Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд дәрігері Джон Браун (1735 жылы – 17 қазан 1788) – шотланд дәрігері және Брунония медицина жүйесін жасаушы.
Scottish physician
John Brown (173517 October 1788) was a Scottish physician and the creator of the Brunonian system of medicine.
Өмір
Браун Бервикширде күндізгі жұмысшының ұлы болып дүниеге келді. Ол ерте кезден Уильям Крюкшенк мырзадан, «Шотландияның ең белгілі ұстаздарының бірінен» «керемет классикалық білім» алды. Браун латын тілінде ерекше қабілеті болды және 5 жасында Ескі Жазбаның барлығын оқып бітірген. Оның замандасы, ағылшынның танымал дәрігері Томас Беддос 1795 жылы былай деп жазды: «Менің ойымша, ол генийдің балалық шағына тән, табиғаттың сұлулығына тез сезіну қабілетімен және оған құштарлықпен қаруланған». 1761 жылы Браун Эдинбургтағы Корольдік медициналық қоғамға мүше болды, оның құрылуына Каллен көмектескен. Өзінің тәжірибесі мен түсінігінің арқасында Браун өмір мен аурудың мәні туралы өз көзқарасын қалыптастыра бастады, ол оның ұстазы Калленнің пікірінен өзгеше болды. Бұл Калленмен және университет профессорларымен көптеген жеке дауларға әкелді, бірақ көптеген студенттер қолдау көрсетті. Бір деректе айтылғандай: «Каллен латын хатшысының санасын бұзды» және Браунмен «ешқандай байланысқа түспеді» және тіпті «оның есімін айтудан да бас тартты». Стендік ауруларды емдеу үшін Браун құсу, суық ауа және тазалауды қолданды. Астениялық ауруларға Браун опиум, қуырылған сиыр еті және алкогольдік сусындарды тағайындады. Ол: «Барлық тіршілік – тітіркенуден тұрады, ал артық немесе жетіспеушілік ауруға әкеледі» деп жазды. Браун медицинаны тітіркенумен байланысты деп сипаттады, ал оның медицинасы кейбір адамдарға механикалық, ал басқаларына динамикалық болып көрінді. Мысалы, Иммануил Кант бұл жүйені жоғары механикалық деп санады және оны математикамен байланыстырды. Бұл жүйе ауруды тітіркенудің тепе-теңдігінің бұзылуы ретінде түсіндірді және оны сандық өлшеуге болады. Кант бұл сандық өлшеу аурудың себебін түсіндіруге және осы тепе-теңдікті қалпына келтіруге медицинаға көмектесуге мүмкіндік береді деп сенді. Ал Германиядағы Андреас Рёшлауб Бруноның медицинасын табиғи философияның мысалы және теорияның өзгеруі ретінде қарастырды. Ол медицинаның бұл түрін табиғат пен адам арасындағы қатынасты түсіндірудің тәсілі деп санады. Бұл түсінік патологияға және сыртқы әлемнің адам мен оның ауруы арасындағы байланысына негізделген. Браун өз еңбегінде организмге пайдалы және зиянды тітіркенушілерді атап көрсетті. Бруноның емдеу жүйесі симптомдарды емдеудің нақты жолдарын көрсетуге және медицинаны жеңілдетуге бағытталған. Бұл жүйе сондай-ақ көптеген дәрігерлер Брунонизмі бойынша тәжірибе тануға мүмкіндік беретіндей қарапайым болды, өйткені ол кең ауқымды анатомиялық білімді немесе белгілі бір сыртқы симптомдарды нақты аурулармен байланыстыруды қажет етпеді. Осы қарапайымдығының және басқа да себептердің арқасында ол Германия сияқты елдерде өте танымал болды.
