Арчибальд Персиваль Вавелл: Британ әскери қолбасшысының өмірбаяны

Арчибальд Вейвелл: британдық әскери қолбасшы, екінші дүниежүзілік соғыстағы жеңістері, Үндістанның вице-королі қызметтері туралы ақпарат.

13 мин оқу

100%

Дереккөз: Archibald Wavell, 1st Earl Wavell — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Британдық фельдмаршал (1883–1950)

Арчибальд Персиваль Уэвелл, 1-ші граф Уэвелл (5 мамыр 1883 – 24 мамыр 1950) – британ армиясының жоғары шенді офицері. Ол Екінші Бур соғысында, Базар алқабындағы науқанда және Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет етті, онда Ипрдің екінші шайқасында жараланды. Екінші дүниежүзілік соғыста ол бастапқыда Таяу Шығыс аймағының Бас қолбасшысы болып қызмет етті, осы қызметінде 1940 жылдың желтоқсанында «Компас» операциясы кезінде Эритрея, Абиссиния, Батыс Египет және Шығыс Ливиядағы итальян армиясын жеңіске жеткізді, бірақ 1941 жылдың сәуірінде Батыс Шөлде Эрвин Роммельдің Африкалық танк армиясынан жеңіліске ұшырады. 1941 жылдың шілдесінен 1943 жылдың маусымына дейін Үндістанның Бас қолбасшысы болды (американдық-британдық-голландиялық-австралиялық әскерлерінің қолбасшысы қызметін атқарған қысқа мерзімдік сапардан басқа) және содан кейін 1947 жылдың ақпан айында зейнетке шыққанға дейін Үндістанның вице-королі болып қызмет етті.

Ерте өмір

Арчибальд Грэм Уэвеллдің (кейіннен Британ армиясында генерал-майор болған және Екінші Буер соғысында басып алынғаннан кейін Йоханнесбургтің әскери қолбасшысы болған) және Лили Уэвеллдің (қызметтес аты Персиваль) ұлы ретінде дүниеге келген Уэвелл, Итон Хаус мектебін, содан кейін Оксфордқа жақын орналасқан Саммер Филдс дайындық мектебін, Винчестер колледжін (ол онда оқушы-ғалым болған) және Корольдік әскери колледж, Сэндхерстті бітірді. Оның мектеп директоры, доктор Ферон, әкесіне оны әскерге жіберудің қажеті жоқ екенін, себебі ол "өмірдің басқа салаларында өзінің жолын табуға жеткілікті қабілетке ие" деп кеңес берген.

Ерте мансап

Сандхерст университетін бітіргеннен кейін, Уэвелл 1901 жылғы 8 мамырда Ұлыбритания армиясына Black Watch полкінде екінші лейтенант болып кірді және Оңтүстік Африкадағы Екінші Бур соғысында күресу үшін өз полкінің 2-ші батальонына қосылды. Батальон 1902 жылғы маусымда Веринигинг бейбіт шартымен ресми аяқталған соғыс бойы Оңтүстік Африкада қалды. Уэвелл ауырғандықтан, сол жылдың қазан айында Британдық Үндістанға ауысқан батальонға бірден қосыла алмады; оның орнына ол сол кезде Кейптаундан Англияға SS Simla кемесімен аттанды. 1903 жылы ол Үндістандағы батальонға ауыстырылды және 1904 жылғы 13 тамызда лейтенант шеніне көтерілді. Ол сыныпта "А" бағасымен бітірген жалғыз екі студенттің бірі болды. 1911 жылы ол орыс тілін үйрену үшін Ресей армиясында әскери байқаушы ретінде бір жыл өткізді. 1912 жылғы сәуірде ол Соғыс министрлігінің Ресей бөлімінде 3-ші дәрежелі (GSO3) Бас штаб офицері болды. Шілде айында оған капитан шені уақытша беріліп, Әскери оқыту басқармасында GSO3 қызметін атқарды. 1913 жылғы 20 наурызда Уэвелл капитан шеніне бекітілді. 1913 жылғы жазда Киевтегі әскери оқуларда болғаннан кейін, ол Ресей-Польша шекарасында, құпия полиция оның Мәскеудегі қонақ үй бөлмесін тінткеннен кейін, тыңшылық күдігімен тұтқындалды, бірақ Соғыс министрлігі іздеген ақпарат тізімі бар қылмыстық құжатты қағаздарынан алып тастауға үлкерді. 1914 жылғы наурызда армия офицерлері Ольстер одағына қарсы әрекет етуден бас тартқанда, Уэвелл Соғыс министрлігінде жұмыс істеді; үкімет Ирландиядағы өзін-өзі басқару үкіметін енгізуге қарсы одақтың жартылай әскери қарсылығын күтті. Оның әкесіне жазған хаттарында үкіметтің офицерлерге қойған ультиматумына наразылығын білдірді – ол үкіметтің Ольстер шотландтарын, олар кейін қандай мәлімдеме жасаса да, басып тастауды жоспарлап отырғанына шүбәсіз болды. Алайда, ол армияның саясатқа тікелей араласуынан да алаңдады, әсіресе армия өнеркәсіптік тәртіпсіздікке қарсы қолданылғанда, одан да жақсы бейтараптық көрінетінін білді.

