Киоск – тарихы, мағынасы, түрлері. Персия, Түркия, Балқан елдеріндегі киосктер туралы ақпарат. Қазіргі замандағы киосктар: сауда орындары, ақпарат терминалдары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тарихи тұрғыдан алғанда, киоск – бұл Персияда, Үндістан субконтинентінде және 13 ғасырдан бастап Осман империясында кең таралған, кейбір немесе барлық жақтары ашық шағын бақша павильоны. Бүгінде Стамбулдағы Топкапы сарайында және оның айналасында осы типтегі киосктардың бірнеше үлгілері сақталған, оларды Балқан елдерінде де кездестіруге болады. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде бұл сөз тауарлар мен қызметтер ұсынатын шағын стендтерді білдіреді. Австралияда олар көбінесе тамақ қызметін ұсынады. Ақпарат беретін жеке компьютерлік терминалдар интерактивті киосктар деп аталады.
Small booths offering goods and services
the type of building
Historically, a kiosk was a small garden pavilion open on some or all sides common in Persia, the Indian subcontinent, and in the Ottoman Empire from the 13th century onward. Today, several examples of this type of kiosk still exist in and around the Topkapı Palace in Istanbul, and they can be seen in Balkan countries. The word is used in English speaking countries for small booths offering goods and services. In Australia they usually offer food service. Freestanding computer terminals dispensing information are called interactive kiosks.
Этимология
Этимологиялық мәліметтер орта парсы тіліндегі kōšk "сарай, дәліз" сөзінің түбірін, түрік тіліндегі köşk "сарайша" және француз тіліндегі киоск немесе итальян тіліндегі киоско арқылы келгенін көрсетеді.
Etymological data points to the Middle Persian word kōšk 'palace, portico' as the origin, via Turkish köşk 'pavilion' and French kiosque or Italian chiosco.
Тарих және шығу тегі
Киоск – ашық жазғы үй немесе павильон, көбінесе қабырғалары торлы немесе толық ашық болатын және төбесі бағаналармен тіреліп тұрады. Бұл ғимарат түрі алғаш рет Селжұқтар дәуірінде бас мешітке іргелес салынған шағын құрылыс ретінде пайда болды, ол ашық аркалы қабырғалары бар күмбезді залдан тұрды. Бұл архитектуралық тұжырымдама біртіндеп Осман сұлтандарының пайдалануына берілген кішкентай, бірақ сәнді резиденцияға айналды. Оның ең танымал мысалдары – «Çinili Köşk» (Түрікшеде «Бүркелген киоск») және «Bağdat Köşkü» (Түрікшеде «Бағдат киоскі»). Біріншісі 1473 жылы Мехмед II («Жеңімпаз») Стамбулдағы Топкапы сарайында салынды. Ол екі қабаттан тұрады, күмбезбен жабылған және сарай бақтарына көрініс ашатын ашық галереялары бар. Бағдат киоскі де 1638-1639 жылдары Топкапы сарайында IV Мұрат сұлтанның бұйрығымен салынды. Бұл ғимарат та күмбезді, сарай бақтары мен паркіне, сондай-ақ Стамбул қаласының архитектурасына тікелей көрініс ұсынады. Сұлтан Ахмет III (1703-1730) Топкапы сарайындағы Диван киоскіне батыс элементтерін қосып, шыны бөлме салдырды. Осы бөлмедегі алтын жалатылған мангалды Франция королі Людовик XV Осман елшісіне сыйлаған. Түрік киоскімен алғашқы ағылшын танысуы Стамбулдағы ағылшын елшісінің әйелі, леди Вортли Монтегю (1689-1762) арқылы болды. Ол 1717 жылғы 1 сәуірде Анна Тистлвейтке жазған хатында «киоск» туралы айта келіп, оны «9 немесе 10 сатырмен көтерілген және алтынмен қапталған торлармен қоршалған» деп сипаттады. Еуропалық монархтар бұл ғимарат түрін қабылдады. Польша королі Станислав Лещинский, Людовик XV-нің қайнағасы, Түркиядағы тұтқындық кезіндегі естеліктеріне сүйене отырып, өзіне киосктар салдырды. Бұл киосктар кофе мен сусындар ұсынатын бақ павильондары ретінде пайдаланылды, бірақ кейіннен Еуропаның көптеген бақтарын, саябақтарын және көшелерін безендіретін музыкалық орындары мен туристік ақпарат стендтеріне айналдырылды. Консерваториялар павильонды тұрақтармен байланыстыратын дәліздер түрінде салынды, олар шынымен жабылған гүлдерге толы өткелдерден тұратын, апельсинхана, жылыжай, құс үйі, фазандық және тропикалық өсімдіктерге арналған жылыжайлармен байланыстырылған. Бұл ғимараттарда мұсылмандық және исламдық-үнді стильдерінің ықпалы анық көрінеді, әсіресе фазандықта, оның жоғарғы бөлігі Томас Дэниелл суретіндегідей, Аллахабад сарайы төбесіндегі киоскілердің бейімделуі болып табылады. Қазіргі заманғы консерваториялар ислам архитектурасының көптеген элементтерін қамтиды, бірақ қазіргі өнер бағыттары бұрынғы уақытта қолданылған классикалық стильдерден өзгеше.
