Кіріспе
Боу өзені – Канаданың Альберта провинциясындағы өзен. Ол Канаданың Таулы аймағында басталып, Альбертаның тау етегі арқылы далаға дейін иреленіп ағады, онда Олдман өзенімен қосылып, екеуі бірігіп Оңтүстік Саскачеван өзенін құрайды. Бұл сулар соңында Нельсон өзені арқылы Гудзон шығанағына құяды. Боу өзені Калгари қаласынан өтеді және қаланың орталық бөлігіндегі тарихи Форт-Калгари орнынан Бөлшек өзенін қабылдайды. Өзеннің жағасында салынған Боу өзені жолы Калгари қаласының өзіндік имиджінің маңызды бөлігі саналады.
The Bow River is a river in Alberta, Canada. It begins within the Canadian Rocky Mountains and winds through the Alberta foothills onto the prairies, where it meets the Oldman River, the two then forming the South Saskatchewan River. These waters ultimately flow through the Nelson River into Hudson Bay. The Bow River runs through the city of Calgary, taking in the Elbow River at the historic site of Fort Calgary near downtown. The Bow River pathway, developed along the river's banks, is considered a part of Calgary's self image.
Алғашқы халықтар
Тері саудагері Джеймс Гэдди және Гудзон шығанағы компаниясының зерттеушісі Дэвид Томпсон Боу өзенін көрген алғашқы еуропалықтар деп есептеледі. Олар 1787–88 жылдардың қысында Пиикани тайпасымен бірге Боу өзенінің бойында лагерь құрды. Алғашқы халықтар өзеннің аңғарларын бизон аңшылығы үшін пайдаланды, онда бизон үйірлері жартастардан немесе аңғарларға қуылды, содан кейін садақ-жебемен оңай өлтірілді. Боу өзені аумағында тұрған алғашқы халықтардың ішінде тек Накода ғана өзенде үнемі балық аулады. Басқа тайпалар қиын жағдайларда балық ауласа, олар негізінен балықтың көп болатын жаз айларында бизонға аңшылық жасады. Өзен суы жануарларды тартты, ал ерлер оларды аңдап, әйелдер тамырларды, жаңғақтарды және жидектерді жинап, тамаққа дайындады. Өзендегі жануарлар, отынның жергілікті көздері және аңғарлардағы қорғаныс жағдайлары Боу өзенін далалық қыстарда алғашқы халықтар үшін танымал лагерь орнына айналдырды. Өзенді кесіп өтудің қаупі оны алғашқы халықтар үшін табиғи шекараға айналдырды. Боу өзенінің төменгі ағысындағы екі маңызды броды – Блэкфут Кроссинг және Боу өзенінің Эльбоу өзенімен қосылатын жеріне жақын орналасқан брод (қазіргі Калгари қаласының орталық бөлігінің пайда болған жері) – алғашқы халықтар үшін тауарлармен сауда жасау және мерекелерді тойлау үшін маңызды жиналатын орындарға айналды. Блэкфут Кроссингты Сиксика тайпасы қысқы лагерь ретінде пайдаланды және бүгінде ол олардың қорығының бір бөлігі болып табылады. Қазіргі Альберта арқылы теміржол құрылысын жүргізу және Боу аймағын реттеп қоныстандыру мақсатында үкімет алғашқы халықтардың белгілі бір жерлерге иелену құқығын жоюға тырысты және осы мақсатта келісімдер жасады. Бизонның саны азайып, аймақта еуропалықтардың саны артып келе жатқанда, Накода, Цуу Тʼина, Каинаи, Пииканай және Сиксика тайпалары 1877 жылдың 22 қыркүйегінде Боу өзеніндегі Блэкфут Кроссингте Канада үкіметінің өкілдерімен кездесіп, 7-ші келісімге қол қойды, осы арқылы белгілі бір резервациялардың құрылуына келісім берді. Калгари Пауэр компаниясы бұл бөгетті 1911 жылы аяқтағанға дейін қиындықтарға тап болды. Боу өзені солтүстік таулардан бастау алады және оның ағысы қысқы қардың мөлшері мен орналасуына байланысты айтарлықтай өзгереді. 