After graduating from Sandhurst, Wavell was commissioned into the British Army on 8 May 1901 as a second lieutenant in the Black Watch, and joined the 2nd battalion of his regiment in South Africa to fight in the Second Boer War. The battalion stayed in South Africa throughout the war, which formally ended in June 1902 after the Peace of Vereeniging. Wavell was ill, and did not immediately join the battalion as it transferred to British India in October that year; he instead left Cape Town for England on the SS Simla at the same time. In 1903 he was transferred to join the battalion in India and, having been promoted to lieutenant on 13 August 1904, he fought in the Bazar Valley Campaign of February 1908. He was one of only two in his class to graduate with an A grade. In 1911, he spent a year as a military observer with the Russian Army to learn Russian, In April 1912 he became a General Staff Officer Grade 3 (GSO3) in the Russian Section of the War Office. In July, he was granted the temporary rank of captain and became GSO3 at the Directorate of Military Training. On 20 March 1913 Wavell was promoted to the substantive rank of captain. After visiting manoeuvres at Kiev in summer 1913, he was arrested at the Russo Polish border as a suspected spy, following a search of his Moscow hotel room by the secret police, but managed to remove from his papers an incriminating document listing the information wanted by the War Office. Wavell was working at the War Office when Army officers refused to act against Ulster unionists in March 1914; the government was expecting Unionist paramilitary opposition to introduction of devolved government in Ireland. His letters to his father record his disgust at the government's behaviour in giving an ultimatum to officers – he had little doubt that the government had been planning to crush the Ulster Scots, whatever they later claimed. However, he was also concerned at the Army's effectively intervening in politics, not least as there would be an even greater appearance of bias when the Army was used against industrial unrest.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Уэвелл штаб офицері болып жұмыс істеді. Капитан ретінде ол Францияға Британдық экспедициялық күштердің бас штабында 2-дәрежелі бас штаб офицері (GSO2) болып жіберілді, бірақ көп ұзамай, 1914 жылдың қарашасында 9-шы жаяу әскер бригадасының бригад майоры болып тағайындалды. 1915 жылы екінші Ипр шайқасында жараланып, сол көзінен айырылды. 1915 жылдың қазан айында ол 64-ші жоғарғы дивизияда GSO2 болды. 1915 жылдың желтоқсанында ол сауыққаннан кейін Уэвелл Францияның Бас штабына GSO2 ретінде қайтарылды. 1916 жылдың 8 мамырында майор дәрежесіне көтерілді. 1916 жылдың қазан айында Уэвелл 1-дәрежелі генерал-штаб офицері (GSO1) болып тағайындалды, содан кейін Египет экспедициялық күштерінің штабында байланыс офицері (GSO1) болып жұмыс істеді. 1918 жылдың қаңтар айында Уэвелл Версальдегі Жоғарғы соғыс кеңесінде жұмыс істейтін көмекші адъютант және генерал-квартирмейстер (AA&QMG) болып тағайындалды. 1921 жылдың желтоқсанында ол соғыс кеңсесінің генерал-адъютантының көмекшісі (AAG) болды. 1921 жылдың 3 маусымында полковник болып тағайындалғаннан кейін, ол 1923 жылдың шілдесінде Әскери операциялар дирекциясында GSO1 болды. 1926 жылы жартылай жалақымен жұмыссыз болған қысқа мерзімнен басқа, Уэвелл 1930 жылдың шілдесіне дейін GSO1 тағайындауларын жалғастырды, соңғысы 3-ші жаяу әскер дивизиясында, оған 6-шы жаяу әскер бригадасының командасы берілді. 1932 жылдың наурыз айында король Георг V-нің лагерь көмекшісі (ADC) болып тағайындалды, ол 1933 жылдың қазанына дейін генерал-майор болып тағайындалды. Алайда, бұл уақытта генерал-майорларға жұмыс орындары жетіспейді және 1934 жылдың қаңтарында бригадасының командалығын тастап, ол өзін жартылай жалақымен жұмыссыз қалды. Жыл соңына қарай, әлі де жартылай жалақыға ие болса да, Уэвелл 2-дивизияның қолбасшысы болып тағайындалды және CB орденімен марапатталды. 1935 жылдың наурыз айында дивизиясының қолбасшылығын қабылдады. 1937 жылдың тамызында ол Палестинаға ауыстырылды, онда тәртіпсіздіктер артып, Палестина мен Транс-Иорданиядағы британдық күштердің бас офицері (GOC) болды және 1938 жылдың 21 қаңтарында генерал-лейтенант қызметіне көтерілді. 1938 жылдың сәуірінде Уэвелл Ұлыбританиядағы Оңтүстік қолбасшылықтың бас қолбасшысы (GOC-in-C) болды. 1939 жылдың шілдесінде ол Орта Шығыс қолбасшылығының бас қолбасшысы (GOC-in-C) болып тағайындалды. Кейіннен, 1940 жылдың 15 ақпанында оның бақылау жауапкершілігінің кеңейіп, Шығыс Африка, Грекия және Балқанды қамтыуын көрсету үшін, оның атағы Бас Орта Шығыс қолбасшысы болып өзгертілді.

