Кіріспе

BBC-нің бұрынғы бас директоры, генерал-лейтенант сэр Эдвард Ян Клод Джейкоб (27 қыркүйек 1899 – 24 сәуір 1993), Ян Джейкоб ретінде танылған, британдық армия офицері. Ол Уинстон Черчилльдің соғыс кабинетіне әскери көмекші хатшы болып қызмет етті, содан кейін көрнекті радио хабар таратушысы болып, 1952 жылдан 1959 жылға дейін BBC бас директоры қызметін атқарды.

Ерте өмір

Джейкоб 1899 жылы Пәкістанның Кветта қаласында (сол кезде Британ империясының бір бөлігі) дүниеге келді. Оның әкесі фельдмаршал сэр Клод Джейкоб болды, және Иан 1918 жылы, Беркширдегі Веллингтон колледжінде және Вулвичтегі Корольдік әскери академиясында білім алғаннан кейін, Корольдік инженерлер қатарына кәсіби әскери қызметкер болып қосылды. Ол Кембридждегі Кингс колледжінде механика ғылымдарын (инженерлік) оқып, 1925 жылы екінші сынып дипломмен бітірді. Джейкоб 1931 жылдың қаңтарына дейін Вулвичтегі Корольдік әскери академиясында, ал 1931 жылдан 1932 жылға дейін Камберлидегі штаб колледжінде (ол жерде кіру емтиханын рекордтық көрсеткіштермен тапсырды) мырзалар кадеттері ротасының командирі болды. Оның арасындағы студенттері – Брайан Хоррокс, Сидни Киркман, Фрэнк Симпсон, Камерон Николсон, Артур Даулер, Невил Браунджон және Томас Рис. Ол сондай-ақ Кембридждегі Король колледжінде оқыды. 1924 жылы Джейкоб Сесил Трехернеге, тағы бір жоғары әскери шенді офицердің қызы, хирург генерал-майор сэр Фрэнсис Трехернеге үйленді. Олардың Уильям және Джон есімді екі ұлы болды.

Соғыс уақытындағы жұмыс

Якоб Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Соғыс кабинетінің әскери хатшысы болып қызмет етті (ол 1940 жылы өз полкіне қайтаруды сұраған, бірақ оған рұқсат берілмеді). Ол Уинстон Черчилльмен тығыз жұмыс істеді және оның Ұлыбританиядан тыс жасаған он үш соғыс сапарында Черчилльдің байланыс қызметін ұйымдастырды. Черчилль Якобтың еңбегін жоғары бағалап, соғыс барысында оның полковник шенінен генерал-лейтенант шеніне көтерілуін қолдады. Бригадир (соғыс кезеңіндегі негізгі подполковник) Якоб 1943 жылғы 30 маусымда Тұрақты армиядағы полковник шеніне көтерілді. 1944 жылғы 8 қыркүйекте генерал-майор міндетін атқарушы, ал 1945 жылғы 8 қыркүйекте уақытша генерал-майор болып тағайындалды. 1944 жылғы туған күніне арналған наградалар бойынша ол Бат орденінің әскери дивизионында серік (Companion) болып тағайындалды.

