Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық хирург (1728–1793)
British surgeon (1728–1793)
Джон Хантер (13 ақпан 1728 – 16 қазан 1793) – шотланд хирургы, өз заманының ең көрнекті ғалымдары мен хирургтарының бірі. Ол медицинадағы мұқият бақылау және ғылыми әдістердің ерте жақтасы болды. Ол шешекке қарсы вакцинаның негізін қалаушы Эдвард Дженнердің ұстазы және әріптесі болды. Хантер Чарльз Бёрннің денесін ұрлап сатып алды, оны марқұмның тікелей тілегіне қайшы келіп, зерттеп, көрмеге қойды. Оның әйелі, Энн Хантер – ақын, оның кейбір өлеңдерін Джозеф Хайдн музыкаға қосты. 1748 жылдан бастап ағасы Уильямның Орталық Лондондағы анатомия мектебінде диссекция жасауға көмектесіп, анатомияны үйренді және тез арада осы саланың сарапшысы болды. Бірнеше жыл әскерде хирург болып жұмыс істеді, тіс дәрігері Джеймс Спенспен бірге тіс ауыстыру операцияларын жасады және 1764 жылы Лондонда жеке анатомия мектебін ашты. Ол тірі жануарлардың қаңқаларын және басқа да мүшелерін анатомиялық үлгілер ретінде дайындады, соның нәтижесінде адамдар мен басқа омыртқалы жануарлардың анатомиясын көрсететін 14 000-ға жуық препарат жинады, оның ішінде 3000-нан астам жануар болды. Хантер 1767 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болды. 1787 жылы Америка философиялық қоғамына сайланды. Лондонның Хантер қоғамы оның құрметіне аталған, ал Корольдік хирургтар колледжіндегі Хантер мұражайы оның есімін және анатомиялық үлгілер жинағын сақтап келеді. Наразылықтарға қарамастан, онда Чарльз Бёрннің заңсыз алынған денесі әлі де сақтаулы. Қазіргі уақытта ол көрмеге қойылмаған, бірақ Корольдік хирургтар колледжінде (2024) сақтаулы.
John Hunter (13 February 1728 – 16 October 1793) was a Scottish surgeon, one of the most distinguished scientists and surgeons of his day. He was an early advocate of careful observation and scientific methods in medicine. He was a teacher of, and collaborator with, Edward Jenner, pioneer of the smallpox vaccine. He paid for the stolen body of Charles Byrne, and proceeded to study and exhibit it against the deceased's explicit wishes. His wife, Anne Hunter , was a poet, some of whose poems were set to music by Joseph Haydn. He learned anatomy by assisting his elder brother William with dissections in William's anatomy school in Central London, starting in 1748, and quickly became an expert in anatomy. He spent some years as an Army surgeon, worked with the dentist James Spence conducting tooth transplants, and in 1764 set up his own anatomy school in London. He built up a collection of living animals whose skeletons and other organs he prepared as anatomical specimens, eventually amassing nearly 14,000 preparations demonstrating the anatomy of humans and other vertebrates, including 3,000+ animals. Hunter became a Fellow of the Royal Society in 1767. He was elected to the American Philosophical Society in 1787. The Hunterian Society of London was named in his honour, and the Hunterian Museum at the Royal College of Surgeons preserves his name and his collection of anatomical specimens. It still contains the illegally procured body of Charles Byrne, despite ongoing protests. It is currently no longer on display, but is still held by the Royal College of Surgeons (2024).