Wavell was working as a staff officer when the First World War began. As a captain, he was sent to France to a posting at General HQ of the British Expeditionary Force as General Staff Officer Grade 2 (GSO2), but shortly afterwards, in November 1914, was appointed brigade major of 9th Infantry Brigade. He was wounded in the Second Battle of Ypres of 1915, losing his left eye In October 1915 he became a GSO2 in the 64th Highland Division. In December 1915, after he had recovered, Wavell was returned to General HQ in France as a GSO2. He was promoted to the substantive rank of major on 8 May 1916. In October 1916 Wavell was graded General Staff Officer Grade 1 (GSO1) as an acting lieutenant colonel, and was then assigned as a liaison officer to the Russian Army in the Caucasus. and continued to work as a staff officer (GSO1), as liaison officer with the Egyptian Expeditionary Force headquarters. In January 1918 Wavell received a further staff appointment as Assistant Adjutant & Quartermaster General (AA&QMG) working at the Supreme War Council in Versailles. In December 1921, he became an Assistant Adjutant General (AAG) at the War Office and, having been promoted to full colonel on 3 June 1921, he became a GSO1 in the Directorate of Military Operations in July 1923. Apart from a short period unemployed on half pay in 1926, Wavell continued to hold GSO1 appointments, latterly in the 3rd Infantry Division, until July 1930 when he was given command of 6th Infantry Brigade with the temporary rank of brigadier. In March 1932, he was appointed aide de camp (ADC) to King George V, a position he held until October 1933 when he was promoted to Major General. However, there was a shortage of jobs for Major Generals at this time and in January 1934, on relinquishing command of his brigade, he found himself unemployed on half pay once again. By the end of the year, although still on half pay, Wavell had been designated to command 2nd Division and appointed a CB. In March 1935, he took command of his division. In August 1937 he was transferred to Palestine, where there was growing unrest, to be General Officer Commanding (GOC) British Forces in Palestine and Trans Jordan and was promoted to Lieutenant General on 21 January 1938. In April 1938 Wavell became General Officer Commanding in Chief (GOC in C) Southern Command in the UK. In July 1939, he was named as General Officer Commanding in Chief of Middle East Command with the local rank of full general. Subsequently, on 15 February 1940, to reflect the broadening of his oversight responsibilities to include East Africa, Greece and the Balkans, his title was changed to Commander in Chief Middle East.

