Кіріспе

Американдық саясаттанушы (1929–2019)

Энтони Джеймс Грегор (2 сәуір 1929 – 30 тамыз 2019) – американдық саясаттанушы, евгенист және Берклидегі Калифорния университетінің саясаттану профессоры. Ол фашизм, марксизм және ұлттық қауіпсіздік тақырыбындағы зерттеулерімен белгілі.

Ерте өмір

Ол Нью-Йорк қаласында Энтони Гимильяно болып дүниеге келді. Оның әкесі Антонио машина операторы, фабрика жұмыскері және саяси көзқарасы жоқ анархист болды. Грегор АҚШ армиясында ерікті болып қызмет етті. Ол 1952 жылы Колумбия университетін бітірді, содан кейін жоғары білімі алғанда орта мектепте әлеуметтік ғылымдар пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеді. IAAEE-ді құруға дейін ол Осуальд Мослидің "Еуропалық" және Коррадо Джинидің "Жыныс" журналдарында нәсілдік ғылым және синдикализм тақырыбында бірнеше мақала жариялады. Грегордың соңғы мақаласы Джинидің теорияларын қорғауға арналған еді, содан кейін екеуі дос болып, Джини 1965 жылы қайтыс болғанға дейін бірлесіп жұмыс істеді.

Эвгеника және философия

1959 жылы Грегор Роберт Э. Каттнермен бірлесіп, Этнология мен евгениканы дамыту жөніндегі халықаралық қауымдастыққа (IAAEE) негіз салды, онда Грегор хатшы болып қызмет етті. Грегордың сөзіне сүйенсек, ұйым "АҚШ-та және Батыс әлемінің барлығында нәсілдік мәселелерді еркін және ашық талқылауға жағдай жасайтын зихи ортаны" қайта жаңғырту мақсатымен құрылған. Ұйымды сегрегацияны қолдайтын Уиклиф Дрейпер азаматтық құқықтар қозғалысына қарсы тұру үшін қаржыландырды. Осы топтың құрамында Грегор ұйымның журналы "Mankind Quarterly" редакторының көмекшісі болды және оған материалдар жазды. 1960 жылы ол Вашингтон колледжінде философия пәнінің оқытушысы болып жұмысқа орналасты, ал 1961 жылы Колумбия университетінде Ирвин Эдман стипендиясын алып, Джованни Джентиль туралы диссертациясын қорғағаннан кейін тарих ғылымында үздік дипломмен доктор ғылымын бітірді. 1961-1964 жылдары Грегор Гавайи университетінде философия профессорының көмекшісі болды. 1964-1967 жылдары Кентукки және Техас университеттерінде философия кафедрасының доценті қызметін атқарды. Грегор 1967 жылы Берклидегі Калифорния университетінің Саяси ғылымдар факультетіне жұмысқа қабылданды және зейнеткерлікке шыққанға дейін сонда жұмыс істеді.

Фашизмді зерттеу

Грегор 1960-шы жылдарда фашизмді идеологиялық тұрғыдан бос, реакциялық, антимодернистік деп салт бойынша түсіндіруден бас тартқан ғалымдар қозғалысының мүшесі болды. Ол итальян фашизмі социология мен саяси теориядағы еуропалық идеологиялық ағымдарға зор қарызды деп мәлімдеді. Грегор фашизмді мемлекет және қоғам туралы біртұтас және маңызды теория ретінде сипаттады және оның еуропа тарихында революциялық және жаңартушы рөл атқарғанын дәлелдеді. Оның жалпылама фашизм теориясы оны «даму диктатурасы» ретінде бейнеледі. 1970 жылдан бастап Грегор өзінің академиялық зерттеулерінің басым бөлігін фашизмді зерттеуге арнады және осы еңбегімен танымал. 1969 жылы «Фашизм идеологиясы: тоталитаризмнің рационалдығы» атты еңбегін жариялады; 1974 жылы «Радикалды саясаттағы фашистік көзқарас» атты еңбегін жазды. Содан бері ол осы тақырыпта «Муссолинидің зиялылары», «Неофашизмді іздеу» және «Марксизм, фашизм және тоталитаризм» сияқты басқа да еңбектер жариялады. Грегор ғалымдар фашизмнің анықтамасы бойынша келіспейтінін айтып, 1997 жылы «Дерлік әр маманның өзіндік түсінігі бар» деп мәлімдеді. Оның пікірінше, 20-шы ғасырдың марксистік қозғалыстары Маркс пен Энгельстің идеяларын тастап, Муссолиниге тән теориялық категориялар мен саяси әдістерді қабылдады. «Янус беттері» (2000) еңбегінде Грегор «Фашистердің көпшілігі – Италияның солшыл зиялыларымен ұзақ уақыттан бері байланыстырылған марксистік-теоретиктер еді» деп мәлімдеді. «Жас Муссолини» (1979) еңбегінде Грегор фашизмді «классикалық марксизмнің бір түрі» деп сипаттайды. Грегордың сөзіне сүйенсек, көптеген революциялық қозғалыстар парадигмалық фашизмнің белгілерін қабылдады, бірақ олардың ешқайсысы оның толық көшірмесі емес. Оның айтуынша, Маоизмнен кейінгі Қытайда да оның көптеген белгілері байқалады. Ол парадигмалық фашизмді оңшыл экстремизмнің бір түрі деп жауапкершілікпен айтуға болмайды деп санайды.

