Кіріспе

Корнет, корнето немесе цинк – орта ғасыр, Ренессанс және барокко дәуірлерінен бастау алған, 1500-1650 жылдар аралығында танымал болған желді аспап. Ол кәсіби музыканттардың өнеркөрсетулері, мемлекеттік музыка және діни музыка сияқты түрлі жағдайларда қолданылды. Ол хор музыкасына сүйемелдеді. Сондай-ақ, ол қазіргі уақытта альта капелла немесе күшті желді ансамбльдер деп аталатын халық музыкасында да пайда болды. Энтони Бейнс корнет туралы былай деп жазады: «Корнетке дәл осы хобойға [ ] берілген мақтаулар берілді: ол трубадай дыбыстап, дудкадай жұмсақ тамады, ал оның үні адам дауысына басқа аспаптарға қарағанда жақын болды». Ол Германияда кең таралды, онда гильдия заңдары тұрғындарға труба ойнауға тыйым салды. Сонымен қатар, тыныш корнет нұсқасы «ұқыпты, жұмсақ және тәтті» ойнайтын тыныш аспап болды. Аспаптың труба мен флейта ерекшеліктері бар. Труба сияқты, корнетте ауыздық немесе тостаған бар, онда аспап ойнаушының еріндерімен дыбысталады. Флейта сияқты, оның да биіктігін анықтау үшін саусақ тесіктері (кейде клавишалар) бар; төмен ноталарда биіктікті ойнаушының еріндерінің кернеуімен де өзгертуге болады. 1836 жылдан бастап корнет ескі аспаптың қазіргі заманғы жазылу түріне айналды. Ең көп таралған түрі – иілген корнет, ол сондай-ақ дискі корнет немесе альт корнет деп те аталады.

Құрылыс

Корнет сияқты қысқа құбырлар, егер құрал тек құбыр ішіндегі ауа ағыны болса, екі-үш нотадан артық ойнай алмайды. Сондықтан, корнет А нотасын және одан кейінгі октавадағы А нотасын ойната алады. Жоғары А нотасынан асып кетсе, трубашы 12-ші нота – Е-ге жете алады. Бұл мәселе басқа қысқа трубаларда да болған, соның ішінде Тутанхамонның трубасында да, ол заманауи мундштуксыз тек 2 нота ғана ойната алатын. Корнет тек труба ноталарымен ғана шектелмейді, ол табиғи жоғарғы және төменгі шектер арасындағы ноталарды алу үшін саусақ тесіктерін де пайдаланады. Аспаптың ішкі бөлігі конустық, ал сырты сегізбұрышты болған. 18 ғасырда диапазон D4-тен D6-ға дейін өзгерді.

Әдебиетті орындау

Корнет, басқа да аэрофондармен қатар, виртуоздық музыкалық орындаулар үшін жиі қолданылатын, бұл жетекші әншінің немесе скрипкашының орындауымен теңестірілетін аспап еді. Генрих Шюц та осы аспапты кеңінен пайдаланған, әсіресе ерте туындыларында; ол Венецияда Габриелимен оқыған және Бассаноның ойнау өнерімен таныс болған. Аспапты қолдану 1700 жылға қарай азайды, бірақ ол 18 ғасырдың соңына дейін Еуропада кең таралған. Иоганн Себастьян Бах, Георг Филипп Телеман және олардың неміс замандастары хордың сопрано дауысымен бірге ойнау үшін кантаталарында корнет пен корнеттиноны қолданды. Кейде осы композиторлар корнетке жеке орындау бөлігін берген (Бахтың «О Иисус Христос, менің өмірімнің жарығы», BWV 118 кантатасын қараңыз). Алессандро Скарлатти өз операларының бірнешесінде корнетті немесе корнеттер жұбын пайдаланған. Иоганн Иосиф Фукс «Реквиемде» екі үнсіз корнет қолданған. Ол Глюктің «Орфео және Эвридика» операсында (оның пікірінше, сопрано тромбоны балама ретінде) және Найджел Гесс 1983 жылы шығарған «Тестамент» телесериалының музыкалық тақырыбында орындалған. Бахтың шығармаларында корнет colla parte (инструменталистердің вокалдық партиямен бірдей ноталарды ойнауы) үшін таңдалды. Олардың ішінде «Христос өлімнің тізгінінде» (Christ lag in Todes Banden), BWV 4 (тромбонмен жұптастырылған) және «Құдайға шүкір, жыл аяқталып қалды», BWV 28 (тромбонмен жұптастырылған) бар.

Халықтық өнер

Музыкалық кітаптар кәсіби музыкант емес адамдарға аспаптарды үйренуге және бірге ойнауға жағдай жасады. Мұндай кітаптарда музыка теориясы, ноталарды оқу тәсілі және аспаптардағы ноталарды қалай табуға қатысты нұсқаулар келтірілген. Кәсіби музыканттар ел тұрғындарының алдында қоғамдық орындарда және мемлекеттік салтанаттарда өнер көрсетті. Аспан туралы бейнелерде Құдайдың алдында музыка орындайтын көктегі оркестрлер көрсетілген, сонымен қатар аспаптар шіркеулерге енгізілді. Корнеттің ойнатылуы мүмкін болған көпшілік шаралардың ішінде альта капелла және Collegium Musicum есімдері аталады.

Корнет ойнау

Корнеттің дыбықтары ойыншының еріндері мен саусақ тесіктерінің үйлесімі арқылы басқарылады. Еріндердің кернеуі өзгергенде дыбық биіктігі өзгереді. Саусақ тесіктері дыбыс жолының ұзындығын өзгертеді. Корнеттерде латунь аспаптарындағыдай, бірақ өте кішкентай ауыздық болады. Латунь аспаптарының ауыздықтарынан айырмашылығы, осы аспапты кернейдегідей еріңнің ортасына басып ұстамайды. Бұл техника тек корнетке ғана тән емес, сонымен қатар шофар және словак шабандоз мүйіздері сияқты дәстүрлі жануар мүйіздеріне, әрі орыс рожогы сияқты халық мүйіздеріне де қолданылған. Джироламо делла Каса корнетті қалай ойнау керек және ол қандай дыбыс шығаруы тиіс екені туралы жазды, соның арқасында оның басқаша да дыбысталу мүмкін екенін көрсетті. Ол бұл аспаптың адам дауысын еліктеу үшін жасалғанына сенді, және былай деді: "Корнет – үрлемелі аспаптардың ең тамашасы, себебі ол адам дауысын басқа аспаптардан гөрі жақсырақ еліктейді". Дұрыс ойналмаса, ол "мүйіздей немесе басылған" дыбыс беретінін ескертті. Басқа аспаптар үшін жазылған кітаптар да корнетке қатысты болды. Олардың ішінде Ганасси дал Фонтегоның (Opera intitulata Fontegara, 1535) және Бисмантованың (Compendio musicale, 1677) еңбектері бар еді.

Корнет пен шынайы орындау

Соңғы тарихи негіздемелі орындаушылық қозғалыстың нәтижесінде корнет қайта жаңғырылып, осы аспапқа арналған заманауи туындылар жазылды.