Таяу Шығыс командалығы (соның ішінде Солтүстік және Шығыс Африка)

Таяу Шығыс майсасы соғыстың алғашқы айларында, 1940 жылғы маусымда Италияның соғыс жариялауына дейін тыныш болды. Солтүстік және Шығыс Африкадағы итальяндық күштер британдықтардан көп есе басып озды, сондықтан Уэвеллдің саясаты – күш жинау үшін уақыт ұту мақсатындағы «икемді ұстап тұру» болды. Италияның Ливия мен Эритреядан Египет және Эфиопияға қарай жасаған шабуылына қарсы тұрып, Уэвелл 1940 жылғы желтоқсанда Ливияға (Компас операциясы) және 1941 жылғы қаңтарда Эритрея мен Эфиопияға сәтті шабуылдар жасады. 1941 жылғы ақпанға қарай генерал-лейтенант Ричард О’Коннор басқаратын Батыс Шөл майданы Беда-Фоммда итальяндық 10-армияны жеңіп, 130 000 тұтқынға алды және Ливиядағы соңғы итальяндық күштерді басып алуға жақын болды, бұл Солтүстік Африкадағы Ось державаларының тікелей бақылауын тоқтатуға мүмкіндік берген болар еді. Оның Шығыс Африкадағы әскерлері де итальяндықтарды қысымға алды, ал наурыз айының соңында Уильям Плат басқаратын Эритреядағы күштері Керен шайқасында шешуші жеңіске жетіп, Эфиопияны азат етуге және Италияның Эритрея мен Сомалиленд колонияларын британдықтардың басып алуына жол ашты. Ақпан айында Уэвеллге Ливияға ілгерілеуін тоқтату және Грекия шайқасына қатысу үшін әскерін Грекияға жіберу бұйырылды. Ол бұл шешіммен келіспесе де, бұйрықты орындады. Оның нәтижесінде апатқа ұшырады. Немістерге Солтүстік Африкадағы итальяндықтарды Африка корпусымен күшейтуге мүмкіндік туды, ал сәуір айының соңында әлсіреген Батыс Шөл майданы Мысыр шекарасына дейін қайта шегінді, бұл Тобрукты қоршауға әкелді. Грекияда генерал Генри Уилсонның W күштері Грекия құрлығында тиісті қорғаныс ұйымдастыра алмады және Критке кетуге мәжбүр болды, 15 000 қаза тапты және барлық ауыр техникасы мен артиллериясын қалдырды. Крит шайқасында неміс әуе десанттық күштері 20 мамырда шабуыл жасады және Грекиядағыдай, британдық және достас әскерлері тағы да эвакуациялауға мәжбүр болды. Грекиядағы оқиғалар 1941 жылғы Ирак төңкерісіне бастама беру үшін Ирактың Ось жақтастарының белсенділігін күшейтті. Басқа майдандарында қиын жағдайда болған Уэвелл бағалы ресурстарды Иракқа жұмсауға дайын болмады, сондықтан Клод Очинлектің [британдық] Үндістан армиясына Басраға әскер жіберу міндеті жүктелді. Ұлыбританияның премьер-министрі Уинстон Черчилль Иракты Ұлыбританияның стратегиялық мүдделері үшін маңызды деп есептеді және мамыр айының басында Лондонның қысымымен Уэвелл Палестинадан RAF Хаббанияны босату және Ирактағы әскерлерді басқару үшін шөл арқылы дивизия көлеміндегі күш жіберуге келісті. Мамыр айының соңында Эдвард Квинанның Ирак күштері Бағдадты басып алды, ал Англия-Ирак соғысы аяқталды, британдық билеуші мен әскерлер Иракта қайтадан Делидегі Бас штабтың (GHQ) жалпы бақылауына көшті. Алайда, Черчилль Уэвеллдің әрекет етуге құлшынбауына наразылық білдірді. Маусымның басында Уэвелл генерал Уилсон басқаратын күштерді Сирия мен Ливанға шабуыл жасауға жіберді, бұл Виши Франциясының билігі Англия-Ирак соғысы кезінде Ирак үкіметіне көрсеткен көмегіне жауап болды. Француздар қарсылық көрсеткендіктен, тез жеңіске жету үміті күңкіреп қалды. Черчилль Уэвеллді алмастыруға шешім қабылдады және маусымның ортасында Тобрукты босатуға арналған «Battleaxe» операциясы сәтсіз аяқталғаннан кейін, 20 маусымда Уэвеллге оны Ирак дағдарысы кезіндегі ұстанымымен әсер еткен Очинлекпен алмастыратынын хабарлады. Роммель Уэвеллді жоғары бағалады, оның өзіне қарсы жетіспеушілігіне қарамастан. Очинлек Уэвелл туралы былай деп жазды: «Мен келген кезде қанағаттанғысыз жағдай таптым деп есептемеймін, тіпті керісінше. Мен өзімнен бұрынғы қолбасшының берік негізін қалауына ғана емес, сонымен қатар 40 түрлі тілде сөйлейтін британдық және достас әскерлердің командасында оның алдында тұрған үлкен проблемалар мен жетістіктерін жақсырақ түсіне алдым».

