Кіріспе

Драм-шоп – алкогольдік сусындар сатылатын бар, таверна немесе осыған ұқсас коммерциялық мекеме. Дәстүр бойынша, бұл драммен – шағын мөлшердегі сұйықтықпен сатылатын дүкен болған. Драм-шоп жауапкершілігі – алкогольді сусындарды ұсынатын мейрамханалар, шарап дүкендері және басқа да коммерциялық мекемелердің жауапкершілігін реттейтін заңдар жиынтығы. АҚШ-та алкоголь сатушы кәсіпорындарға олардың клиенттері салған зиян үшін жауапкершілік жүктелетін заңдар әдетте драм-шоп заңдары немесе драм-шоп актілері деп аталады. Жалпы, драм-шоп заңдары алкогольдік сусындарды анық мас немесе кәмелетке толмаған адамдарға сатудан туындаған мекемелердің жауапкершілігін белгілейді. Бұл адамдар кейіннен алкогольге байланысты көлік оқиғалары мен басқа да апаттар салдарынан үшінші тараптарға (алкоголь сатқан кәсіпорынмен байланысы жоқ адамдарға) өлім немесе жарақат келтіреді. Заңдардың мақсаты – жалпы халықты кәмелетке толмағандарға және мас адамдарға алкоголь берудің қаупінен қорғау. "Малдыр Көлікке Қарсы Аналар" (MADD) сияқты ұйымдар АҚШ-та, сондай-ақ Ұлыбританияда, Канадада, Жаңа Зеландияда және Австралияда драм-шоп заңдарын күшіне енгізуді және орындалуын қолдап келді. Алғашқы драм-шоп заңдары 19 ғасырдағы тыйымшылық қозғалысынан бастау алады.

Америка Құрама Штаттары

Кәмелетке толмағандарға алкоголь берудің барлық 50 штатта заңға қарсы екені белгілі. Басқа штаттарда алкоголь сататын орындардың жауапкершілігі тек "жиі мас болатын" адамдарға қызмет көрсетумен шектеледі. Көптеген штаттарда, егер айыпталушы клиенттің мас екенін білген (немесе білуі тиіс болған) жағдайда, залапты өндіріп алуға болады. Осымен байланысты заң саласы әлеуметтік жауапкершілік деп аталады. Әртүрлі штаттардың алкоголь сататын орындарға қатысты заңдарында, мас болып, денсаулығына зиян келтірген адамның, оған қызмет көрсеткен мекемеге шағымдану құқығы бар ма, жоқ па деген мәселе де әртүрлі қарастырылады. Мысалы, Нью-Джерси штаты мұндай шағымдануға рұқсат береді, бірақ қазылар алқасына мас адамның өзінің кінәсін ескеруді тапсырады. Ал Нью-Йорк штатында өзін-өзі жарақаттаған адамға алкоголь сатқан барға қарсы сотқа жүгінуге рұқсат берілмейді, бірақ егер ол адам қайтыс болса, оның балалары ішімдік орнына ата-аналық байланыстың жоғалғаны үшін сотқа шағымдануға құқылы.

Мэриленд штаты

Мэриленд штатында драм дүкені заңы жоқ. Мэриленд штаты тек кәмелетке толмағандарға алкогольді білуімен және қасады түрде ұсынған ересектерге ғана әлеуметтік жауапкершілік жүктейді. 2016 жылдың 5 шілдесінде Мэриленд жоғарғы соты әлеуметтік жауапкершілікті мойындады, бұл шешімге сәйкес, ересектер өз үйлерінде алкоголь ішетін кәмелетке толмағандардың әрекеттеріне жауапты болуы керек, себебі 21 жасқа дейінгілер алкогольдің ықтимал қауіпті әсерлерін басқаруға қабілетсіз.

Массачусетс штаты

Массачусетс штатының жоғарғы соты "маскүнем, дауысты және әдепсіз" мінез-құлық танытқан, "көзге түріп тұрған мас" екені анықталған клиентке байланысты барға талап арыз беруге болады деген шешім қабылдады. Сол істе дәлелдер көрсеткендей, мас күйдегі клиентке барда алты немесе одан да көп "Ақ Ресейлік" коктейлі берілген. Ол бардан шығып, шамамен он бес минуттан кейін тағы бір барға "толық мас" күйде, қолында "Ақ Ресейлік" коктейлімен келген. Келесі бар оған қызмет көрсетуден бас тартқан. Одан немесе кейін мас клиент көлігін басқаруды жоғалтып, тротуарға шығып, жаяу жүргіншіні қағып өлтірген.

Миссури

Миссури штатының драм дүкені заңы, тараптың "айтарлықтай үйлесімсіз дене қимылдары немесе айтарлықтай денелік дисфункциясы" дәлелденуін талап етеді.

Техас

Техас штатында, клиент өте мас болуы керек, соның салдарынан өзіне де, басқаларға да нақты қауіп тудыруы тиіс. Драм дүкендері, егер барлық қызметкерлерін TABC мақұлдаған "сатушыларды оқыту бағдарламасына" қатыстыруды талап ететінін және мас адамға қызмет көрсетуде айыпталып отырған қызметкердің осы бағдарламаға қатысқанын дәлелдей алса, кез келген жауапкершілік талабынан қорғануға мүмкіндік алады. Егер осы талаптар орындалса, драм дүкенін сотқа бергісі келетін талапкер, жауапкершілік тууы үшін, жұмыс берушінің аталған қызметкерді тікелей немесе жанама түрде Техас драм дүкендері заңына қарсы әрекет етуге итермелегенін дәлелдеуі керек. Осындай драм дүкендеріне берілген иммунитет "Қауіпсіз белім" деп аталады.

Тиімділігі

1993 жылы Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы жүргізген зерттеуде алкогольге байланысты қаза болғандардың азаюы байқалды, алайда Юта және Невада штаттарының ерекше жағдайларын ескермегендіктен, нәтижелер бұрмаланған болуы мүмкін. 2011 жылы алкогольді ішімдік сататын орындардың (dram shop) заңдарының алкогольге байланысты зиянды қылықтарға тигізетін әсерін зерттеген он бір зерттеудің шолуы, осы заңдардың зиянды азайтудағы тиімділігін көрсететін нақты дәлелдерді анықтады.