Халықаралық қатынастар

Грегор өзінің демократиялық либерализмнің американдық нысанына адал екенін айтты, себебі ол ең тиімді үкімет жүйесі және ең ұзаққа созылатыны деп санайтын. 1960 жылдары Грегор саясаткерлер мен ғалымдарды Вьетнам соғысындағы АҚШ-тың рөлін қолдауға көндіру үшін көптеген семинарлар мен лекциялар өткізді. 1970 және 1980 жылдары Грегор филиппин диктаторы Фердинанд Маркостың ешқандай төлемсіз кеңесшісі болды, ол оны "қарсы пропаганда бағдарламасының" аясында Гонолулуға шақырды, онда АҚШ Маркостың демократиялық оппозициясына қолдау көрсетуді тоқтатуы керек екенін айтты, ал АҚШ әскери базаларына қарсылығын адам құқықтарының бұзылуы туралы айыптауларды "құжатталмаған немесе таза естімеулік" деп баяндады. Грегор осы сияқты жұмыстар үшін пайдалы болатын "басқа консервативті ғалымдардың" аттарын ұсынды, олар Сыртқы істер министрлігіне жіберілді. Оның 1986 жылғы "Қытай байланысы: АҚШ саясаты және Қытай Халық Республикасы" және 1987 жылғы "Ажыдаарды қаруландыру: Қытай Халық Республикасымен АҚШ-тың қауіпсіздік байланыстары" кітаптарында қытай-американдық қарым-қатынастар талқыланды. 1989 жылы ол "Алыптар көлеңкесінде: ірі державалар және Оңтүстік-Шығыс Азияның қауіпсіздігі" кітабын жазды. Грегор 1996–1997 жылдары Куантикодағы Теңіз корпусы университетіндегі Соғыс стратегиясы жөніндегі Оппенгеймер кафедрасына тағайындалды. Грегор итальяндық фашист философ Джованни Джентильдің кейбір еңбектерін, сондай-ақ Джентильдің саяси ойларына түсініктемелермен бірге аударды. 2009 жылы зейнетке шыққанға дейін ол Беркли университетінде революциялық өзгерістер, марксизм және фашизм тақырыбында саяси ғылым курстарын оқытты. 2014 жылы Грегор "Марксизм және Қытайдың жасалуы" кітабын жариялады. 2016 жылы оның "Италия фашизмі туралы ойлар" еңбегі ағылшын және итальян тілдерінде жарық көрді. Оның соңғы жобасы - ХХ ғасырды қалыптастырған трансформациялық революцияны талдау болды. 2014 жылы Принстон университетінің баспасы оның "Итальяндық фашизм және дамушылық диктатура" және "Радикалды саясаттағы фашистік көзқарас" кітаптарын "Принстон мұралық кітапханасына" қосты.

Академиялық жетістіктер

Грегор ұлттық Гуггенхайм стипендиаты; Иерусалимдегі Еврей университетінің Жоғары әлеуметтік зерттеулер институтының аға ғылыми қызметкері; Вирджиния штатының Квантико қаласындағы Теңізшілер корпусы университетінің Х. Л. Оппенгеймер профессоры; және Италия Республикасының Еңбегі үшін орденінің кавалері болды. Роджер Гриффин айтқандай, Грегор фашизмнің қазіргі теориялық модельдерін жан-жақты зерттеген алғашқы, ықпалды еңбекті жазды. 2013 жылы "The American Historical Review" журналына жазған Андреас Умландтың сөзіне сәйкес, "А. Джеймс Грегор жарты ғасыр бойы салыстырмалы фашизм ғылымының маңызды дамытушысы және қалыптастырушысы болды". Шон Кеннеди 2013 жылы "Канада тарих журналында" былай деді: "А. Джеймс Грегор ұзақ және көрнекті мансабында саяси идеологияларға қатысты кейбір даулы түсіндірмелерді ұсынды. Атап айтқанда, ол итальяндық фашистік режимді "дамушы диктатура" ретінде қарастыруды ұсынады, ол нацизмнен маңызды жағынан ерекшеленеді; бұл тезис 1945 жылдан бері күтпегендей ықпалды болып келеді". Грегордың дүниеден өткеніне көп уақыт өтпей, әлеуметтік ғалым Филипп Бехер оның фашизм туралы еңбектеріне арналған кең ауқымды сындық шолуды монография түрінде жариялады. 2021 жылы итальяндық тарихшы Антонио Мессина Грегордың ойлары мен еңбектеріне арналған жинақты редакциялады.