The Middle Eastern theatre was quiet for the first few months of the war until Italy's declaration of war in June 1940. The Italian forces in North and East Africa greatly outnumbered the British and Wavell's policy was therefore one of "flexible containment" to buy time to build up adequate forces to take the offensive. Having fallen back in front of Italian advances from their colonies Libya and Eritrea towards (respectively) Egypt and Ethiopia, Wavell mounted successful offensives into Libya (Operation Compass) in December 1940 and Eritrea and Ethiopia in January 1941. By February 1941, his Western Desert Force under Lieutenant General Richard O'Connor had defeated the Italian Tenth Army at Beda Fomm taking 130,000 prisoners and appeared to be on the verge of overrunning the last Italian forces in Libya, which would have ended all direct Axis control in North Africa. His troops in East Africa also had the Italians under pressure and at the end of March his forces in Eritrea under William Platt won the decisive battle of the campaign at Keren which led to the liberation of Ethiopia and the British occupation of the Italian colonies of Eritrea and Somaliland. In February Wavell had been ordered to halt his advance into Libya and send troops to Greece intervening in the Battle of Greece. He disagreed with this decision but followed his orders. The result was a disaster. The Germans were given the opportunity to reinforce the Italians in North Africa with the Afrika Korps and by the end of April the weakened Western Desert Force had been pushed all the way back to the Egyptian border, leading to the Siege of Tobruk. In Greece General Henry Wilson's Force W was unable to set up an adequate defence on the Greek mainland and were forced to withdraw to Crete, suffering 15,000 casualties and leaving behind all their heavy equipment and artillery. In the Battle of Crete German airborne forces attacked on 20 May and as in Greece, the British and Commonwealth troops were forced once more to evacuate. Events in Greece provoked a pro Axis faction of Iraqis to begin the 1941 Iraqi coup d'état. Wavell, hard pressed on his other fronts, was unwilling to divert precious resources to Iraq and so it fell to Claude Auchinleck's [British] Indian Army to send troops to Basra. Winston Churchill, the British Prime Minister, saw Iraq as vital to Britain's strategic interests and in early May, under heavy pressure from London, Wavell agreed to send a division sized force across the desert from Palestine to relieve RAF Habbaniya and to assume control of troops in Iraq. By the end of May Edward Quinan's Iraqforce had captured Baghdad and the Anglo Iraqi War had ended with the re establishment of the pro British ruler and troops in Iraq once more reverting to the overall control of GHQ in Delhi. However, Churchill had been unimpressed by Wavell's reluctance to act. In early June Wavell sent a force under General Wilson to invade Syria and Lebanon, responding to the help given by the Vichy France authorities there to the Iraq Government during the Anglo Iraqi War. Initial hopes of a quick victory faded as the French put up a determined defence. Churchill determined to relieve Wavell and after the failure in mid June of Operation Battleaxe, intended to relieve Tobruk, he told Wavell on 20 June that he was to be replaced by Auchinleck, whose attitude during the Iraq crisis had impressed him. Rommel rated Wavell highly, despite Wavell's lack of success against him. Of Wavell, Auchinleck wrote: "In no sense do I wish to infer that I found an unsatisfactory situation on my arrival – far from it. Not only was I greatly impressed by the solid foundations laid by my predecessor, but I was also able the better to appreciate the vastness of the problems with which he had been confronted and the greatness of his achievements, in a command in which some 40 different languages are spoken by the British and Allied Forces."