Brown was born in Berwickshire, the son of a day labourer. He was able to obtain an early and 'excellent classical education' from Mr. William Cruickshank, "one of the most celebrated teachers Scotland has produced." Brown had a particular ability for Latin, and was an early reader, having read the whole of the Old Testament by age 5. As one of his contemporaries, Thomas Beddoes, a renowned English physician, wrote in 1795: "I conclude that he was endowed with that quickness of sympathy and that sensibility to the charms of nature, which characterize the infancy of genius." In 1761 Brown became a member of the Royal Medical Society in Edinburgh, which Cullen has helped to found. Due to his own experiences and understanding, Brown began to formulate his own conception of the nature of life and illness that differed from his mentor, Cullen. This led to various personal disputes as well with Cullen and the professors of the university, though supported by many students. As one account stated: "Cullen estranged the mind of his Latin Secretary" and "ceased to hold any communication" with Brown or "even to mention his name." For sthenic diseases, Brown's treatments included vomiting, cold air, and purging. For asthenic diseases, Brown prescribed opium, roast beef, and alcoholic beverages. He wrote that "all life consists in stimulus, and both over abundance and deficiency is productive of diseases." Brown described medicine as related to excitement and his medicine was seen as mechanical to certain individuals and dynamic to others. For instance, Immanuel Kant perceived the system as highly mechanical and related it to mathematics. This system explained disease as the imbalance of excitants and could be quantified. Kant believed that this quantification could be used to explain the cause of disease and lead to medicine to cure or fix this imbalance. On the other hand, an avid follower in Germany, Andreas Röschlaub, perceived Brunonian medicine as an example of natural philosophy and as a changing theory. He saw this practice of medicine as a way to explain relationships between nature and man. This notion was rooted in pathology and relation of the outside world to man and his disease or illness. In his work, Brown outlined and explained which excitants were good and bad for the body. The Brunonian system of treatment was intended to outline specific treatments for symptoms and to simplify medicine. This system was also simple enough that many physicians could practice according to Brunonianism, as it did not require extensive anatomical knowledge or association of specific outward symptoms with certain diseases. Due to this simplicity, among other reasons, it became very popular in countries such as Germany.
Еуропадағы әсері
Оның медициналық идеялары келесі онжылдықтарда, әсіресе Италия мен Германияда, зор ықпал етті. Оның медициналық теориясы барлық аурулардың "көзілдірілудің" тепе-теңдігіне байланысты екендігіне негізделген. Көзілдірілу – организмнің тітіркендіргіштерге реакция жасай алу қабілеті. Ол, қозғыштықты термометрдегі градустар сияқты математикалық өлшеуге болады деп сенді. Германияда сол кезде көптеген дәрігерлер медициналық білім беру және теорияларды өзгертуге, жаңартуға тырысты. Неміс дәрігерлері ғылымға негізделген жүйе қалаған, ол ауруларды ғылыми тұрғыдан түсіндіретін болса, медицина әлемі ғылымға көбірек мән беріп жатқан еді. Джон Браунның теориясы сыртқы әлем мен организм арасындағы байланысты түсіндірді: сыртқы әлем қозғыштық тудырады, ал организм сол қозғыштыққа ден қояды. Браунның "Медицина негіздері" еңбегі Германияда сәтті жарияланды. Оны 1795 жылы Адам М. Вайкард алғаш рет неміс тіліне аударды және жариялады. Вайкард кітапты студенті Андреас Рошлаубтан алды, ол да онымен бірге келген досынан алған еді. Браунның шығармаларының басқа аудармалары Германияда пайда бола бастады, оның ішінде 1796 жылы Кристоф Пфаффтың басылымы және 1798 жылы осы аударманың тағы бір басылымы жарық көрді. Браунның