Ерте өмір
Хантер Лонг Кальдервудта Агнес Пол (шамамен 1685–1751) және Джон Хантердің (1662/3–1741) он баласының ең кішісі ретінде дүниеге келді. Хантердің үш бауыры (олардың бірі Джон есімді болған) ол туылмас бұрын аурудан қайтыс болды. Оның ағасы – анатомик Уильям Хантер. Жастық шағында көп талант көрсете қоймағандықтан, ағасының жұмысына, жиһаз жасаушы ретінде көмектескен. Жақында Хантердің ағасы Уильям және оның бұрынғы ұстазы Уильям Смелли көптеген әйелдердің өліміне кінәлі деп айыпталды, олардың денелері жүктілік бойынша зерттеулер үшін қолданылған. Хантердің осы өлімдерге қатысы бар деген күдік туды, себебі ол сол кезде ағасының ассистенты болған. Алайда, грузин дәуіріндегі Лондон өмірін зерттегендер Хантер мен Смелли жұмыс істеген жылдары Лондонда жүкті әйелдердің өлімі сол кезең үшін тым жоғары болмағанын айтады; преэклампсияның кең таралғандығы – барлық жүктіліктің 10% -ына әсер ететін және қазіргі таңда оңай емделетін, бірақ Хантер заманында емдеу жолы болмаған жағдай – 21-ғасыр оқырмандарына күдікті көрінетін өлім-жітім көрсеткішін түсіндіруге жеткілікті. 1774 жылы жарық көрген "The Anatomy of the Gravid Uterus Exhibited in Figures" еңбегінде Хантер суреттелген кем дегенде төрт пациенттің жағдайын сипаттайды. Хантер қанды жан-жақты зерттеді, түрлі аурулары бар науқастарға қан таратты. Бұл оған қабынудың денедегі ауруға реакция екенін, және оның өзі патологиялық емес екенін түсінуге көмектесті. Хантер Уильям Чеселденнің жетекшілігімен Челси ауруханасында және Персиваль Потттың жетекшілігімен Сент-Бартоломей ауруханасында оқыды. Хантер сонымен қатар Лондонда сабақ берген танымал анатомист және балауыз мүсінше жасаушы Мари Маргарита Бихероннан да білім алды; оның кітабындағы кейбір суреттер оның қолынан шыққан болуы мүмкін. Біліктілік алғаннан кейін, 1756 жылдан бастап Сент-Джордж ауруханасында хирург ассистенты, ал 1768 жылдан бастап хирург болып жұмыс істеді. Хантер 1760 жылы армия хирургы болып тағайындалды және 1761 жылы француздық Белль аралына жасалған экспедицияда штаб хирургі болды, содан кейін 1762 жылы британ армиясында қызмет етті.
Hunter was born at Long Calderwood to Agnes Paul (c.1685–1751) and John Hunter (1662/3–1741), the youngest of their ten children. Three of Hunter's siblings (one of whom had also been named John) died of illness before he was born. An elder brother was William Hunter, the anatomist. As a youth, he showed little talent, and helped his brother in law as a cabinet maker. It has recently been alleged that Hunter's brother William, and his brother's former tutor William Smellie, were responsible for the deaths of many women whose corpses were used for their studies on pregnancy. Hunter is alleged to have been connected to these deaths since at the time he was acting as his brother's assistant. However, persons who have studied life in Georgian London agree that the number of pregnant women who died in London during the years of Hunter's and Smellie's work was not particularly high for that locality and time; the prevalence of pre eclampsia — a common condition affecting 10% of all pregnancies, and one which is easily treated today, but for which no treatment was known in Hunter's time — would more than suffice to explain a mortality rate that seems suspiciously high to 21st century readers. In The Anatomy of the Gravid Uterus Exhibited in Figures, published in 1774, Hunter provides case histories for at least four of the subjects illustrated. Hunter heavily researched blood while bloodletting patients with various diseases. This helped him develop his theory that inflammation was a bodily response to disease, and was not itself pathological. Hunter studied under William Cheselden at Chelsea Hospital and Percival Pott at St Bartholomew's Hospital. Hunter also studied with Marie Marguerite Bihéron, a famous anatomist and wax modeller teaching in London; some of the illustrations in his text were likely hers. After qualifying, he worked at St George's Hospital as an assistant surgeon from 1756, then as a surgeon from 1768. Hunter was commissioned as an Army surgeon in 1760 and was a staff surgeon on an expedition to the French island of Belle Île in 1761, then served in 1762 with the British Army.