A kiosk is an open summer house or pavilion usually having its roof supported by pillars with screened or totally open walls. As a building type, it was first introduced by the Seljuks as a small building attached to the main mosque, which consisted of a domed hall with open arched sides. This architectural concept gradually evolved into a small yet grand residence used by Ottoman sultans, the most famous examples of which are quite possibly the Tiled Kiosk ("Çinili Köşk" in Turkish) and Baghdad Kiosk ("Bağdat Köşkü" in Turkish). The former was built in 1473 by Mehmed II ("the Conqueror") at the Topkapı Palace, Istanbul, and consists of a two storey building topped with a dome and having open sides overlooking the gardens of the palace. The Baghdad Koshk was also built at the Topkapı Palace in 1638–39, by Sultan Murad IV. The building is again domed, offering direct views onto the gardens and park of the Palace as well as the architecture of the city of Istanbul. Sultan Ahmed III (1703–1730) also built a glass room of the Sofa Kiosk at the Topkapı Palace incorporating some Western elements, such as the gilded brazier designed by Duplessis père, which was given to the Ottoman ambassador by King Louis XV of France. The first English contact with Turkish Kiosk came through Lady Wortley Montagu (1689–1762), the wife of the English ambassador to Istanbul, who in a letter written on 1 April 1717 to Anne Thistlethwayte, mentions a "chiosk" describing it as "raised by 9 or 10 steps and enclosed with gilded lattices". European monarchs adopted the building type. Stanisław Leszczyński, king of Poland and father in law of Louis XV, built kiosks for himself based on his memories of his captivity in Turkey. These kiosks were used as garden pavilions serving coffee and beverages but later were converted into band stands and tourist information stands decorating most European gardens, parks and high streets. Conservatories were in the form of corridors connecting the Pavilion to the stables and consisting of a passage of flowers covered with glass and linked with orangery, a greenhouse, an aviary, a pheasantry and hothouses. The influence of Muslim and Islamo Indian forms appears clearly in these buildings and particularly in the pheasantry where its higher part is an adaptation of the kiosks found on the roof of Allahabad Palace, as illustrated by Thomas Daniell. Today's conservatories incorporate many elements of Islamic architecture, although modern art forms have shifted from the classical art forms that were used in earlier times.
Шағын дүкендер мен кафелер
Батыс жарты шарында және ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде киоск – бір жағынан ашық терезесі бар шағын дүкен немесе кабина. Кейбір сатушылар киосктардан жұмыс істейді (мысалы, сауда орталығындағы киоск), газет, журнал, тұтқыштар, көше карталары, темекі, тірі және мұздатылған балық аулауға арналған жемдер және тәттілер сияқты шағын, арзан тауарларды сатады. Австралияда бұл сөз көбінесе жағажайларда, сауда галереяларында немесе саябақтарда тамақ пен сусынды сатуға арналған шағын ғимараттарды білдіреді. XXI ғасырдан бері олардың көптегені жаңартылып, бармен дайындалған кофе мен талғамды тағамдар ұсынылады. Ақпараттық киоск (немесе ақпараттық стенд) карталар, жарнамалық буклеттер және басқа да материалдар түрінде, сондай-ақ қызметкер берген кеңес түрінде тегін ақпарат ұсынады.
In the Western hemisphere and in English speaking countries, a kiosk is also a booth with an open window on one side. Some vendors operate from kiosks (see mall kiosk), selling small, inexpensive consumables such as newspapers, magazines, lighters, street maps, cigarettes, live and frozen fishing bait and confections. In Australia, the word is commonly used for small buildings that are used to dispense mainly take away food and drinks, on beaches, in shopping arcades or in parks. Since the 21st century, many of these have been upgraded and serve fancier food and barista made coffee. An information kiosk (or information booth) dispenses free information in the form of maps, pamphlets, and other literature, and/or advice offered by an attendant.
Интерактивті киосктар
Электрондық киоск (немесе компьютерлік киоск немесе интерактивті киоск) жүйелік функцияларға қол жеткізуге мүмкіндік бермей, жұмыс істеуге бағытталған арнайы киоск бағдарламалық жасақтамасын жиі қолданатын компьютерлік терминалды қамтиды. Шындығында, киоск режимі – бағдарламалық жасақтаманың осындай жұмыс режимін сипаттайды. Компьютерлік киосктар деректерді жергілікті түрде сақтай алады немесе компьютерлік желіден ала алады. Кейбір компьютерлік киосктар тегін, ақпараттық қоғамдық қызмет көрсетеді, ал басқалары коммерциялық мақсатта қолданылады (сауда орталығындағы киоскқа қараңыз). Сенсорлық экрандар, трекболдар, компьютерлік пернетақталар және түймелер – интерактивті компьютерлік киосктар үшін кең таралған енгізу құрылғылары. Сенсорлық экранды киосктар өндірістік құрал ретінде коммерциялық түрде қолданылады, кезекті қысқартады, қағазды жояды, тиімділікті және қызмет сапасын арттырады. Олардың қолданылу саласы шексіз: тоңазытқыштардан бастап әуежайларға, фитнес орталықтарына, кинотеатрлар мен кітапханаларға дейін.
An electronic kiosk (or computer kiosk or interactive kiosk) houses a computer terminal that often employs custom kiosk software designed to function while preventing users from accessing system functions. Indeed, kiosk mode describes such a mode of software operation. Computerized kiosks may store data locally, or retrieve it from a computer network. Some computer kiosks provide a free, informational public service, while others serve a commercial purpose (see mall kiosk). Touchscreens, trackballs, computer keyboards, and pushbuttons are all typical input devices for interactive computer kiosk. Touchscreen kiosks are commercially used as industrial appliances, reducing lines, eliminating paper, improving efficiency and service. Their uses are unlimited from refrigerators to airports, health clubs, movie theaters and libraries.