған, бірақ ортағасырлық Топкапыда Еуропа монархтарының сарайларымен салыстырғанда заманауи стиль, сән-салтанат және жайлылық жетіспегендіктен, Абдульмеджид бұрынғы Бешикташ Сахил сарайының орнында жаңа, заманауи сарай салуға шешім қабылдады, ол бұрынғы сарайдың орнына салынған. Құрылыс жұмыстарына Хачи Саид Аға жауапты болды, ал жобаны сәулетшілер Гарабет Балян, оның ұлы Нигогайос Балян және Эваннис Кальфа (Османдық сарай сәулетшілерінің әрмен Балян отбасының мүшелері) жүзеге асырды. Құрылысқа 5 миллион Осман алтын лирасы, немесе 35 тонна алтын жұмсалды, бұл бүгінгі (2021) алтын бағасымен шамамен 1,9 миллиард долларға тең. Бұл сома жылдық салық түсімінің шамамен төрттен бір бөлігін құрады. Шындығында, құрылыс ақшаның құнсыздануы, қағаз ақшаның көптеп шығарылуы, сондай-ақ шетелдік қарыздар есебінен қаржыландырылды. Осы үлкен шығындар мемлекеттік қазынаға зор жүктеме салып, Осман империясының қаржылық жағдайының нашарлауына себеп болды. Империя 1875 жылдың қазанында мемлекеттік қарызын төлей алмады, ал 1881 жылы Еуропа елдері «Еуропаның ауру адамы» деп аталатын Осман империясының қаржысына бақылау орнатты. Сарай 1856 жылдан бастап, халифат жойылған 1924 жылға дейін алты сұлтанға мекен болды. Сарайда соңғы патшалық билік өкілі – халиф Абдулмеджид Эфенди тұрды. 1924 жылдың 3 наурызында күшіне енген заң сарайдың меншігін жаңа Түрік Республикасының ұлттық мұрасына берді. Түркия Республикасының негізін қалаушы және бірінші президенті Мұстафа Кемал Ататүрк жаз айларында сарайды президенттік резиденция ретінде пайдаланып, өзінің маңызды жұмыстарын осында жүзеге асырды. Ататүрк емделудің соңғы күндерін осы сарайда өткізіп, 1938 жылдың 10 қарашасында қайтыс болды. Бүгінде сарайды Түркия Ұлы Ұлттық Ассамблеясына бағынышты Милли Сарайлар Дайре Башканлығы (Ұлттық сарайлар басқармасы) басқарады.
Dolmabahçe Palace was ordered by the Empire's 31st Sultan, Abdulmejid I, and built between the years 1843 and 1856. Previously, the Sultan and his family had lived at the Topkapı Palace, but as the medieval Topkapı was lacking in contemporary style, luxury, and comfort, as compared to the palaces of the European monarchs, Abdülmecid decided to build a new modern palace near the site of the former Beşiktaş Sahil Palace, which was demolished. Hacı Said Ağa was responsible for the construction works, while the project was realized by architects Garabet Balyan, his son Nigoğayos Balyan and Evanis Kalfa (members of the Armenian Balyan family of Ottoman court architects). The construction cost five million Ottoman gold lira, or 35 tonnes of gold, the equivalent of ca. $1.9 billion in today's (2021) gold values. This sum corresponded to approximately a quarter of the yearly tax revenue. Actually, the construction was financed through debasement, by massive issue of paper money, as well as by foreign loans. The huge expenses placed an enormous burden on the state purse and contributed to the deteriorating financial situation of the Ottoman Empire, which eventually defaulted on its public debt in October 1875, with the subsequent establishment in 1881 of financial control over the "sick man of Europe" by the European powers. The palace was home to six Sultans from 1856, when it was first inhabited, up until the abolition of the Caliphate in 1924: The last royal to live here was Caliph Abdülmecid Efendi. A law that went into effect on March 3, 1924, transferred the ownership of the palace to the national heritage of the new Turkish Republic. Mustafa Kemal Atatürk, the founder and first President of the Republic of Turkey, used the palace as a presidential residence during the summers and enacted some of his most important works here. Atatürk spent the last days of his medical treatment in this palace, where he died on November 10, 1938. Today, the palace is managed by Milli Saraylar Daire Başkanlığı (Directorate of National Palaces) responsible to the Grand National Assembly of Turkey.