1912 жылы Банф ұлттық паркі ішінде Минневанка көлінде қосымша су қоймасы құрылды. Бұл қосымша су қоймасы мен екі электр стансасына қарамастан, Калгари Пауэр компаниясы қыс айларында электр энергиясы бойынша келісімдерін орындау үшін күресіп жатты. 1920 жылдары компания Боу өзенін бақылауға арналған жаңа жобаларды жоспарлауды бастады. Осы тұрғыда өзендерді өзара байланысты бөліктердің жиынтығы ретінде қарастыруға болады, ал олардың барлығын инженерлік тұрғыдан жобалау арқылы техникалық мамандар жүйеге толық бақылау жасап, қоғамның мүддесі үшін пайдалана алады. Осы процесте Калгари Пауэр компаниясы консервациялық идеологияны іске асырды, Боу өзенінің өзара байланысты секторларын, демек, оны тұтастай алғанда бақылауға алды, бірақ бастапқыда Боу өзенін ұтымды пайдаланудың консервациялық принциптерін жүзеге асыра алмады. Сонымен қатар, консервациялық идеяларға сәйкес, Минневанка су қоймасының құрылысына рұқсат берген шенеуніктер елдің дамуы Банф ұлттық паркінің табиғатының шағын бөлігін қорғау қажеттілігінен жоғары тұрады деп мәлімдеді. 1910 және 1960 жылдар аралығында Боу өзені су ағынын бақылау және гидроэлектр энергиясын өндіру мақсатында жүйелі түрде жобаланғандықтан түбегейлі өзгерді. Калгаридегі жазғы су тасқыны мәселесі өткен заманның қасіретіне айналды. Жоспарды сынға алғандардың арасында Жергілікті Әйелдер Кеңесі болды, олар қаланың 1955 жылғы өзен саябағын құру туралы уәдесін еске салды. 1989 жылдың қазан айында Альбертаның қоршаған ортаны қорғау жөніндегі қызметкері Боу өзеніндегі уытты "жабысқақ затты" тапқаннан кейін адам қажеттіліктеріне қайтадан басымдық берілді. Боу өзенінің жағалауында орналасқан тақтатастарды сақтау зауытынан шыққан бұл "жабысқақ зат" өзенде канцерогенді бұлтты таратып, ағыс бойына қарай созылды.
Шығыс суландыру ауданы
Алберта штатындағы Брукс қаласында орналасқан Шығыс суландыру ауданы (EID) бастапқыда федералды үкімет темір жол құрылысының төлемақысының бір бөлігі ретінде Канадалық Тынық мұхит темір жолына берген жердің бөлігі болған. 1929 жылы КПР мүлікті екіге бөліп, екі бөлігінен де бас тартты. 1935 жылы суару шаруаларының делегациясы шығыс бөлімін өз бақылауына алып, EID құрды. Бассано және Ньюэлл су тоғандарынан су бұрып алатын EID Альбертадағы ең ірі жеке меншік жер иесі болып табылады. Соңғы кезде EID ауданның суару дамуымен бірге қалыптасқан демалыс мүмкіндіктерін насихаттауды бастады. Қазіргі уақытта EID Rolling Hills Reservoir Campground-қа иелік етеді және басқарады. 1951 жылы Альберта провинциясы Ньюэлл су қоймасының шығыс жағалауында Кинбрук аралы провинциялық паркін құрды, ол жергілікті балық түрлерімен толықтырылды.
Батыс суландыру ауданы
Штаб-пәтері Альберта штатының Стратмор қаласында орналасқан Батыс суландыру округі (WID) Калгари-Пацифик Теміржолының (CPR) сатқан жерінің екінші бөлігі болды. WID 1944 жылы құрылған. Калгари бөгетінен алынатын WID суы Оңтүстік Альбертаның ауыл шаруашылығы үшін маңызды және басқа екі округтен өзгеше, Калгари қаласының тұрмыстық сумен қамтамасыз етуіне көмектеседі. WID басқа екі округке қарағанда көбірек жауын-шашын алады және Калгари қаласының көп бөлігінен ағыс суын қабылдай алатындықтан, ауыл шаруашылығы және тұрмыстық қажеттіліктерді бірдей қамтамасыз етеді.
