Бетховеннің фортепиано сонатасы №23 (Appassionata) – орта кезеңдегі ең танымал шығармаларының бірі. 1804-1806 ж. аралығында жазылған, құштарлық пен жарық сезімін білдіреді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Людвиг ван Бетховеннің фортепиано сонатасы
Piano sonata by Ludwig van Beethoven
Людвиг ван Бетховеннің фортепиано сонатасы № 23, Ф минор, Op. 57 (көбінесе «Appassionata» деп аталады, итальян тілінде «күшті құмарлық» деген мағынаны білдіреді) – оның орта кезеңіндегі үш танымал фортепиано сонатасының бірі (қалғандары – Вальдштейн, Op. 53 және Les Adieux, Op. 81a); ол 1804 және 1805 жылдары, және мүмкін 1806 жылы жазылған, граф Франц фон Брансвикке арналған. Алғашқы басылымы 1807 жылдың ақпанында Венада жарық көрді. Ертедегі № 8 сонатасынан, «Pathétique»-тен айырмашылығы, «Appassionata» композитордың өмірлік кезеңінде аталмаған, бірақ 1838 жылы шығарманың төрт қолға арналған аранжировкасын жариялаған баспагер осылай атаған. Керісінше, Бетховеннің сонатаның қолжазбасының мұқабасында Бетховеннің өзінің қолымен «La Passionata» деп жазылған. Бетховеннің ең ұлы және техникалық тұрғыдан ең қиын фортепиано сонаталарының бірі саналатын «Appassionata» композитордың ең қызыл дауылды фортепиано сонатасы деп есептелген, одан кейін шыққан № 29 фортепиано сонатасына (Hammerklavier деп белгілі) дейін. 1803 жыл Бетховеннің есту қабілетінің нашарлауының қайтымсыз екенін түсінген жылы болды. «Appassionata» сонатасының толық орындалуы шамамен жиырма бес-жиырма жеті минутқа созылады.
Ludwig van Beethoven's Piano Sonata No. 23 in F minor, Op. 57 (colloquially known as the Appassionata, meaning "passionate" in Italian) is among the three famous piano sonatas of his middle period (the others being the Waldstein, Op. 53 and Les Adieux, Op. 81a); it was composed during 1804 and 1805, and perhaps 1806, and was dedicated to Count Franz von Brunswick. The first edition was published in February 1807 in Vienna. Unlike the early Sonata No. 8, Pathétique, the Appassionata was not named during the composer's lifetime, but was so labelled in 1838 by the publisher of a four hand arrangement of the work. Instead, Beethoven's autograph manuscript of the sonata has "La Passionata" written on the cover, in Beethoven's hand. One of his greatest and most technically challenging piano sonatas, the Appassionata was considered by Beethoven to be his most tempestuous piano sonata until the twenty ninth piano sonata (known as the Hammerklavier). 1803 was the year Beethoven came to grips with the irreversibility of his progressive hearing loss. An average performance of the entire Appassionata sonata lasts about twenty five to twenty seven minutes.
Аллегро-асси
Аллегро формасындағы сонатаның бірінші бөлімі, тон мен динамиканың күрт өзгерістері арқылы жылдам дамиды және тақырыптарды экономды пайдаланумен ерекшеленеді. Басты тақырып, октаваларда орындалғанда, тыныш және алаңдатарлық. Ол нүктелі ритмде төмен және жоғары арпеджиодан тұрады, тонияланған доминантта аяқталады, бірден жарты тон жоғары (G) қайталанады. Неаполитандық аккордының (яғни, төмендетілген супертониканың) қолданылуы – туындының маңызды құрылымдық элементі, сонымен қатар финалдың басты тақырыбының негізі болып табылады. Бетховеннің Вальдштейн сонатасындағыдай, кода әдеттен тыс ұзын, 19-ғасырдың басындағы фортепианоның диапазонының көп бөлігін қамтитын, импровизациялық сипаттағы арпеджиоларды қамтиды. F минорды таңдау, осы бөлімде фортепианоның ең төменгі F1 нотасының терең, қараңғы дыбысы жиі қолданылатынын ескергенде анық көрінеді, бұл сол кезде Бетховенге қол жетімді ең төменгі нота еді. Бұл бөлімнің толық орындалу уақыты әдетте 8 жарым мен 11 минут аралығында болады.