Орналасқан жері
Долмабахче жері бастапқыда Осман флотының тоқтауы үшін пайдаланылған Босфор бұғазындағы шығанақ болған. 18 ғасырда бұл аймақ империялық бақ ретінде дамытылды, оны Осман сұлтандары жоғары бағалады. Долмабахче (толтырылған бақ) атауы осы бақтан шыққан, түрік тіліндегі "долма" сөзі "толтырылған" және "бахче" сөзі "бақ" деген мағынаны білдіреді. 18 және 19 ғасырларда мұнда түрлі шағын жазғы сарайлар мен ағаштан жасалған павильондар салынды, олар Бешикташ жағалау сарайы деп аталатын сарай кешенін құрады. 110,000 м2 аумақтың шығыс жағын Босфор бұғазы шектесе, батыс жағын тік жар шектеледі. Сондықтан, жаңа 45,000 м2 моноблок Долмабахче сарайы салынғаннан кейін, әдетте мұндай сарайды қоршап тұратын бақ кешені үшін салыстырмалы түрде тар орын қалды.
The site of Dolmabahçe was originally a bay on the Bosporus which was used for the anchorage of the Ottoman fleet. The area was reclaimed gradually during the 18th century to become an imperial garden, much appreciated by the Ottoman sultans; it is from this garden that the name Dolmabahçe (Filled in Garden) comes from the Turkish dolma meaning "filled" and bahçe meaning "garden." Various small summer palaces and wooden pavilions were built here during the 18th and 19th centuries ultimately forming a palace complex named Beşiktaş Waterfront Palace. The area of 110,000 m2 is confined by Bosporus on the east side, while a steep precipice bounds it on the west side, such that after the building of the new 45,000 m2 monoblock Dolmabahçe Palace a relatively limited space has remained for a garden complex which would normally surround such a palace.
Құрылымы мен орналасуы
Долмабахче – Түркиядағы ең үлкен сарай. Оның ауданы – және 285 бөлме, 46 зал, 6 моншақ (хамам) және 68 дәретхана бар. Сарайды безендіру үшін 100 кг-нан астам алтын қолданылды, бұл салмақтың бүгінгі құны 6 миллион АҚШ долларына жетеді. Әлемдегі ең үлкен кристалл шамшырақ салтанатты залдан табылады. Онда 750 шам бар, ал салмағы 4,5 тонна. Шамшырақтың бастапқыда королева Викторияның сыйы деп есептелгенімен, 2006 жылы ол Сұлтанмен толығымен төленгенін көрсететін түбіртек табылды. Долмабахчеде әлемдегі ең ірі богемиялық және Бакара кристалл шамдарының коллекциясы бар. Атақты Кристалл баспалдағы екі жылқының ізінен жасалған және Бакара кристалынан, мыстан және махогани ағашынан тұрғызылған. Мәрмәр, египеттік алабастр (кальцит, сондай-ақ оникс мәрмәр деп те аталады) және Пергамнан алынған порфир сияқты құнды тастар безендіру үшін пайдаланылған. Сарайда Герке императорлық фабрикасы жасаған көптеген Герке сарай кілемдері бар. Бас залға орналасқан Хереке кілемі – ең үлкен Хереке кілемі болып табылады. Коллекцияға Густав Булангер, Жан Леон Жером, Эжен Фромантен, Станислав Хлебовский, Феликс Зием, Карл Йозеф Кувассег, Фаусто Зонаро, Тео ван Рыссельбергхе және Александр Сандор Свободаның картиналары кіреді. Бұл өнер мұражайында Осман Хамди Бей, Халил Паша және Осман Нури Паша сияқты түрік суретшілерінің туындылары да бар. Сарай жабдықталған кезден бастап, ең жоғары техникалық стандарттар сақталды. Газ шамдары мен унитаздар Ұлыбританиядан әкелінген, ал континенттік Еуропадағы басқа сарайларда мұндай мүмкіндіктер сол кезде болмаған. Кейін электр қуаты, орталық жылу жүйесі және лифт орнатылды.
Dolmabahçe is the largest palace in Turkey. It has an area of , and contains 285 rooms, 46 halls, 6 baths (hamam) and 68 toilets. Over 100 kg of gold was used to decorate the palace, this weight today costs US$6 million. The world's largest crystal chandelier is in the Ceremonial Hall. It has 750 lamps and weighs 4.5 tonnes. The chandelier was originally assumed to have been a gift from Queen Victoria; in 2006, however, a receipt was discovered showing it had been paid for in full by the Sultan. Dolmabahçe has the largest collection of Bohemian and Baccarat crystal chandeliers in the world. The famous Crystal Staircase has the shape of a double horseshoe and is built of Baccarat crystal, brass and mahogany. Expensive stones such as Marmara (Proconnesian) marble, Egyptian alabaster (calcite, also known as onyx marble), and Porphyry from Pergamon were used for the decoration. The palace includes a large number of Hereke palace carpets made by the Hereke Imperial Factory. The Hereke carpet featured in the main hall happens to be the largest Hereke rug The collection also includes paintings by Gustave Boulanger, Jean Léon Gérôme, Eugène Fromentin, Stanisław Chlebowski, Félix Ziem, Karl Joseph Kuwasseg, Fausto Zonaro, Théo van Rysselberghe and Alexander Sandor Svoboda. There are also paintings by Turkish painters such as Osman Hamdi Bey, Halil Pasha and Osman Nuri Pasha in this art museum. From the very beginning, the palace's equipment implemented the highest technical standards. Gas lighting and water closets were imported from Great Britain, whereas other palaces in continental Europe were still lacking these features at that time. Later, electricity, a central heating system and an elevator were installed.