Әскерден кейінгі мансап
Хантер 1763 жылы әскерден кетіп, кем дегенде бес жыл бойы Лондонның танымал тіс дәрігері Джеймс Спенспен серіктестікте жұмыс істеді. Хантер 1764 жылы Лондонда жеке анатомия мектебін ашып, жеке хирургиялық тәжірибасын бастады.
Hunter left the Army in 1763, and spent at least five years working in partnership with James Spence, a well known London dentist. Hunter set up his own anatomy school in London in 1764 and started in private surgical practice.
Өзін-өзі тәжірибелеу
Хантер 1767 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Ол сол кезде венериялық аурулар саласындағы басты сарапшы саналды және гонорея мен сифилистің бір ғана қоздырғыштан туатынына сенді. Дәрігерлердің көбі өздерімен тәжірибе жасауға бейім болған дәуірде, ол өзіне-өзі гонореяға қарсы екпе жасап, бірақ іс жүзінде сифилис жұқтырған ине салғандығы туралы кең таралған аңыздың нысаны болды. Ол сифилис пен гонореяны бірдей жұқтырғанда, бұл оның олардың бір түбірлі жыныстық инфекция екендігі туралы бұрыс теориясын дәлелдейді деп мәлімдеді. Хантердің "Венериялық аурулар туралы трактаты" (1786 жылғы 6-бөлім, 2-бөлімде) сипатталған тәжірибе өзіне-өзі тәжірибе жасағанын көрсетпейді; бұл тәжірибе, көбінесе, үшінші тұлғаға жасалған болуы мүмкін. Хантер гонорея мен сифилисті сынап және күйдіру арқылы емдеуді жақтады. Хантердің беделіне байланысты гонорея мен сифилистің нақты табиғаты туралы білім керіге жылды, ал оның теориясы француз дәрігері Филипп Рикордтың 51 жылдан кейін жасаған зерттеулері арқылы ғана бұрыс екені дәлелденді.
Hunter was elected as a Fellow of the Royal Society in 1767. At this time he was considered the leading authority on venereal diseases, and believed that gonorrhoea and syphilis were caused by a single pathogen. Living in an age when physicians frequently experimented on themselves, he was the subject of an often repeated legend claiming that he had inoculated himself with gonorrhea, using a needle that was unknowingly contaminated with syphilis. When he contracted both syphilis and gonorrhoea, he claimed it proved his erroneous theory that they were the same underlying venereal disease. The experiment, reported in Hunter's A Treatise on the Venereal Diseases (part 6 section 2, 1786), does not indicate self experimentation; this experiment was most likely performed on a third party. Hunter championed the treatment of gonorrhoea and syphilis with mercury and cauterization. Because of Hunter's reputation, knowledge concerning the true nature of gonorrhoea and syphilis was set back, and his theory was not proved to be wrong until 51 years later through research by French physician Philippe Ricord.
Отбасы
1771 жылы ол Роберт Бойн Хоумның қызы және сэр Эверард Хоумның қарындасы Энн Хоумға үйленді. Олардың төрт баласы болды, олардың екеуі бес жасқа толмай қайтыс болды. Оның бір кішкентай баласы Нортумберлендтегі Киркхетон шіркеуінің маңында жерленген, ал оның қабір тасы II санатқа жатады. Төртінші қызы Агнес Инвернеллдің генерал сэр Джеймс Кэмпбеллға тұрмысқа шықты. Жамбастағы аддуктор каналы сонымен қатар Джон Хантердің құрметіне "Хантер каналы" деп те аталады.
In 1771, he married Anne Home, daughter of Robert Boyne Home and sister of Sir Everard Home. They had four children, two of whom died before the age of five. One of his infant children is buried in the churchyard in Kirkheaton, Northumberland, and the gravestone is Grade II listed. Their fourth child, Agnes, married General Sir James Campbell of Inverneill. The adductor canal in the thigh is also known by its eponym "Hunter's canal" after John Hunter.
