Кіріспе

Үкіметтік байлықты қайта бөлу

Макроэкономика және қаржы саласында трансферттік төлем (әлеуметтік трансферт немесе жай ғана фискалдық трансферт деп те аталады) – үкімет жүзеге асыратын, табыс пен байлықты қайта бөлу, бірақ оған орнына тауарлар немесе қызметтер алынбайды. Бұл төлемдер толық емес деп есептеледі, себебі олар тікелей ресурстарды жұмсамайды немесе өнім жаратпайды. Трансферттік төлемдерге әлеуметтік жәрдемақы, қаржылық көмек, әлеуметтік қамсыздандыру және белгілі бір кәсіпорындарға мемлекеттік субсидиялар жатады. Қарсылықтағы мәмілелерде барлық тараптар өзара пайда көреді, ал трансферттік төлем донор мен алушыдан тұрады, донор ешнәрсе алмай құнды нәрседен бас тартады. Трансферттер жеке тұлғалар мен жеке компаниялар немесе мемлекеттік органдар сияқты ұйымдар арасында жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл операциялар ерікті немесе міндетті болуы мүмкін және көбінесе донордың қайырымдылығымен немесе алушының қастандық ниетімен байланысты. Жалпы ішкі өнімді (ЖІӨ) есептеу үшін мемлекеттік шығындарға трансферттік төлемдер кірмейді, себебі олар жаңа өндірілген тауарлар мен қызметтерге жұмсалатын шығыстар емес, бір тараптан екінші тарапқа ақшаны қайта бөлу болып табылады.

Қолма-қол ақша

Дүние жүзінде 100 миллионнан астам кедей адам мемлекеттік трансферттік төлемдерді алады. Жоғары табысты елдердің 90% осы төлемдерді электрондық аударым арқылы жүзеге асырады, ал дамып келе жатқан елдердің жартысынан астамы қолма-қол ақша немесе чек сияқты қағаз түріндегі төлемдерді пайдаланады. Ақша арқылы трансферттік төлемдер – бенефициарларға жәрдемақыны берудің ең көп таралған тәсілі. Дегенмен, ақшалай аударым бағдарламалары үш фактормен шектеледі: қаржылық ресурстар, институционалдық қабілеттілік және идеология, әсіресе «Оңтүстік» деп аталатын елдерде. Ақшалай аударымдардың ең тиімді нәтиже беруі мүмкін кедей елдердің үкіметтері көбінесе инфляция қорқынышы және, ең бастысы, трансферттерге тәуелділік қаупі болғандықтан мұндай бағдарламаларды іске асыруға бейім емес.

Австралия

Австралияда көлденең фискалдық тепе-теңсіздік әртүрлі штаттар мен аумақтардың үкіметтерінің салық түсімдері мен мемлекеттік шығыстары арасындағы үйлесімсіздік нәтижесінде туындайды. Бұл тепе-теңсіздікті жою үшін Ұлттық гранттар комиссиясы қадағалайтын көлденең фискалдық теңестіру (HFE) саясаты қолданылады.

Канада

Канадада федералды провинциялық трансферттер әдетте Канаданың "фискалдық федерализмі" аясында федералды үкіметтен провинцияларға жасалатын төлемдер жүйесін білдіреді, бұл нақты және жасырын қайта бөлу арқылы жүзеге асырылады. 1957 жылғы келісім бойынша, қаржылық жағдайы нашар провинциялар жылдық төлемдер алды: Принс-Эдвард аралы 2,5 миллион доллар, ал Ньюфаундленд, Нова-Скотия және Нью-Брансуик провинцияларының әрқайсысы 7,5 миллион доллар алды.

Үндістан

Үндістанда әлеуметтік трансферттердің төрт түрі бар: егде жасқа және мүгедектікке байланысты төлемдер, ауру мен демалысқа байланысты төлемдер, жұмыста алынған жарақаттар бойынша төлемдер және жұмыссыздыққа байланысты төлемдер. Төлемдердің көп бөлігі жұмыс берушілер (қамқорлық қорлар арқылы) және үкіметтен түседі.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ әлеуметтік қамсыздандыру басқармасында әлі де қағаз арқылы төлемдерді қолданады, себебі көптеген алушылар, әсіресе кірісі аз топтардағылар, банк шоттары болмағандықтан тікелей аударымдар жасау мүмкін емес. Дегенмен, АҚШ азық-түлік жәрдемақысы және білім беру бағдарламаларында электрондық аударым жүйесін іске қоса алды.