Медхал (негізгі кіреберіс) залы
Долмабахче сарайына сапар Медхал залынан басталады. Медхалдан шығатын бөлмелер теңіз және құрлыққа қарай бағытталған. Теңізге қараған бөлмелер Осман империясының басқарушы шенеуніктерi, Ұлы везир және басқа мемлекеттік министрлер пайдаланса, құрлыққа қараған бөлмелер сарай мен мемлекеттiң түрлi әкiмшiлерi, мысалы, сарай маршалы, Şейхүлислам, Өкiлдер палатасының (Meclis i Mebusan) және Сенаттың (Meclis i Ayan) мүшелерi қолданған. Қонақтар алдымен осы залда күтiп, кейiн сарай протоколының қызметкерi оларды тиiстi уақытта iшке жiберген. Медхалға кiргенде, бөлменiң екі жағында да Сұлтан Абдулмеджидтiң монограммасы бар Буль үстелдерiн көруге болады. Сондай-ақ, каминде де сұлтанның патшалық монограммасы бейнеленген. Осы залдың ортасында iлiнген ағылшын шамшырағының алпыс шоғыры бар. Жиһазды жабуға және геректерге қолданылған Hereke маталары патшалық қызыл түсте жасалған.
A visit to the Dolmabahçe Palace begins at the Medhal Hall. Rooms leading off the Medhal are towards the sea and the land. The rooms facing the sea were used by the leading Ottoman officials, the Grand Vizier and the other state ministers, while the rooms facing the land were used by various administrators of the palace and the state, such as the Palace Marshall, Şeyhülislam, and members of the House of Representatives (Meclis i Mebusan) and the Senate (Meclis i Ayan). Guests would first wait in this hall and then would be led inside at the proper time by a palace protocol officer. On entering the Medhal, one sees Boulle tables on both sides of the room, which bear the monogram of Sultan Abdülmecid on top. The royal monogram of the sultan is also on the fireplace. The English chandelier hanging in the middle of this room has sixty arms. The Hereke fabrics used as upholstery for the furniture and as draperies are in the royal shade of red.
Хатшылықтың бөлмелері
Медалдан кейін оң жаққа бұрылған екінші бөлме – Клерк залы, сондай-ақ оны плиткалы бөлме деп те атайды. Бұл залдың сол қабырғасында сарайдағы ең үлкен картина – Стефано Уссидің Сурре процессиясын бейнелейтін суреті ілінген. Сурре – Режеп айында Стамбулдан Меккеге қажылық сапарымен келген керуендерді білдіреді. Олар Каабаның күтілуі мен әсемделуіне, сондай-ақ Хиджаз аймағының жергілікті халқына қаржылық көмек көрсету үшін арналған ақшалай жәрдемдерді алып келген. Оң қабырғада Рудольф Эрнст салған Париж қалалық театрындағы өртті бейнелейтін картина және Деландрдың голланд қызының суреті ілулі тұр. Француз стиліндегі жиһаздарымен безендірілген бұл бөлмеде құнды фарфор вазалар да бар.
The second room after the Medhal to the right is the Clerk's Hall, also referred to as the Tiled Room. The largest painting in the palace collection, a depiction of the Surre Procession by Stefano Ussi, hangs on the left wall of this hall. Surre was used to refer to the caravans which travelled from Istanbul to Mecca during the religious month of Recep, bearing the monetary aid used to support the maintenance and the decoration of the Kaaba and to provide financial assistance to the local population of Hejaz. On the wall to the right is a painting signed by Rudolf Ernst depicting the fire at the Paris Municipal Theater and another painting of a Dutch Village Girl by Delandre. Decorated with French style furniture, this room also contains very valuable porcelain vases.
Ататүрктің бөлмесі
Мұстафа Кемал Ататүрк денсаулығы нашарлағандықтан өмірінің соңғы күндерін сарайда өткізді. 1938 жылғы 10 қарашада сағат 9:05-те сарайдың бұрынғы гарем бөлігіндегі жатын бөлмеде дүниеден өтті. Оның қайтысынан кейін сарайдағы барлық сағаттар тоқтатылып, 9:05-ке қойылды. Оның бөлмесінен тыс жердегі сағаттар қазір Түркияның нақты уақытын көрсетеді, бірақ ол қайтыс болған бөлмедегі сағат әлі де 9:05-ті көрсетіп тұр.
