Кіріспе

Американдық актриса (1906–1987)

Мэри Астор (нағыз аты Люциль Васконселлос Ланганке; 3 мамыр 1906 – 25 қыркүйек 1987) – американдық актриса. Оның мансабы ондаған жылдарға созылған, бірақ ол көбінесе 1941 жылғы «Мальталық соқыр» фильміндегі Бригид О’Шонесси рөлімен есінде қалды. Астор 1920-жылдардың басында жас кезінде нұсқаусыз фильмдерде кино мансабын бастады. Дыбысты фильмдер келген кезде оның дауысы еркектік деп есептелді және ол бір жылға экраннан кетіп қалды. Досы Флоренс Элдриджбен бірге пьесада ойнағаннан кейін, оған фильмдерден ұсыныстар қайтадан келіп, ол дыбысты фильмдерде мансабын жалғастырды. 1936 жылы Астордың мансабы үлкен дағдарысқа ұшырады. Ол драматург Джордж С. Кауфманмен махаббатқа түсті, ал бұрынғы күйеуі қызының қамқорлығы үшін күрескен кезде оны адал әйел деп айыптады. Жеке өміріндегі осы қиындықтарды жеңіп, ол кинода үлкен жетістіктерге жетті, тіпті 1941 жылғы «Ұлы өтірік» фильміндегі концерттік пианист Сандра Ковак рөлі үшін «Ең үздік қосымша рөлдегі актриса» сыйлығын жеңіп алды. Астор 1940-жылдардың көп бөлігінде Metro Goldwyn Mayer компаниясымен келісімшартта болды және 1964 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін кино, теледидар және сахнада жұмыс істеді. Ол бес романның авторы. Оның өмірбаяны бестселлер болды, сондай-ақ оның кейінірек жазған «Кинодағы өмір» кітабы да оның мансабы туралы болды. Режиссер Линдсей Андерсон 1990 жылы Астор туралы былай деп жазды: «Киноны жақсы көретін екі-үш адам жиналғанда, Мэри Астордың есімі әрқашан айтылады, және барлығы оның ерекше тартымды актриса болғанына келіседі, оның тереңдігі мен шынайылығы ойнаған рөлдерін әрқашан жарықтандырғандай».