Бас қолбасшы, Үндістан

Уэвелл іс жүзінде Очинлекпен жұмыс орнын ауыстырды, Үндістанға тағайындалып, онда ол Үндістанның Бас қолбасшысы және Генерал-губернатордың Атқарушы кеңесінің мүшесі болды. Бастапқыда оның басқаруы Үндістан мен Иракты қамтыды, сондықтан қызметке кіріскеннен кейін бір ай ішінде ол мұнай кен орындарын және Кеңес Одағымен байланыс жолдарын қамтамасыз ету мақсатында ресейліктермен бірлесіп Персияға шабуыл жасау үшін Ирак күштерін жұмылдырды. 1941 жылдың желтоқсан айында Жапония Ұлыбританияға соғыс жариялаған кезде Уэвелл адам жетіспейтін, соғыс аймағына айналған театрдың басшысы болып тағайындалды. Ол ABDACOM (Америкалық-Британдық-Голландтық-Австралиялық қолбасшылығы) Бас қолбасшысы болды. 1942 жылдың 10 ақпанында түнгі уақытта Уэвелл Сингапурдан Яваға ұшу үшін гидросамолетке отыруға дайындалды. Ол штаб машинасынан түсіп, (соқыр сол көзінің салдарынан) ол пирс шетіне тоқтағанын байқамады. Түсіп, екі сүйегін сындырып алды, бұл жарақат біраз уақытқа дейін оның мінез-құлқына әсер етті. 1942 жылдың 23 ақпанында Малайя жоғалып, Ява мен Суматрадағы одақтастардың жағдайы қиын болғандықтан ABDACOM таратылды және Явадағы штаб-пәтері эвакуацияланды. Уэвелл Үндістанға оралып, Үндістанның Бас қолбасшысы лауазымына қайта оралды, енді оның жауапкершілігі Бирманы қорғауды да қамтыды. 23 ақпанда Бирмадағы британдық күштер генерал-майор Джеки Смиттың дұшпанның өтуіне жол бермеу үшін Ситанг өзенінің үстіндегі көпірді жою туралы шешімі салдарынан ауыр соққыға ұшырады, нәтижесінде оның дивизиясының көп бөлігі өзеннің қарамағында қалды. Вице-король Лорд Линлитгоу далалық қолбасшылардың іс-әрекетін сынап, Черчилльге сигнал жіберді, ол оны Дюнкерктегі тыл әскеріне қолбасшылық еткен Гарольд Александрды жіберу туралы ұсыныспен бірге Уэвеллге жіберді. Александр наурыз айының басында Бирмадағы одақтас құрлық әскерлерінің басқаруын өз қолына алды, ал Уильям Слим Ирактағы дивизияға қолбасшылық еткеннен кейін көп ұзамай Бирма корпусының бас қолбасшысы болып тағайындалды. Дегенмен, жапондық әскерлердің қысымы тоқтатылмады және Үндістанға шегінуге бұйрық берілді, ол мамыр айының соңында, жапондықтардың ілгерілеуін тоқтатқан муссондық маусым басталғанға дейін аяқталды. Жапондықтардан бастамашылықты тартып алу үшін Уэвелл Үндістандағы Шығыс армиясына Араканға шабуыл жасауға бұйрық берді, ол қыркүйекте басталды. Алғашқы табысқа жеткеннен кейін жапондықтар қарсы шабуылға шықты, ал 1943 жылдың наурызына қарай жағдай тұрақсыз болды, содан кейін шабуылдаушы күштердің қалдықтары кері қайтарылды. Уэвелл Шығыс армиясының қолбасшысы Ноэль Ирвинді лауазымынан босатып, оның орнына Джордж Гиффардты тағайындады. 1943 жылдың қаңтарында Уэвелл фельдмаршал атағына ие болды және 22 сәуірде Лондонға оралды. 4 мамырда ол Америкаға кетер алдында корольмен кездесті, 27 мамырда қайтып келді. Ол Белгрейв скверінде Генри "Чипс" Ченнонмен бірге тұрып, Лондон қоғамына қайтадан енді. Черчилль "Уэвеллге қатысты бақытсыз және түсініксіз наразылық білдірді, тіпті қызғанышпен жек көрді" және Америкада онымен бірнеше рет пікір келіспеді.