Mustafa Kemal Atatürk spent the last days of his life in the palace as his health deteriorated. He died at 9:05 A. M. on November 10, 1938, in a bedroom located in the former harem area of the palace. All the clocks in the palace were stopped and set to 9:05 after his death. The clocks outside of his room now are set to the actual time in Turkey, but the clock in the room in which he died still points to 9:05.
Харем
Тарих бойына Таяу Шығыстың көптеген архитектуралық құрылыстарында гаремдер дәстүрлі элемент болған. Абдулмеджидтің гарем салу мақсаты – патшалық отбасы мен олардың демалысы үшін жеке жайлар құру болды. Сұлтанның жеке кәнизактары гаремде тұратын. Гаремге сұлтанның балаларын тәрбиелеуге және білім беруге арналған бөлмелер, сондай-ақ сұлтанның өзінің жеке тұрғын үйлері кіретін. Көбінесе, бұрынғы сұлтантар әйелдері мен кәнизактарын жұрт алдына шығудан шектеген, бірақ Абдулмеджид бұрынғысыздай оларға күзетпен дүкендерге және базарларға баруға рұқсат берді.
The harem was a traditional feature of many Middle Eastern architectural structures throughout history. The point of Abdulmecid's construction of the harem was to ensure there were separate quarters built for the royal family and their leisure. It was common practice for the Sultan's personal concubines to reside within the harem. Rooms meant to house and educate the children of the Sultan as well as the Sultan's own living quarters are included in what would be considered the harem. Usually most Sultans beforehand had restricted their wives and concubines from being in the public, however Abdulmecid unprecedentedly allowed them to leave the palace to shops and bazaars under supervision.
Жақын орналасқан ғимараттар
Сарайдың жанында тағы бірнеше тұрғын үй ғимараттары орналасқан, соның ішінде мұрагер ханзаданың сарайы (Велиахт Дареси), күтушілердің бөлмелері (Мусахибан Дареси), қызметшілердің жатақханалары (Агават Дареси, Бендеган Дареси) және күзетшілердің (Балтаcılar Дареси), бас евнухтың бөлмелері (Кызларагасы Дареси). Басқа да ғимараттар: императорлық асханалар (Матбах и Амир), атқоралар, құс үйі (Куслук), өсімдіктер бағы (Фидельке), ұн диірмені, жылыжай (Сера), Хереке кілемше тоқу шеберханасы (Хереке dökümhanesi), шыны фабрикасы, қорыту зауыты, дәріхана және тағы басқалар. Ғарабет Балян жобалаған барокко стиліндегі мешіт сарайдың жанында 1853-1855 жылдары салынған. Бұл мешіт патша анасы Безм и Алем Валиде Сұлтанның тапсырысымен салынды. 1948 жылдан бастап ғимаратта Әскери-теңіз мұражайы орналасты, бірақ 1960 жылы 27 мамырдағы төңкерістен кейін мұражай басқа жерге көшірілді. 1967 жылы мешіт қайтадан ғибадат етуге берілді. Император қақпасының (Салтанат Каписи) алдында, мешіттің жанында Босфордың еуропалық жағалауындағы алаңға сағат мұнарасы (Долмабахче Саат Кулеси) орнатылды. Мұнараны Сұлтан Абдулхамид II тапсырды және 1890-1895 жылдар аралығында сарай сәулетшісі Саркис Балян жобалады. Оның сағатын француз сағатшысы Жан Пол Гарнье жасап, сарай сағатшысы Иоганн Майер орнатты.
A number of further residential buildings are located near the palace including the palace of the Crown Prince (Veliaht Dairesi), the quarters of the gentlemen in waiting (Musahiban Dairesi), the dormitories of the servants (Agavat Dairesi, Bendegan Dairesi) and of the guards (Baltacılar Dairesi), the quarters of the Chief Eunuch (Kızlarağası Dairesi). Further buildings include imperial kitchens (Matbah i Amire), stables, an aviary (Kusluk), a plant nursery (Fidelik), a flour mill, a greenhouse (Sera), a Hereke carpet workshop (Hereke dökümhanesi), a glass manufactory, a foundry, a pharmacy etc. A baroque style mosque designed by Garabet Balyan was built near the palace in 1853–1855. It was commissioned by queen mother Bezm i Âlem Valide Sultan. Since 1948 the building housed the Naval Museum, but the museum was moved to another location in 1960 after the coup d'état of May, 27th. In 1967, the mosque was returned for worship. A clock tower (Dolmabahçe Saat Kulesi) was erected in front of the Imperial Gate (Saltanat Kapisi) on a square along the European waterfront of Bosporus next to the mosque. The tower was ordered by Sultan Abdülhamid II and designed by the court architect Sarkis Balyan between 1890 and 1895. Its clock was manufactured by the French clockmaker house of Jean Paul Garnier, and installed by the court clock master Johann Mayer.