Боу өзенінің суландыру ауданы
Басты кеңсесі Альберта штатының Воксхолл қаласында орналасқан Боу өзенінің суару ауданы (BRID) 1968 жылы құрылды, осылайша Боу өзенінен сумен қамтамасыз етілген ең соңғы аудан болып табылады. BRID Карсленд тоғаны арқылы Боу өзенін бұрып, сондай-ақ Макгрегор, Траверс және Литтл Боу тоғандарын пайдаланады. Әрқайсысының жанында демалыс үшін де қолданылатын су қоймасы бар. 2012 жылдың наурыз айында BRID азаматтары аудан аумағын кеңейтуге дауыс берді. 2004 жылы да кеңейту мақұлданған болатын. Демек, сегіз жылдың ішінде екінші рет BRID Боу өзеніне деген сұранысын шамамен 10 пайызға арттырады.
Бүгінгі суару
Боу өзенінің алабында өсірілетін 45 түрлі егістің тек 10-ы ғана суарусыз өсіріледі. Аймақ Боу өзенінің суару суына тәуелді болғандықтан, 21-ші ғасырдың басында үш суару ауданының барлығы дерлік өздеріне берілген үлкен аумақтарға қызмет көрсетуді жалғастыру үшін маңызды өзгерістер жасауға кірісті. 2006 жылы «Өмір үшін су» бағдарламасы аясында Альберта үкіметі Боу, Олдман және Оңтүстік Саскачеван өзендерінің бассейндерінен су пайдалануға жаңа лицензия беруді тоқтатты. Үкімет сондай-ақ үш суару ауданына суару тиімділігін 30 пайызға арттыруды тапсырды. Суару аудандары судың ластануын, төгілуін және булану арқылы жоғалуын азайту мақсатында көптеген арналарды құбырларға алмастыру арқылы суару жүйесін жақсартуда. Бұл өзгерістің бір кемшілігі – құбырларды тамырларымен зақымдауына жол бермеу үшін ағаштарды кесу қажеттігі, бұл ортаның өзгеруіне әкеледі. 1987 жылы EID Альбертаның Балық және жабайы табиғат департаментімен және Ducks Unlimited Canada ұйымымен бірлесіп, Шығыс суару округінің шегінде қосымша жабайы табиғат ортасын құру үшін серіктестік құрды. Бұл EID-тің туризм саласын дамытуға үлес қосу үшін жануарлар дүниесін қолдау мақсатын көрсетті. Қазір EID веб-сайтында аңшылық және балық аулау іс-шаралары ұсынылуда.
Демалыс
Боу өзені жабайы табиғаттың тіршілік ету ортасын қамтамасыз етеді және балық аулау, қайықпен жүзу сияқты демалысқа көптеген мүмкіндіктер береді. Жылдың төрт мезгілінде де жеңілдете балықшылар мен айналдыра балықшылар өзенді бөліседі. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген балықшылар Боу өзеніне өркендеген қоңыр және көкжаңбырлы алабұғалардың популяциясын көру үшін келеді. Боу өзенінде жаңбырлы және қоңыр алабұғалардың тұрақты популяциясы бар, олардың өсу қарқыны бүгінгі таңда әлемдегі кез келген өзен жүйесіндегі ең жақсы көрсеткіштердің біріне жатады. 4-5 жастағы алабұға шамамен 50-60 сантиметрге жетеді, ал Боу өзенінде осы немесе одан да ірі балықтар көптеп кездеседі. Көбінесе өзен Калгари қаласының оңтүстігінде, су тазарту станциялары өзенге су құятын жерден кейін балық аулауға арналған. Ондағы қоректік заттардың мөлшері мен балықтың саны жоғары. Су спортымен айналысушылар өзенде демалу үшін негізінен үш түрлі қайық қолданады: надуық қайық, Джон қайығы және каноэ. Өзенде су кемесін іске қосуға арналған бірнеше орын бар, олардың ішінде Грейвс-Лэндинг, 22X тас жолы көпірі, Полицейдің жатақханасы және Маккиннон жатақханасы бар. Боу өзені жолы Калгари қаласының екі жағалауында да салынған және велосипед тебу, жаяу серуендеу, жүгіру, сондай-ақ роликтер мен скейтбордпен сырғанау үшін пайдаланылады. Боу өзені жолының бойында көптеген адамдар каноэмен жүзуге, байдаркамен жүзуге, рафтингке, паддлбордпен серуендеуге және басқа да су спортына қатысады. Иттерді ұстаушылар мен отбасылар көбінесе өзен жағалауларын және жағажайларды ашық ауада демалу үшін пайдаланады.