Wavell in effect swapped jobs with Auchinleck, transferring to India where he became Commander in Chief, India and a member of the Governor General's Executive Council. Initially his command covered India and Iraq so that within a month of taking charge he launched Iraqforce to invade Persia in co operation with the Russians in order to secure the oilfields and the lines of communication to the Soviet Union. Wavell once again had the misfortune of being placed in charge of an undermanned theatre which became a war zone when the Japanese declared war on the United Kingdom in December 1941. He was made Commander in Chief of ABDACOM (American British Dutch Australian Command). Late at night on 10 February 1942, Wavell prepared to board a flying boat, to fly from Singapore to Java. He stepped out of a staff car, not noticing (because of his blind left eye) that it was parked at the edge of a pier. He broke two bones in his back when he fell, and this injury affected his temperament for some time. On 23 February 1942, with Malaya lost and the Allied position in Java and Sumatra precarious, ABDACOM was closed down and its headquarters in Java evacuated. Wavell returned to India to resume his position as C in C India where his responsibilities now included the defence of Burma. On 23 February British forces in Burma had suffered a serious setback when Major General Jackie Smyth's decision to destroy the bridge over the Sittang river to prevent the enemy crossing had resulted in most of his division being trapped on the wrong side of the river. The Viceroy Lord Linlithgow sent a signal criticising the conduct of the field commanders to Churchill who forwarded it to Wavell together with an offer to send Harold Alexander, who had commanded the rearguard at Dunkirk. Alexander took command of Allied land forces in Burma in early March with William Slim arriving shortly afterwards from commanding a division in Iraq to take command of its principal formation, Burma Corps. Nevertheless, the pressure from the Japanese Armies was unstoppable and a withdrawal to India was ordered which was completed by the end of May before the start of the monsoon season which brought Japanese progress to a halt. In order to wrest some of the initiative from the Japanese, Wavell ordered the Eastern Army in India to mount an offensive in the Arakan, which commenced in September. After some initial success the Japanese counter attacked, and by March 1943 the position was untenable, and the remnants of the attacking force were withdrawn. Wavell relieved the Eastern Army commander, Noel Irwin, of his command and replaced him with George Giffard. In January 1943, Wavell was promoted to field marshal and on 22 April he returned to London. On 4 May he had an audience with the King, before departing with Churchill for America, returning on 27 May. He resided with Henry 'Chips' Channon MP in Belgrave Square and was reintroduced by him into London society. Churchill nursed "an uncontrollable and unfortunate disapproval – indeed jealous dislike – of Wavell", and had several spats with him in America.

Үндістанның вице-патриоты

1943 жылғы 15 маусымда Черчилль Уэвеллді кешкі асқа шақырып, Линлитгоудан кейін Индияның вице-корольдігін ұсынды. Леди Уэвелл 14 шілдеде Лондонға келді, олар "Дорчестер" қонақүйінде жайғасты. Біраз уақыттан соң ол виконт атағын алғаны жарияланды (Саутгемптон графтығындағы Киренаика және Винчестер виконты Уэвелл атағымен). Ол 27 шілдеде Халықтар палатасындағы барлық партиялық жиынға сөз сөйледі, ал 28 шілдеде Лордтар палатасында "Империяның батыры" ретінде орын алды. Қыркүйек айында ол ресми түрде Индияның генерал-губернаторы және вице-королі болып тағайындалды. Уэвеллдің қызметтегі алғашқы қадамдарының бірі – 1943 жылғы Бенгалия ашаршылығына қарсы күрес болды. Ол әскерге аш болған ауыл тұрғындарына көмек жеткізуді бұйырды. Күріш көлемін арттырып, бағаны төмендетуге тырысты. Оның билігі тұсында Ганди "Үндістанды тастап кетіңіз" науқанын жетекшілік етті, Мұхаммед Али Джинна мұсылмандар үшін тәуелсіз мемлекет құруға ұмтылды, ал Субхас Чандра Боз Жапониямен байланыс орнатып, "Үндістанның шығыс шекарасы бойымен ілгеріледі". Уэвелл бастапқыда үнді саясаткерлерінің арасында танымал болғанымен, тәуелсіз Үндістанның болашақ құрылымы мен уақыты туралы мәселелер күшейді. Ол "Уэвелл жоспары" мен Симла конференциясы арқылы мәселені шешуге тырысты, бірақ Черчилльтен (Индияның тәуелсіздігіне қарсы болған) және Черчилльдің премьер-министрліктен кейінгі ізбасары Клемент Атлиден аз қолдау алды. Сондай-ақ, түрлі үнді саяси күштерінің арасындағы келіспеушіліктер оған кедергі келтірді. Соғыс аяқталғаннан кейін үнді халқының үміттері орындалмады, және түрлі діни топтар арасындағы зорлық-зомбылық күшейді. Нәтижесінде, 1947 жылы Атли Уэвеллге сенімін жоғалтып, оның орнына Бирманың Лорд Маунтбеттенін тағайындады.

