Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гиромитрин – G. esculenta сияқты Gyromitra туысына жататын бірнеше саңырауқұлақ түрлерінде кездесетін уытты және қатерлі ісік тудыратын зат. Оның формуласы: C4H8N2O. Бұл зат тұрақсыз және оңай гидролизденіп, улы қосылыс – монометилгидразинге айналады. Монометилгидразин орталық нерв жүйесіне әсер етеді және В6 витаминінің қалыпты пайдаланылуы мен жұмысына бөгет жасайды. Улану салдарынан құлай жөнелу, асқазан ауруы, диарея пайда болады, ал ауыр улану жағдайында құрысулар, сарғаю, тіпті кома немесе өлімге әкелуі мүмкін. Монометилгидразинге ұшырау шағын сүтқоректілерде қатерлі ісік тудыратыны дәлелденген.
Gyromitrin is a toxin and carcinogen present in several members of the fungal genus Gyromitra, like G. esculenta. Its formula is |C4H8N2O. It is unstable and is easily hydrolyzed to the toxic compound monomethylhydrazine |CH3NHNH2. Monomethylhydrazine acts on the central nervous system and interferes with the normal use and function of vitamin B6. Poisoning results in nausea, stomach cramps, and diarrhea, while severe poisoning can result in convulsions, jaundice, or even coma or death. Exposure to monomethylhydrazine has been shown to be carcinogenic in small mammals.
Тарих
Негізінен Финляндияда, сондай-ақ Еуропа мен Солтүстік Американың кейбір аймақтарында желетін, жоғары бағаланған Gyromitra esculenta саңырауқұлағын тұтынумен байланысты уланулар кем дегенде жүз жылдан бері тіркелген. Сарапшылар бұл реакцияның саңырауқұлақтың өзіндік уыттылығынан гөрі, тұтынушыға тән аллергиялық реакция немесе дұрыс танылмауынан туындағандығын болжады, себебі әсерлерінің ауқымы өте кең болды. Кейбіреулер ауыр зардап шегіп, тіпті қайтыс болса, ал енді біреулері бір тағамнан бірдей мөлшерде саңырауқұлақ жегеннен кейін ешқандай белгі байқамады. Тағы да басқалары бұл саңырауқұлақты көп жылдар бойы зиянсыз жеп, кейін уланып қалды. 1885 жылы Бём мен Кюльц гельвеллин қышқылын сипаттады, олар бұл майлы заттың саңырауқұлақтың уыттылығына жауапты деп есептеді. Кейінгі зерттеулерде басқа N-метил-N-формилгидразон туындылары да бөліп алынды, бірақ олардың мөлшері аз болды. Бұл қосылыстар да гидролизденген кезде монометилгидразин шығарады, алайда олардың әрқайсысы жалған морелдің уыттылығына қаншалықты үлес қосатыны әлі анық емес.
Poisonings related to consumption of the false morel Gyromitra esculenta, a highly regarded fungus eaten mainly in Finland and by some in parts of Europe and North America, had been reported for at least a hundred years. Experts speculated the reaction was more of an allergic one specific to the consumer, or a misidentification, rather than innate toxicity of the fungus, due to the wide range in effects seen. Some would suffer severely or perish while others exhibited no symptoms after eating similar amounts of mushrooms from the same dish. Yet others would be poisoned after previously eating the fungus for many years without ill effects. In 1885, Böhm and Külz described helvellic acid, an oily substance they believed to be responsible for the toxicity of the fungus. Other N methyl N formylhydrazone derivatives have been isolated in subsequent research, although they are present in smaller amounts. These other compounds would also produce monomethylhydrazine when hydrolyzed, although it remains unclear how much each contributes to the false morel's toxicity.
Симптомдары
Уланудың белгілері әдетте асқазан-ішек және неврологиялық болады. Уланудың көптеген жағдайларында симптомдар бастапқы белгілерден ары қарымасқа жетпейді және науқастар 2–6 күнге созылған аурудан кейін жазылып кетеді. Ауыр улану жағдайлары соңғы неврологиялық фазаға өрбуі мүмкін, бұл дереулік, бұлшық еттердің дікімдеуі және құрысулары, сондай-ақ көздің қарамағының кеңеюі (мидриаз) комаға, қан айналымының тоқтауына және тыныс алудың тоқтауына алып келуі мүмкін. Пиридоксин, сонымен қатар В6 витамині деп те аталады, ГМГ-нің нейротрансмиттер ГАМК синтезіндегі пиридоксинге тәуелді кезеңдегі тежелуіне қарсы қолданылуы мүмкін. Осылайша ГАМК синтезі жалғасады және симптомдар жеңілдейді. Гиромитрин аса улы емес деп есептелуі мүмкін, бұл адамдардың оның улы қасиеттерін төмен бағалауына әкелуі мүмкін. Польшада 1953 жылдан 1962 жылға дейін 138 улану жағдайы тіркелді, олардың тек екеуі өліммен аяқталды. 1994–2002 жылдар аралығында Швецияның улану орталығына "Гиромитра" саңырауқұлақтары туралы 706 хабарлама келіп түсті, бірақ бірде-бір өлім жағдайы тіркелген жоқ. 2001–2011 жылдар аралығында АҚШ-та улану орталықтарына 448 қоңырау түсті. Солтүстік Америка микологиялық қауымдастығы (NAMA) 30 жыл ішінде 27 жағдайды тіркеді, олардың ешқайсысы өліммен аяқталған жоқ. Осы 27 жағдайдың ішінде тоғызында бауыр зақымдануы, ал үшеуінде жедел бүйрек зақымдануы анықталды. Gyromitra esculenta-дан кемінде 11 түрлі гидразин бөліп алынды, ал ыдырау арқылы потенциалды канцерогендерді толық жоюға болатыны белгісіз.
The symptoms of poisoning are typically gastrointestinal and neurological. In most cases of poisoning, symptoms do not progress from these initial symptoms, and patients recover after 2–6 days of illness. Cases of severe poisoning may progress to a terminal neurological phase, with delirium, muscle fasciculations and seizures, and mydriasis progressing to coma, circulatory collapse, and respiratory arrest. Pyridoxine, also known as vitamin B6, can be used to counteract the inhibition by MMH on the pyridoxine dependent step in the synthesis of the neurotransmitter GABA. Thus GABA synthesis can continue and symptoms are relieved. Gyromitrin may not be considered especially toxic, which may lead people to underestimate its poisonous qualities. In Poland, from 1953 to 1962, there were 138 documented poisonings, only two of which were fatal. Of 706 calls to the Swedish poison center regarding Gyromitra mushrooms between 1994 and 2002, there were no fatalities. In the United States from 2001 to 2011, 448 calls to poison centers involved gyromitrin. The North American Mycological Association (NAMA) reported on 27 cases over 30 years, none of which were fatal. Of those 27 analyzed cases, nine developed liver injury; there were also three instances of acute kidney injury. At least 11 different hydrazines have been isolated from Gyromitra esculenta, and it is not known if the potential carcinogens can be completely removed by parboiling.