Демалыс және өнеркәсіптік даму
Боу өзенінің суармалау жобаларымен бірге демалыс және туризм саласы да дамыды. Сол сияқты, 1987 жылы аяқталған үш жылдық қайта жаңарту жобасынан кейін, бөгеттің солтүстік-шығысында орналасқан Бассано қаласы Бассано бөгетін қаланың туристік тартымдылығы ретінде жарнамалай бастады. Осы кезде Бассано бөгеті топтық саяхаттар, балық аулау, демалыс аймақтары және көркемдік көрініс алаңдарын ұсына бастады. Соңғы кезде Ghost Dam төңірегінде де елді мекендер пайда бола бастады.
Калгари бөгеті жобасы (Харви асуы)
1904 жылы Батыс суару ауданына су бағыттау үшін Калгари қаласының орталық бөлігіне жақын жерде Боу өзенінің бөгеті салынды. Бөгет салынғалы бері, оның жанама салдары ретінде, бөгеттің тікелей төменгі ағысында қауіпті және күшті су ағысымен айналатын толқын пайда болды. Боу өзенінде рафтинг, каноэ және каякингпен айналысу жаз айларында өте танымал болғандықтан, көптеген адам қаза тапты. Сонымен қатар, балықтар бөгеттен өте алмай, сол айналма толқынға түсіп, бөгеттің артында пеликандардың тығыз, табиғи емес жиынтығы қалыптасты. Айналма толқынмен және су астындағы ағыспен күресу мақсатында 2007 жылдың тамызында Альберта провинциясы, Альберта лотерея қоры арқылы, Калгари қоры және Калгари қаласымен бірлесіп, Боу өзенінің айналасындағы Арви жолы деп аталатын қайық жүретін арнаның құрылысын бастады. Бұл арна толқынды бірнеше кішкентай тасқын арқылы таратуға мүмкіндік берді, сонымен бірге суару ауданына су жеткізуді қамтамасыз етті. Айналасы 18 миллион долларға бағаланып, 2012 жылдың көктемінде құрылысы аяқталды. 2013 жылдың маусым айында, жоба аяқталғалы бір жыл өткен соң, Калгариде 100 жылдық су тасқыны болды, нәтижесінде Арви жолының барлық құрылыстары қирады. Су тасқынынан кейін арна жабылды және тасқын судың алдына қауіпсіздік тосқауылы орнатылды. Арви жолын жобаның бастапқы мақсатына сәйкес (2012 жылы аяқталған) қайта жаңартуға 23,4 миллион доллар қажет болады деп есептелді. 2021 жылға қарай Арви жолының құрылысы аяқталды. Арна бұрынғы құрылыстарға зақым келтірген су тасқыны сияқты жағдайға төтеп беру үшін қайта жобаланды.
Экология
Didymosphenia geminata деп аталатын шабуылшыл түр, көбінесе "тас шырыны" деп аталатын бір түрлі балдыр, қосымша өсірілген, шетелдік шабуылшыл қоңыр форель популяциясына қауіп келтіруде.