Ерте өмір және мансап

Астор Куинсиде, Иллинойс штатында Отто Людвиг Вильгельм Ланганке мен Хелен Мари де Васкончеллостың жалғыз баласы болып дүниеге келді. Олар 1904 жылы 3 тамызда Канзас штатының Лайонс қаласында үйленді. Астордың әкесі Куинси орта мектебінде АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа кіргенге дейін неміс тілінен сабақ берді. Кейіннен жеңіл шаруашылдықпен айналысты. Астордың әрқашан актриса болғысы келген анасы драматургия мен сөздікті оқытты. Астор үйде оқыды және әкесі оған күнделікті жаттығу жасауын талап еткен. Оның фортепианоға деген таланты "Ұлы өтірік" және "Сент-Луисте мені кездестір" фильмдерінде фортепианода ойнаған кезде пайда болды. 1919 жылы Астор өзінің суретін Motion Picture Magazine суретшілерінің сұлулық байқауына жіберіп, жартылай финалға шықты. Астор 15 жасында отбасымен Чикагоға көшіп барды. Ол 14 жасында Франческо Лампертидің экспоненті ретінде дебют жасады, бірақ ешқандай рөл ұсынылмады. Кейін оның актерлік мансабына оның досы Флоренс Элдридж (Фредерик Марштың әйелі) ықпал етті, оған ол сенім білдірді. Лос-Анджелес қаласының орталығында орналасқан Маджестик театрында "Отаулылардың арасында" сахналық пьесасында ойнаған Элдридж екінші әйел рөлге Асторды ұсынды. Пьеса табысты болды, оның дауысы төмен және жанды деп сипатталған. Ол қайтадан жұмыс істеуге қуанышты болды, бірақ көп ұзамай оның қуанышы басылды. 1930 жылы 2 қаңтарда "Фокс" телеарнасының "Осындай адамдар қауіпті" атты фильмінің түсірілімінде Кеннет Хокс Тынық мұхит үстінде ұшақ апатынан қаза тапты. Астор Маджестиктегі мат-тинейді аяқтаған кезде Флоренс Элдридж оған жаңалықты жеткізді. Оны театрдан Элдридждің пәтеріне апарып әкелді. Келесі шоуда оның орнына Дорис Ллойд келді. Астор Элдриджмен бірге біршама уақыт өз пәтерінде қалды, содан кейін көп ұзамай жұмысқа оралды. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай ол өзінің алғашқы сөйлеу фильміне, Paramount-та Ladies Love Brutes (1930) кірді, онда ол досы Фредерик Марчпен бірге ойнады. Карьерасы жақсарса да, жеке өмірі қиындықтармен шектеліп қалды. Тағы бірнеше фильмде жұмыс істегеннен кейін, күйеуінің өліміне байланысты ол ұзаққа созылған шокқа ұшырап, жүйке бұзылуы болды. Ауру кезінде оған дәрігер Франклин Торп қарады, ол 1931 жылы 29 маусымда үйленді. Сол жылы ол "Ақылды әйел" фильмінде Нэнси Гибсон рөлін ойнады. 1932 жылдың мамыр айында Торптар яхта сатып алып, Гавайиге жөнелтілді. Астор тамыз айында бала күтіп отырды, бірақ маусым айында Гонолулуда дүниеге келді. Балаға, қызға, Мэрилин Хаули Торп деп ат қойды: оның бірінші аты ата-анасының аттарын біріктірді, ал оның орта аты Гавай. Олар Оңтүстік Калифорнияға оралғанда, Астор фрилансерлік қызметпен айналысты және Кларк Гейбл мен Джин Харлоумен бірге MGM-дің Red Dust (1932) фильмінде Барбара Уиллис рөлін ойнады. 1932 жылдың соңында Астор Warner Bros. компаниясымен ерекше ойыншы келісімшартына қол қойды. Сол уақытта оның ата-анасы көп ақша жұмсаумен қатар, қор нарығына инвестиция салды, бірақ бұл көбінесе пайдасыз болып шықты. Олар Муркрестте болған кезде Астор оны "ақ пил" деп атады және ол үйді күтіп-ұстаудан бас тартты. 1933 жылы ол өзінің шоттарын төлеу үшін Кинофильмге көмек қорына жүгінуге мәжбүр болды. Ол "Кеннел қазасы" (1933) фильмінде, детектив Фило Вэнс рөлінде Уильям Пауэллмен бірге, әйел басты рөлді, өлтірілгендердің немересі Хилда Лейк ретінде ойнады. Фильм сыншысы Уильям К. Эверсон оны 1984 жылдың тамыз айында шыққан "Films in Review" журналында "шедевр" деп атады. Көп ұзамай Торптың ашуы тез және кемшіліктерін тізімдеу әдеті болғандықтан, некеден бақытсыз болды, 1933 жылы Астор ажырасуды талап етті. Досының ұсынысы бойынша 1933 жылы киноға кіруден үзіліс жасап, жалғыз Нью-Йоркке барады. Ол жерде ол серуенді әлеуметтік өмірден ләззат алып, драматург Джордж С. Кауфманмен танысты, ол мықты, бірақ ашық некеде болды. Ол олардың қарым-қатынасын күнделіктеріне жазып қалдырды. Торп, әйеліне пайдаланып, Астордың күнделігін тауып алды және Асторға оның басқа ер адамдармен, соның ішінде Кауфманмен қарым-қатынасы ажырасу ісінде оны жарамсыз ана деп айыптау үшін пайдаланылатынын айтты.

