Кіріспе

Мормон кітабындағы пайғамбар Мормон – Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінің мүшелері оны пайғамбар, тарихшы және Нефийлер тайпасының мүшесі деп санайды. Бұл тайпа ежелгі Америкада қоныстанған төрт топтың бірі (ламандықтар, яридтіктер және мулекиттер) еді. Мормон кітабында айтылғандай, Мормон пайғамбар өз халқының тарихын алтын тақташаларға қысқартып жазған. Кітаптағы уақыт санауына сәйкес, Мормон біздің заманымыздың 4-ші ғасырында өмір сүрген. Мөрдесөздің баяндаушысы ретінде Мормон өзін редактор ретінде көрсетеді. Ол басқа авторлардың сөздерін келтіріп, түсіндіреді, олардың толық мәтіндерін жинап қосады, түсініктемелер жасайды және өзінің баяндамасын жазады. Ол кітаптың жасалу жолы, басқа пайғамбарлардың еңбектерін жинақтау және сөздерді металл тақташаларға жазу туралы да жазады. Кітаптан тыс қалған мазмұнға сілтеме жасайды және өзінде бар жазбалар жинағы туралы айтады. Мормон кітабында Мормонға Аммарон пайғамбар оның ата-бабаларынан қалған жазбаларды қайдан табу керектігін көрсеткен. Сондай-ақ, Мормон кейіннен ата-бабаларының мың жылға жуық тарихын қысқартып, Мормон кітабына қосымша аяндарды енгізген. Мормонның жеке тарихына қатысты кітаптың бөлімдері – Мормонның сөздері және үлкен кітаптың алғашқы жеті тарауы. Кітапта Мормонның барлық жазбаларды ұлы Морониге тапсырғаны айтылады.

Өмірбаян

Мормон кітабындағы Мормонның жазбасына сәйкес, ол Мормон есімді әкесінің ұлы болған, бірақ «Мормон жерінің атымен аталып, сол жерде Алма халық арасында шіркеу құрған» екені айтылады. Он жасында Аммарон оған келіп, нефиттер пайғамбарларының қасиетті жазуларын қайдан табуға және оларға не жазу керектігін түсіндірді. Он бір жасында әкесі Мормонды Зарахемла жеріне алып барды. Мормон өзінің он бес жасында Иса Мәсіхтің келгенін айтады. «Он алты жасында» жас болғанымен, «дені салмақты» болғандықтан Мормон Нефи халқы тарапынан әскерлерінің басшысы болып тағайындалды және содан кейін ламандықтарға қарсы көптеген шайқастарда күресті. Мормон Аммаронның нұсқауымен шамамен 24 жасында нефиттердің жазбаларын жинап, қысқарту үшін Шим төбесіне барды. Мормон нефиттердің «жамандықтары мен жиреніштіліктеріне» байланысты «басшы және қолбасшы болудан толығымен бас тартқанын» жазады. Алайда, шамамен он үш жылдан кейін Мормон ламандықтардың нефиттер әскерін ауыр күйретіп жібергендігіне байланысты қайтадан әскердің қолбасшысы болуға шешім қабылдады. Қайтып келген соң Мормон оларды ламандықтарға қарсы шайқасқа қайтадан бастап алып, нефиттер ұлтының толық құрылуына дейін жеткізді. Бұл 385 жылы екі топ арасында өткен үлкен шайқастың нәтижесінде болды. Соңғы пайғамбар және жазбаны сақтаушы ретінде Морони 1823 жылы Жозеф Смитке алтын тақташалардың орнын көрсеткен періште немесе елші болды деп айтылады. Мормон нефиттер мен олардың әскерлерінің ламандықтарға қарсы шайқаста жойылғанына куә болды (Мормон 6:1). 15 жыл өткен соң (Мормон 8), Морони әкесінің жазбасын аяқтады (Мормон 8:1) және оның әкесі Ламандықтармен болған шайқастан кейін Құмора төбесінде (Мормон 8:3) қаза тапқанын мәлімдеді.

Мормон редакторы

Геламанның бірнеше тақырыбына баса назар аударуы кейбір ғалымдарды Мормон туралы қорытындыларға әкеледі. Мормон – Мормон кітабындағы соңғы бөлімінің, Нефидің тақталары деп аталатын бөлімнің соңғы редакторы ретінде таныстырылған баяндаушы, және Геламан осы тақталардың ішінде. Брайхам Янг университетінің (БЮ) Дінтану орталығында жарияланған мақаласында, БЮ-дегі классикалық және ортағасырлық зерттеулер профессоры Томас У. Маккей Мормонның тарих философиясын баяндайды. Мормонның редакциялық шешімдері оның тарих, өмір және дінтануға қатысты көзқарастарын көрсетеді. Мормон бұрынғы болжамдардың орындалуын көрсететін оқиғаларды қосу арқылы оларға назар аударуды көздейді. Сонымен қатар, Геламанның 12-ші тарауында Мормоннан ұзақ сырғанау бар, онда ол адамдардың көбінесе бүлікшіл болатынын, ал олар тәубе еткенше Құдайдың жазамен жауап беретінін нақты айтады. Нефиттер мен Ламандықтар тарихы туралы жеткілікті мәлімет болмағандықтан, оқырмандар Мормон ұсынған дәлелдерге сүйене отырып, оған ұқсас қорытындыға келеді. Мормонның айтуынша, Шайтан Нефиттерді Гадиантон тонаушылары сияқты құпия ұйымдар құруға ықпал етті.

Атаудың мағынасы

Мормондық ғалым Хью Нибли Мормон кітабындағы "мор" түбірінен туындаған есімдердің көп таралуын атап өтті және бұл түбірдің "сүйікті" деген мағынаны білдіретін египеттік шығу тегі болуы мүмкін деп болжады. Дегенмен, 1843 жылдың 15 мамырындағы "Times and Seasons" басылымында Джозеф Смит бұл есімнің ағылшын тіліндегі "more" және "mon" сөздерінің қысқартылған түрі екенін түсіндірді. Смит бұл "mon" сөзінің египет тілінде "жақсы" деген мағынаны білдіретінін айтты, соның салдарынан есімнің мағынасы "көбірек жақсы" болады.