Әдебиеттік сілтемелер
Самуэль Тейлор Колридж, романтизмнің, ғылымның және медицинаның негізгі тұлғасы, Хантердің еңбегінде романтикалық медицинаның бастауларын көріп, әсіресе оның өмір принципін гениалды санадан туған деп санады. Хантер Уильям Блейктің 1784 жылғы аяқталмаған сатирикалық романы «Айдағы аралда» Джек Тиргут кейіпкерінің прототипі болды. Ол Хилари Мантелдің 1998 жылғы «The Giant, O'Brien» романының маңызды кейіпкері. Хантерді доктор Моро Х.Г. Уэллстің 1896 жылғы «Доктор Моро аралы» романының XIV тарауында еске алады. Ол 2015 жылғы «Мистер Футтың басқа аяғы» пьесасында актер Сэмюэл Футтың досы ретінде бейнеленеді. Имоген Робертсонның 2009 жылғы «Қараңғылық құралдары» романында анатомист Габриэль Кроутер танысына Гордон көтерілісі кезінде қуғыннан қашу үшін досы Хантердің үйіне Сассекс графының жас серіктерін жасыруға кеңес береді; Хантердің манажарындағы леопардтар өлтірушілерді өлтірді, ал ол олардың денелерін зерттеуді жоспарлады. Джесси Гринграсс «Көріп-білу» романында Хантердің және жарық пен мөлдірлікті зерттеуге өмірін арнаған басқа ғалымдардың өмірбаянымен өріледі. Оның Лестер скверіндегі үйі Роберт Луис Стивенсонның 1886 жылғы «Джекилл докторы мен мистер Хайдтың ерекше жағдайы» романындағы доктор Джекилдің үйіне шабыт берген деп есептеледі.
Samuel Taylor Coleridge, a key figure in Romantic thought, science, and medicine, saw in Hunter's work the seeds of Romantic medicine, namely as regards his principle of life, which he felt had come from the mind of genius. Hunter was the basis for the character Jack Tearguts in William Blake's 1784 unfinished satirical novel, An Island in the Moon. He is a principal character in Hilary Mantel's 1998 novel, The Giant, O'Brien. Hunter is mentioned by Dr Moreau in Chapter XIV of H. G. Wells's The Island of Doctor Moreau (1896). He appears in the play Mr Foote's Other Leg (2015) as a friend of the actor Samuel Foote. In Imogen Robertson's 2009 novel, Instruments of Darkness, anatomist Gabriel Crowther advises an acquaintance to seek refuge at his friend Hunter's home for the young Earl of Sussex's party from deadly pursuers released during the Gordon Riots; leopards in Hunter's menagerie killed the would be assassins, and he envisaged their bodies' dissection. In Jessie Greengrass's novel, Sight, she intercuts her story with the biography of Hunter and other scientists who have dedicated their lives to analysing light and transparency. His Leicester Square house is said to have been the inspiration for the home of Dr Jekyll of Robert Louis Stevenson's 1886 novel The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde.
Ескерткіштер
Лондондағы Челси және Вестминстер ауруханасының Джон Хантер клиникасы, сондай-ақ Австралияның Ньюкасл қаласындағы Джон Хантер ауруханасы және Джонс Хопкинс ауруханасының Хантериан нейрохирургиялық зертханасы оның құрметіне аталған. Оның Шотландияның Лонг-Кальдервуд қаласындағы туған жері Хантер үйі мұражайы ретінде сақталған. 2010-2012 жылдар аралығында алаң жаңартылғанға дейін Лестер алаңында Хантердің бюсті орналасқан болатын.
The John Hunter Clinic of the Chelsea and Westminster Hospital in London is named after him, as are the John Hunter Hospital in Newcastle, Australia and the Hunterian Neurosurgical Laboratory of the Johns Hopkins Hospital. His birthplace in Long Calderwood, Scotland, has been preserved as Hunter House Museum. There had been a bust of Hunter in Leicester Square until the 2010–12 redesign of the square.