Қамқорлық туралы іс

Торп 1935 жылғы сәуірде Астордан ажырасты. Астордың күнделігі сотта дәлел ретінде ресми түрде ұсынылмады, бірақ Торп және оның адвокаттары үнемі оған сілтеме жасады, соның салдарынан оның әйгілігі артты. Астор күнделіктің бар екенін және Кауфманмен болған қарым-қатынасын жазғанын мойындады, бірақ оның үстелінен ұрланғаннан кейін, көптеген бөлімдерің жалған екенін мәлімдеді. Күнделік бұрмаланған құжат ретінде мойындалмады, себебі Торп өзіне қатысты беттерді алып тастады және мазмұнын өңдеді. Сот судьясы Гудвин Найт оны мөрлеп, тәркілеуге бұйырды. Флорабел Мьюр, сол кезде New York Daily News газетінде жұмыс істеген, мақалаларында күнделіктің өзі ойлап тапқан үзінділерін пайдаланғаны белгілі. "Meet Me in St. Louis" (1944) фильмінен кейін студия оған "Many Happy Returns" (1945) пьесасында Бродвейде дебют жасауға рұқсат берді. Пьеса сәтсіз аяқталды, бірақ Астор жақсы пікірлер алды. 20th Century Fox киностудиясына уақытша жіберілген ол "Claudia and David" (1946) фильмінде бай жесірдің рөлін ойнады. Сондай-ақ, Paramount киностудиясына "Desert Fury" (1947) фильмінде Фритци Халлер рөлін ойнауға қарыз берілді – ол кішкентай тау-кен қалашасындағы салон мен казинодың қатал иесі. Хелен Лангханке 1947 жылғы қаңтарда жүрек ауруынан қайтыс болғанға дейін Астор анасымен ауруханада бірге отырғанын айтты, анасы есінен жаңылып, оны танымады, және ол анасы өзі туралы қорқынышты, өзімшіл Люсиль туралы айтқанын тыңдады, Асторды туған атымен атады. Анасы қайтыс болғаннан кейін Астор оның күнделігін оқып шығу үшін көп сағаттар бойы көшіріп, оны қаншалықты жек көрінгенін білгенде таң қалды. MGM киностудиясында Астор ешқандай ерекшеліктері жоқ, түссіз ана рөлдерін ойнауын жалғастырды. Бір ерекшелік – 1948 жылы "Act of Violence" фильмінде ол проститутка рөлін сомдады. Соңғы шегі келгенде, ол "Little Women" (1949) фильмінде Марми Марч рөліне түскенде болды. Астор өзінің тағы бір қарапайым ана рөлін ойнаудан ешқандай рухани қанағат алмай, көңілі құлдырады. Кейіннен ол актерлік құраммен болған көңілінің қалғандағын және түсірілім алаңындағы жағдайды "A Life on Film" атты естеліктерінде сипаттады: Қыздар күлкілеп, әңгімелесіп, әрбір сахнаны ойынға айналдырды. Тейлор никелесіп, ғашық болды және көбінесе телефонда сөйлесіп отырды (бұл әдетте жақсы, бірақ өндіріс сағаты компанияның ақшасын ысыраптап жатқанда емес). Маусым Эллисон үнемі және жақтырмас түрде шайнама жеді, ал Мэгги О'Брайен маған қандай да бір жағымсыз ойлармен қарады. Студия оның келісімшартыны жаңартқысы келді, жақсы рөлдер ұсынып, бірақ ол ұсыныстан бас тартты.