Соғыстан кейінгі

Жақып ешқашан әскерге басшылық етпегендіктен, соғыстан кейін әскерде маңызды жұмыс істеу мүмкіндігі шектеулі болды және ол байланыс саласындағы тәжірибесін пайдалануға тырысты. Шындығында, ол 1945 жылдан кейін радио хабарларын тарату саласына ауысқан соғыс кезеңіндегі ақпарат қызметінің бірнеше қызметкерінің бірі болды. Жакоб 1946 жылғы 1 шілдеде генерал-майор құрметті атағымен армиядан зейнеткерлікке шықты. Соғыс аяқталған кезде Буш-хауста орналасқан BBC-дің Еуропалық қызметі (кейін BBC World Service) әлемдегі ең беделді және дамыған шет тілдерінде хабар тарату ұйымы болды және соғысқа жасаған үлесі үшін жоғары бағаланды. Алайда, соғыстан кейін оның маңызы күрт төмендеді және болашағы күмәнді болды. Қызметтің бұрынғы басшысы, сэр Ивон Киркпатрик (он жылдан кейін Тәуелсіз теледидар органының төрағасы болған) Жакобты орынбасары болуға ұсынды. BBC бас директоры сэр Уильям Хейли D күні шабуылдары туралы хабарлауға дайындық кезінде Жакобпен кездескен еді және оның саяси байланыстарының (әсіресе Черчилльдің) пайдалы болуы мүмкін екенін білген. Ол Киркпатриктің ұсынысын қабылдады және Жакоб армиядан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Еуропалық қызметтің бақылаушысы болып тағайындалды. Жақып әскери кабинеттегі жұмысы үшін рыцарлық атақ алғаннан кейін көп ұзамай бұл қызметке келісті. 1947 жылы Хейли BBC-дің Еуропа және Шетелдік қызметтерін біріктіріп, бір операция жасауды шешті. Жакобтың Буш-хаусты табысты басқарғаны оның қайта құрылған Шетелдік қызметтің директоры болып тағайындалуына әкелді, ол 1951 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1950 жылғы ақпанда ол Еуропалық хабар тарату одағын (Евровидение ән байқауы және осыған ұқсас іс-шараларға жауапты) құруға көмектесті және 1960 жылға дейін оның бірінші президенті болды.

Үкіметке қайта оралу

1951 жылы Черчилль билікті қайта иеленді және премьер-министрліктен бөлек, ол Қорғаныс министрі лауазымын атқара бастады. Ол бірден Уильям Хейлиден Джейкобты BBC-ден қайта кеңесші ретінде тартуды сұрады, бұл жолы Бас штаб офицері атағымен. Америка Құрама Штаттары мен Канадаға жасаған бір сапардан кейін Черчилль бейбіт уақытта Қорғаныс министрлігінің қызықты еместігін түсінді; ол лауазымнан кетіп, орнына фельдмаршал граф Александрды тағайындады. Джейкоб Александрға қарағанда Черчилль үшін жұмыс істегенде көбірек жайлы сезінді, бірақ 1952 жылдың маусым айында Хейли BBC-ден кетіп, "Таймс" газетінің редакторы болатынын жариялағанда оған жаңа мүмкіндік туды.