Кейінгі өмірі

1947 жылы Уэвелл Англияға оралып, Колчестердің жоғары стюарды болды. Сол жылы ол граф Уэвелл атағын алды және оған Эритрея мен Винчестердің виконты Керен титулы берілді. Уэвелл әдебиетті өте жақсы көретін, ал Үндістанның вице-королі болған кезде ол 1944 жылы жарық көрген «Басқалардың гүлдері» атты ұлы поэзия антологиясын жинақтап, түсіндірмелер жазды. Антологиядағы соңғы өлеңді өзі жазды және оны «өз жолымдағы шағын бақтағы қызғылт гүл» деп сипаттады. Ол өлеңдерді жақсы есте сақтайтын және оларды жиі ұзақтап келтіретін. Ол Эвелин Уоның «Офицерлер мен джентльмендер» романында, «Құрмет қылышы» трилогиясының бір бөлігі ретінде, Каллимахтың өлеңдерінің аудармасын көпшік алдында оқып береді. Ол Англия шіркеуінің мүшесі және терең діншіл адам еді. Уэвелл 1950 жылғы 24 мамырда 5 мамырда өткізілген ішкі операциядан кейін туындаған асқыну салдарынан қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның денесі ол констебль болған Лондон мұнарасында сақталды. 1950 жылғы 7 маусымда әскери жерлеу рәсімі өтті, жерлеу процессиясы Темза бойымен Тауэрден Вестминстер пирсіне, содан кейін Вестминстер аббаттығына жерлеу рәсімі үшін барды. Бұл 1806 жылы Хорацио Нельсон, 1-ші виконт Нельсонның жерленгенінен бері өзен арқылы өткен алғашқы әскери жерлеу болды. Жерлеу рәсіміне сол кездегі премьер-министр Клемент Атли, сондай-ақ лорд Галифакс және фельдмаршалдар Аланбрук пен Монтгомери сияқты әріптес офицерлер қатысты. Уинстон Черчилль бұл рәсімге қатыспады. Уэвелл Винчестер колледжінің ежелгі ортағасырлық монастырында, шапелдің жанында жерленген. Оның қабіртасында тек «Уэвелл» деген жазу бар. Уинчестер соборының солтүстік бөлігіне Уэвелл мен оның ұлының есімін сақтау үшін тақта орнатылды. St Andrew's Garrison Church, Aldershot, армия шіркеуінде Лорд Уэвеллге арналған үлкен ағаш тақта орнатылған.

Дәйексөздер

Менің ойымша, ол (Бенито Муссолини) бірдеңе істеуі керек, егер ол көркіндей суға секіре алмаса, кем дегенде бір жолмен секіруі керек; ол халат киіп қайтадан баспалдақтан түсе алмайды. "Соғысты аяқтау үшін болған соғыстан кейін, олар Парижде "Барлық соғыстарды аяқтайтын бейбітшілікті" жасауда жетістікке жеткен сияқты." (Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған шарттар туралы пікір; осы цитата Дэвид Фромкиннің "Барлық бейбітшіліктерді аяқтайтын бейбітшілік" атты кітабының атауына негіз болды, Нью-Йорк: Генри Холт, (1989)) "Т үш фактіні анық айтайық: Біріншіден, барлық шайқастар мен соғыстардың соңында жеңіске жететін – жаяу әскері. Екіншіден, жаяу әскері әрқашан ең ауыр жүк көтереді. Олардың шығындары көп, басқа әскер түрлеріне қарағанда олар қиындық пен шаршаңқылықты көбірек сезінеді. Үшіншіден, жаяу әскерінің өнері қазіргі заманғы соғыста басқа әскер түрлеріне қарағанда аз стереотиптелген және оны меңгеру әлдеқайда қиын."

Жалпы көздер

Форт, Адриан. Арчибальд Уэвелл: Империялық қызметкердің өмірі мен өлімі (2009)

Лондондық шолулар журналы, 28-том, 19-сан, 2006 жылғы 5 қазан.