Орта жастары

Сонымен қатар, Астордың ішімдікке құмарлығы көбейіп, қиындық тудыра бастады. Ол 1930 жылдардың өзінде алкоголизмге ұшырағанын мойындады, бірақ бұл оның жұмыс кестесіне немесе өнімділігіне ешқашан кедергі келтірмеген. 1949 жылы ол өте қиын жағдайға түсіп, алкоголиктерге арналған санаторийге жатты. 1951 жылы ол дәрігеріне үрейлі түрде қоңырау шалып, тым көп ұйықтату таблеткасын ішіп алғанын айтты. Ол ауруханаға жеткізілді, ал полиция оның өзін-өзі өлтіруге талпынғанын хабарлады, бұл екі жылдың ішінде үшінші рет дозаны асыру болды. Бұл жаңалықтар басты беттерде жарияланды. Ол бұл оқиғаның жазатайым оқиға болғанын мәлімдеді. Сол жылы ол Анонимді алкоголиктер клубына қосылып, Рим-католик дінін қабылдады. Ол өзінің жазылуына діни қызметкер Питер Чиклик пен, сонымен қатар тәжірибелі психологтың көмегін тигізді, ол оны емдеудің бір бөлігі ретінде өзінің тәжірибелері туралы жазуға ынталандырды. Ол төртінші күйеуі, Томас Уилоктан (1945 жылғы Рождество күні үйленген брокер) ажырасты, бірақ 1955 жылға дейін ресми ажырасқан жоқ. 1952 жылы ол "Күкі уақыты" пьесасының басты рөліне ие болды, кейіннен ол "Жазғы уақыт" (1955) фильміне түсіріліп, одан кейін осы пьесамен гастрольдік сапарға шықты. Гастрольден кейін Астор Нью-Йоркте төрт жыл өмір сүріп, театр мен теледидарда жұмыс істеді. 1952 жылғы президент сайлауында өмір бойы демократ болған Астор Адлай Стивенсонның үгіт-насихат науқанын қолдады. Оның теледидардағы тұңғыш дебюты 1954 жылғы "The Missing Years" Kraft Television Theatre-де болды. Ол келесі жылдары теледидарда жиі пайда болды және сол кездегі көптеген танымал бағдарламаларда ойнады, олардың ішінде The United States Steel Hour, Alfred Hitchcock Presents, Rawhide, Dr. Kildare, Burke's Law және Ben Casey. 1954 жылы ол Гари Меррилдің NBC сериясының "Қорқынышты сағат" эпизодында ойнады. Сондай-ақ ол Борис Карлоффтың "Thriller" бағдарламасында "Розаның соңғы жазы" атты эпизодта бұрынғы киножұлдыз рөлінде ойнады. Астор 1954 жылы Бродвейде тағы да "Жұлдызды тағдыр" пьесасында ойнады, бірақ ол да сәтсіз аяқталды және 1956 жылы Оңтүстік Калифорнияға оралды. Содан кейін ол Агнес Мурхедтің режиссерлігімен және Рикардо Монтальбанның қатысуымен "Тозақтағы Дон Жуан" атты табысты театрлық гастрольдік сапарына қатысты. Астордың "Менің тарихым: Автобиография" атты естелігі 1959 жылы жарық көрді, сол кезде сенсация тудырып, бестселлерге айналды. Бұл Чиклик әкесінің оны жазуға шақырған нәтижесі болды. Ол өзінің жеке өміріндегі қиындықтар, ата-анасы, некелері, абыройсыздықтары, алкоголизммен күресі және өмірінің басқа да жайттары туралы айтса да, киноиндустриясы немесе мансабы туралы егжей-тегжейлі айтпады. 1971 жылы екінші кітабы "Өмір кинода" жарық көрді, онда ол өзінің мансабы туралы әңгімеледі. Ол да бестселлер болды. Астор көркем әдебиетке те қол соқты, "Қайратты Чарли Кэрью" (1960), "Кейттің бейнесі" (1962) (1964 жылы неміс тілінде Jahre und Tage деп жарияланды), "О'Коннорлар" (1964), "Сау бол, жаным, бақытты бол" (1965) және "Сенбілік орын" (1968) атты романдар жазды. Астор осы кезеңде бірнеше фильмдерде ойнады, соның ішінде "Менің қолымдағы бейтаныс" (1959). Ол "Пейтон Плейске қайту" (1961) фильмінде Роберта Картер рөлінде ойнады, ол Эллисон Маккензидің жазған "дүрлігін" тудырған романы мектеп кітапханасынан тыйым салынуы керек деп талап ететін үстем ана болды және оның орындауына жақсы пікірлер айтылды. Кино зерттеушісі Гавин Ламберттің сөзіне сүйенсек, Астор осы фильмнің соңғы сахнасында есте қаларлық детальдар ойлап тапты, онда Робертаның кекшіл ниеттері ашық көрінеді.

Соңғы жылдары және өлімі

1964 жылы әлемді аралап саяхаттағаннан кейін Астор, Калифорниядағы Малибудағы үйінен, онда ол бау-бақшамен айналысып, үшінші романы үстінде жұмыс істеп жатқанда, өзінің соңғы фильмі болады деп шешкен түсірілімге тартылуға көнді. Оған досы Бетт Дэвис ойнаған "Шыбыр-шыбыр, тәтті Шарлотта" (1964) құпия қылмыстық фильміндегі маңызды кейіпкер – Жүгерт Мейхью рөлі ұсынылды. Ол Луизиананың оңтүстігіндегі Оук Алли плантациясында Сесил Келлауэймен бірге соңғы сахнасын түсірді. "Өмір – фильм" атты кітабында ол өзінің кейіпкерін "өлімді күтіп тұрған шағын сәбидей қарт әйел" деп сипаттады. Астор осы рөлді кинодағы өміріне қош ән ретінде пайдалануға бекінді. 45 жылдық мансабында 109 фильмде ойнағаннан кейін ол Screen Actors Guild картасын тапсырып, зейнеткерлікке шықты. Кейін Астор Калифорниядағы Фонтейн-Вэллиге көшіп, 1971 жылға дейін үшінші күйеуі – мексикалық киноредактор Мануэль дель Камподан туған ұлы Энтони дель Кампо және оның отбасымен бірге тұрды. Сол жылы созылмалы жүрек ауруына шалдыққан ол Лос-Анджелестегі Вудленд-Хиллстегі Motion Picture & Television Country House, индустрияның зейнеткерлік үйінің аумағындағы шағын коттеджге көшіп барды. Ол резиденциялық асханада тамақтанғанда жеке үстелге ие болды. Астор 1987 жылдың 25 қыркүйегінде 81 жасында өкше эмфиземасынан туындаған тыныс жетіспеу салдарынан Motion Picture House кешеніндегі ауруханада қайтыс болды. Ол Калифорния штатының Калвер-Сити қаласындағы Holy Cross Cemetery зиратына жерленген.