A sonata allegro form in time, the first movement progresses quickly through startling changes in tone and dynamics, and is characterised by an economic use of themes. The main theme, in octaves, is quiet and ominous. It consists of a down and up arpeggio in dotted rhythm that cadences on the tonicized dominant, immediately repeated a semitone higher (in G). This use of the Neapolitan chord (i. e. the flattened supertonic) is an important structural element in the work, also being the basis of the main theme of the finale. As in Beethoven's Waldstein sonata, the coda is unusually long, containing quasi improvisational arpeggios which span most of the early 19th century piano's range. The choice of F minor becomes very clear when one realises that this movement makes frequent use of the deep, dark tone of the lowest F1 on the piano, which was the lowest note available to Beethoven at the time. The total performance time of this movement is usually between 8 1/2 and 11 minutes.
Andante con moto (Қозғалыспен жүретін)
Ре мажордағы вариациялар жиынтығы, мелодиялық қарапайымдылығымен, ерекше қалың дыбыстық құрамымен және бас партиясындағы ерекше қарсы әуенмен ерекшеленеді. Оның он алты тактысы (қайталанады) тек қана қарапайым аккордтардан тұрады, олар төрт және екі тактылік фразалар тізбегінде орналасқан, барлығы тоникада аяқталады. (суретті қараңыз) Келесі төрт вариация:
A set of variations in D major, on a theme remarkable for its melodic simplicity combined with the use of unusually thick voicing and a peculiar counter melody in the bass. Its sixteen bars (repeated) consist of nothing but common chords, set in a series of four and two bar phrases that all end on the tonic. (see image) The four variations follow:
Төртінші вариация доминант аккорды бар алдамшы каденциямен аяқталады, ол жұмсақ кіші жетілікке айналады, одан кейін әлдеқайда күшті кіші жетілік, финалға өту үшін (үзіліссіз) көпір ретінде қызмет етеді. Бұл бөлімнің толық орындалу уақыты шамамен 6-8 минутты құрайды.
The fourth variation ends with a deceptive cadence containing the dominant chord that resolves to a soft diminished seventh, followed by a much louder diminished seventh that serves as a transition (without pause) to the finale. The total performance time of this movement is about 6 to 8 minutes.
Аллегро ма нон троспо Престо
Аллегро сонатасы, дерлік үздірілмейтін қозғалыспен, ерекшелігі – әдетте бірінші бөлігі қайталанса, мұнда екінші бөлігі қайталауға бағытталған. Бұл бөлім бірінші бөліммен көптеген ортақ белгілерге ие, соның ішінде Неаполитандық алтыншы аккордының кең қолданылуы және бірнеше жазылған каденциялар бар. Бұл бөлім жылдам кодамен (жоғарыда және көптеген басылымдарда көрсетілгендей, престо темпімен) жаңа тақырыпты ұсынады, ол өз кезегінде F минорындағы кеңейтілген соңғы каденцияға алып келеді. Дональд Фрэнсис Товидің сөзіне сүйенсек, бұл Бетховеннің сонаталық формадағы трагедиямен аяқталатын санаулы туындыларының бірі (қалғандары – C минорындағы фортепиано триосы, фортепиано сонатасы Op. 27 № 2 ("Айшырақ"), және скрипкалық соната Op. 30 № 2). Бұл бөлімнің толық орындалу уақыты қайталаулармен шамамен 7-8 минутты, ал қайталаусыз – 5,5-6 минутты құрайды.
A sonata allegro in near perpetual motion in which, very unusually, the second part is directed to be repeated, and not the first. It has much in common with the first movement, including extensive use of the Neapolitan sixth chord and several written out cadenzas. The movement climaxes with a faster coda (at presto speed as seen above and in many editions) introducing a new theme which in turn leads into an extended final cadence in F minor. According to Donald Francis Tovey this is one of only a handful of Beethoven's works in sonata form that ends in tragedy (the others being the C minor Piano Trio, Piano Sonata Op. 27 no. 2 ("Moonlight"), and the Violin Sonata Op. 30 no. 2.). The total performance time of this movement is about 7 to 8 minutes with the repeats and about 5 1/2 to 6 minutes without them.