еңбектерін академиялық ортаға енгізген студент Рошлауб өзінің аудармасын жариялап, оны Джон Браунның "Барлық еңбектері" деп атады. Джон Браунның жақтасы Рошлауб, Бамбергтегі ауруханада жаңа медициналық жүйе құру үшін Адалберт Маркуспен бірге жұмыс істеді. Жаңа жүйе "Көзілдірілу теориясы" деп аталды, ол Браунның жүйесінен және қозғыштықты өлшеуге болатын идеясынан алынған. Бамбергтегі аурухана медицинаның орталығына айналып, Браунның теориясының принциптерін енгізіп, беделді институт құруға көмектесті. Бірақ уақыт өте келе Германияда осы жүйенің дұрыстығы мен тиімділігі туралы пікірталастар туды. Якоб Фридрих Людвиг Лентиннің 1800 жылғы "Германиядағы әдеби саяхат" еңбегінде неміс медицинасында брунонистер мен "брунонистерге қарсы террористер" арасындағы күрес басым екендігі айтылған. Сонымен қатар, 1802 жылы Геттинген университетінде екі тараптың арасындағы дау-жанжал кезінде 400 студент көтеріліс жасады деген хабарлар тарады. Джон Браунның теориясын сынға алғандардың бірі – Аугуст фон Котцебуэ. Ол медицинаның осы теориясына деген наразылығын көрсету үшін пьесалар жазды. Оның пьесаларында брунонизм және осы әдісті қолданатын дәрігерлер жағымсыз бейнеленген. Германиядағы журналдар мен газеттерде Джон Браунның жүйесі туралы әртүрлі пікірлер жарияланды: кейбіреулері оң, ал кейбіреулері теріс және сынды пікір білдірді. Рошлаубтың журналы брунонистік медицинаны қолдап, сол кездегі басқа басылымдардың сын-пікірлеріне қарамастан жүйені жақтады. Джон Браун туралы пікірталастар 1809 жылы Рошлаубтың журналы жабылуымен азайды. 1813-1814 жылдары оба эпидемиясы кезінде Браунның брунонистік медицинасы қысқаша айтылды, өйткені немістер ауруды емдеуге тырысты. Бірақ 1817 жылы медицина тарихшысы Курт Шпренгель брунонистік медицинаның "жақтастары өте аз" екенін айтты. Брунонистік медицина 1820 жылдары қайтадан танымал болды, Франсуа Жозеф Виктор Бруссаның атаққа ие болуымен назар ортасына қайта оралды. Француз дәрігері Брусса 1820 жылдардың басында өте танымал болды және оның медициналық теориясы Джон Браунның брунонистік медицинасына негізделген. Браун 1846 жылы Бернхард Хиршель оның жүйесі мен брунонистік медицинаның әсері туралы зерттеу жариялаған кезде Германияда танымал тарихи тұлғаға айналды. Алайда, брунонизм дәрігерлердің аурулар мен сырқаттарға ғылыми түсіндірме бермейді деген сенімінен кейін құлдырады.
His medical ideas proved highly influential for the next few decades, especially in Italy and Germany. As his medical theory was based on the principle that all disease was caused by an unbalance of "excitability", which referred to the body's ability to react to stimuli, he believed that excitement could be measured mathematically similar to the use of degrees on a thermometer. At this time in Germany, many physicians were attempting to change and revamp the medical curriculum and theories. German physicians wanted a system rooted in science which would give a scientific explanation to diseases, as the medical world began to emphasize science. John Brown's theory explained the relationship between the outside world, causing excitement, and the body, which was stimulated by the world. Brown's Elementa Medicinae did notably well in Germany, first translated and published in German by Adam M. Weikard in 1795. Weikard received a copy of the book from student Andreas Röschlaub, who had received a copy from a visiting friend. Other translations of Brown's work began to appear around Germany, included an edition from Christof Pfaff in 1796, followed by another edition of this translated book in 1798. Röschlaub, the student who had introduced Brown's work to the academic scene, later published his own translation and titled it as John Brown's sämtliche Werke. Röschlaub, an avid follower of John Brown, also worked with Adalbert Marcus to create a new medical system, which they implemented in a hospital in Bamberg. The new system was called Erregbarkeitstheorie concerning excitability and this system borrowed from Brown's