Джейкоб - BBC бас директоры

Хейли кеткеннен кейін Джейкобтың бас директор лауазымына тағайындалуы мүмкін болды. Джейкобты BBC-дің жоғары лауазымды қызметкерлері зор құрметпен қабылдады, ол сол кездегі BBC теледидарының бақылаушысы болған Джордж Барнстен әлдеқайда беделді болды. (Барнс 1950 жылы теледидар бақылаушысы болып тағайындалған болатын, бірақ визуалды хабар таратуға қызығушылық танытпады және BBC-де аса танымал болған жоқ. Шындысы, BBC-нің аймақтық бақылаушылары төраға, Уайтеншоу лорды Саймонға, егер Барнс Хейлидің орнына Джейкобты таңдаса, бірден отставкаға кететіндерін мәлімдеді). Дегенмен, Джейкоб әлі ресми түрде Қорғаныс министрлігіне жіберілген еді, сондықтан Басқару кеңесінің мүшесі сэр Базил Николз Джейкоб BBC-ге қайта оралғанға дейін бас директор міндетін атқарушы болып тағайындалды. Джейкоб 1952 жылдың 1 желтоқсанында жаңа қызметіне кірісті. Джейкобтың қызмет ету кезеңі теледидардың өркендеуімен тұспа-тұс келді, ол радионы негізгі хабар тарату құралы ретінде ығыстыра бастады (1957 жылы дыбыс және теледидар лицензияларының сатылымы тек дыбыс лицензияларынан басып өтті). Хейлидің қиын кезеңінен ерекшеленетін Джейкобтың кезеңі BBC үшін қаржылық өркендеудің уақыты болды. Шындығында, бастапқыда ол жоғары лауазымды қызметкерлерді ақшаның жеткілікті екеніне және теледидарды толыққанды дамытуға оны жұмсауға мол мүмкіндік бар екеніне көндіру қиын болды. Джейкоб жаңалықтар мен ағымдағы оқиғаларды бағдарламалауға ниетті болды және BBC-нің журналистикадағы дәлдік және бейтараптық дәстүрін жалғастыруға ұмтылды. Алайда, бұл мақсат оны басқару жауапкершілігінен қашу үшін бейтараптық принципін теріс пайдалануға бейім болған Жаңалықтар редакторы Тау Холдың ниеттерін дұрыс түсінбеуге әкелді. Шындығында, 1958 жылға дейін, BBC News бәсекелесі Independent Television News-тің күлкісіне қалғанда ғана Джейкоб Холдың кемшіліктерін байқап, оны әкімшілік лауазымға ауыстырды. Сонымен қатар, Джейкоб парламентте алдағы он төрт күн ішінде талқыланатын тақырыптарды талдауға тыйым салатын он төрт күндік ережені жою үшін күш салды (ереже 1956 жылдың желтоқсанында тоқтатылды). Джейкоб бас директор болған кезінде 2017 жылға дейін әлемдегі ең ұзақ ағымдағы істер бағдарламасы болып табылатын Панорама тұңғыш рет көрсетілді. Джейкобтың жаңалықтарды жариялау тәсілі үкімет тарапынан әрдайым қолдау тапқан жоқ. Оның бұрынғы ұстазы Уинстон Черчилльге BBC-нің журналистік бейтараптығы ешқашан ұнаған жоқ, ол телерадио хабарларын саяси талдау мен сынның форумы емес, үкімет құралы болуы керек деп ойлады. Черчилльдің премьер-министрлік лауазымын басқан Энтони Иден 1956 жылғы Суэц дағдарысы туралы BBC-нің хабарлауына наразылық білдірді. Иден британдықтардың Мысырды бомбалау туралы жағымсыз хабарларын әлемге BBC-нің Шетелдік қызметі арқылы таратуға қарсы болды, бірақ Джейкоб келісімге келуден бас тартты: Иден Шетелдік қызметтің бюджетін қысқарту арқылы жауап берді (бұл, бүгінгі әлемдік қызметтен айырмашылығы, BBC-нің қалған бөлігін қаржыландыратын лицензиялық төлемнен емес, Сыртқы істер және Достастық кеңсесі қаржыландырды). Алайда, бұл жазалау шарасы 1957 жылы Иден отставкаға кеткеннен кейін алынып тасталды және BBC-нің журналистік бостандығына ешқандай шектеу қойылмады. 1960 жылы Джейкобтың орнын Хью Карлтон Грин бас директор болып иеленді. Грин Джейкобтан радикалдырақ болмаса да (және, әрине, одан кем танымал болса да), ол BBC-ді британдық телерадио хабарларын таратудағы маңызды оқиғалар арқылы сәтті өткізді: теледидар көрермендерінің өсуі (әсіресе 1953 жылы Елизавета II-нің таж кию рәсімін көрсету арқасында); 1955 жылы ITV-нің бәсекелес қызметінің енгізілуі; кейбір ескі ерекше тәжірибелерді біртіндеп жаңғырту (жоғарыда аталған он төрт күндік ереже және кешкі уақыттағы балалардың тыныштығы сақталуы). Сондай-ақ, 1960 жылы Пилкингтонның телерадио хабарларын тарату жөніндегі комитеті үшінші телеарнаны BBC-ге беруді ұсынды, нәтижесінде 1964 жылы BBC2 құрылды. Джейкоб 1959 жылдың 31 желтоқсанында зейнетке шықты. Келесі күні ол Жаңа жылдық құрмет көрсету шарасында Британ империясы орденінің Ұлы крестімен марапатталды.

Кейінгі өмірі

Якоб 1963 жылы қорғаныстың орталық ұйымы туралы есепті (Лорд Исмаймен бірге) бірлесіп жазған, кейіннен ол бұл ең маңызды жұмысы деп санады. Сондай-ақ, 1966-1973 жылдар аралығында Императорлық соғыс мұражайының қамқоршысы болды және екі рет (1960-1970 және 1974-1977) Саффолк округі кеңесіне мүше болып сайланды. 1964-1968 жылдары округтің лейтенант орынбасары қызметін атқарды.