system and the idea that excitement could be quantified. The hospital in Bamberg, which became a hub for medicine, included the principles from Brown's theory and helped create a prestigious institute. In time, however, there were arguments concerning the validity and accuracy of this system in Germany. Jacob Friedrich Ludwig Lentin's Medizinische Bemerkungen auf ein literarischen Reise durch Deutschland (1800) talked about German medicine being dominated by the struggles of Brunonians and "anti Brunonian terrorists." There are also reports of 400 students rioting in a dispute between the two sides in the German university city of Göttingen in 1802. One critic of John Brown's theory was August von Kotzebue, who wrote plays to reflect his disdain for this theory of medicine. In his plays he would portray Brunonianism and doctors who practiced this method in a negative light. Magazines and newspapers in Germany also reflected varying ideas on John Brown's system, some positive and some negative and critical. Röschalub's Magazin would support Brunonian medicine and promoted the system amidst criticisms from other publications at the time. Discussion on John Brown began to cease after 1809 with the end of Röschalub's Magazin. During a typhoid outbreak in 1813–1814 Brown's Brunonian medicine was briefly referenced as Germans attempted to remedy the illness. By 1817, however, the German historian of medicine Kurt Sprengel suggested that Brunonian medicine "has very few supporters." Once again, Brunonian medicine came back in the 1820s, and was in the spotlight again as François Joseph Victor Broussais rose to fame. Broussais, a French physician, was becoming very popular in the beginning of the 1820s and his medicinal theory was based on John Brown's own Brunonian medicine. Brown had also become a famous historical figure in Germany by 1846, when Bernhard Hirschel published a study on his system and the effects of Brunonian medicine. However, Brunonianism began to decline as physicians did not believe is adequately provided a scientific explanation to diseases and illnesses.
Фримасондық
Браун шотландтық масон болған. Ол 1835 жылдың 28 қарашасында №2 «Канонгейт Килвинг» ложасында қабылданып, дәрежеге ие болған. Ол «Браун медициналық жүйесінің негізін қалаушы» деп сипатталады.
Brown was a Scottish Freemason. He was Initiated in Lodge Canongate Kilwinning, No.2, on 28 November 1835. He is described as being the 'Founder of the Brownonian system of medicine.'
Өлім
1786 жылы Браун өзінің бағын жақсарту үшін Лондонға барып, екі жылдан кейін, 1788 жылғы 17 қазанда қан тамырларының жарылуынан қайтыс болды. 1789 жылы Кембридж университетінің студенті Уильям Маргетсон Хилд Браун туралы "Брунонияд" атты пародиялық дастан жариялады, онда оның алкоголь мен опиум ішуін қынжырлап, Эдинбургтің Жаңа қаласындағы Данн қонақ үйінде болған төбелес туралы айтты.
In 1786, Brown went to London to improve his fortunes but died of apoplexy two years later, on 17 October 1788. In 1789 a Cambridge undergraduate called William Margetson Heald published The Brunoniad, a mock epic poem about Brown, mocking his consumption of alcohol and opium and referring to a bar brawl in Dunn's Hotel in Edinburgh's New Town.
Мұра
1795 жылы белгілі дәрігер Томас Беддос Браунның жесірі мен балаларына көмек көрсету үшін Браунның "Медицина элементтері" еңбегінің сындық басылымын жариялады. 1804 жылы Браунның ұлы Уильям Каллен Браун жазған өмірбаянымен бірге Браунның шығармаларының жинағы жарық көрді. Браун суретші Форд Мадокс Браунның әкесі және жазушы Форд Мадокс Фордтың бес атасы болды.
In 1795, a critical edition of Brown's Elements of Medicine was published by the well known physician Thomas Beddoes for the benefit of Brown's widow and children. An edition of Brown's works, with a biography by his son William Cullen Brown, appeared in 1804. Brown was the grandfather of the artist Ford Madox Brown and the great great grandfather of the novelist Ford Madox Ford.