Кіріспе

Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолы (LMS) құрамына кірген компаниялардан түрлі көлік құралдары паркін мұра етті. LMS өзі салған құрамдарды үш бөлек кезеңге бөлуге болады, олар I-ден III-ге дейін нөмірленген.

Алдын ала топтастырудан қалған компаниялардан мұрагерлік алған вагондар

Топтастыруға дейінгі компаниялардан әртүрлі типтегі вагондар мұраға көшкен.

Бұрынғы Глазго және Оңтүстік-Батыс темір жолы

1914 жылы "Birmingham Railway Carriage and Wagon" компаниясы "Glasgow and South Western Railway" үшін салған жеті бөлімдік бүйірлік дәлізді үшінші класс вагонды Шотландия темір жол сақтау қоғамы Фолкирк қаласында сақтап тұр.

Бұрынғы Таулы теңіз жолы

1897 жылдан бастап, Жоғарғы теміржолдың басты желілерінде көбінесе боги-вагонды құрамалар қолданыла бастады. Дегенмен, алты дөңгелекті вагондар 1908 жылға дейін пайда болған жоқ. Алты дөңгелекті композиттік купе, №89, кейіннен пайдаланудағы вагондардың құрамында болды және қазір Шотландия теміржол сақтау қоғамында Фолкирк қаласында сақталуда.

Бұрынғы Ланкашир және Йоркшир темір жолы

L&Y үшін (көбінесе Ньютон-Хит зауытында) салынған жүздеген вагондар LMS қорына өтті, оның ішінде 6 дөңгелекті салон-вагондар да болды. Ньютон-Хит 1920 жылдары бірнеше жыл бойы LMS үлгілерін жасады. Қазіргі таңдағыда LMS қызметіне алынған екі L&Y вагоны сақталған және Уорт-Вэлли темір жолында сирек қоғамдық пайдалану үшін қалпына келтірілген, бірақ олардың біреуі 1956 жылы Вулвертонда салынған BR шассиіне орнатылған. Бұл вагондар Ланкашир және Йоркшир темір жол қорына тиесілі.

LMS-тің құрастырған вагондары

LMS вагондарының дизайны мен құрылысы өте біркелкі үлгіде жүргізілді. Әртүрлі қызметтер мен қажеттіліктерге қарай көптеген вагон түрлері салынды, бірақ жалпы алғанда, дизайндық ерекшеліктердің дамуы логикалық болды. Дизайнның үш анық кезеңін бөліп қарастыруға болады, соңғысы Ұлыбританиядағы теміржолдарды ұлттықтандырудан кейін де жалғасты.

І кезең (1923-1928/9 жылдар)

LMS I кезеңіндегі вагондардың жалпы стилі Ұлыбританияның басқа аймақтарында кең таралған идеяларға ұқсас болды. Олар ағаш қаңқалы және панельдік, жартылай эллипстік шатыры, барлық жақтан дәлізді вагондардың бөлімшелеріне есіктері және Midland темір жолының соңғы дизайнынан алынған болат астарлы шассиде орналасқан. Терезелерді желдету көбінесе төмен түсетін жарықтар арқылы жүзеге асырылды. Шатыр желдеткіштері көбінесе торпеда тәрізді болды. Вагонды автоматты емес бұрандалы байланыстармен жабдықталды, ал дәлізді вагондар британдық стандартты қайшы тәрізді дәліз байланысын пайдаланды (Ұлы Батыс темір жолында да қолданылды). Көбінесе екі төрт дөңгелекті богилерде қозғалды, олардың дөңгелек аралығы 9 фут 0 дюйм болатын, компанияның барлық қызмет ету кезеңінде дерлік өзгермеген бір тіреуіш конструкциясынан тұрды. Кейбір арнайы көліктер он екі дөңгелекті шассиде жүрді, ал олардың алты дөңгелекті богилері 12 фут 6 дюйм дөңгелек базасында, Лондон және Солтүстік-Батыс темір жолының дизайнына негізделген. Асхана вагондарынан басқа барлық вагондар электрмен жарықтандырылды және стандартты түрде вакуумды тежегішпен жабдықталды. LMS вагондарының алғашқы дизайнында Midland темір жолына тән ерекшеліктер енгізілді, олар басқа желілерден ерекшеленді. Олардың ең айқын нұсқасы – вестибюльді вагондардың әр бөліміндегі екі терезелі орналасуы. Бұл екі тіктөртбұрышты терезеден (біреуі бекітілген, біреуі төмен түсетін) тұрды, бір терезеге немесе екі жақтағы төртбұрышты жарықтары бар орталық төмен түсетін терезеге қарағанда. Бұл терезелердің бекітілген жарығының үстіндегі қабырға панелінде әдетте Stones үлгісіндегі желдеткіш орналастырылған. Осы кезеңде LMS компаниясы ыңғайлы және сапалы, бірақ дизайны революциялық емес көптеген стандартты вагондарды енгізді. Сыртқы түрінен бұл ертедегі LMS вагондары толық панельдік және бұрандалы стильде, Crimson Lake түстік схемасымен өте тартымды болды. Жаңа идеялардың алғашқы белгісі 1927 жылы шыққан бірнеше әдемі дәлізді вагондар болды. LMS алғаш рет дәлізді вагондарда сыртқы бөлімше есіктерінен бас тартып, олардың орнына үлкен терезелерді енгізді. Бастапқыда әр бөлімшеде екі терезе болды (біреуі бекітілген, біреуі рамсыз төмен түсетін), бұрын қарастырылған Midland үлгісіндегі вестибюльді вагондар сияқты. Олар стандартты екі терезелі стильден рамсыз төмен түсетін терезелердің және екі терезе үстіндегі Stones желдеткіштерінің болуымен ерекшеленді, бұл стиль жақын арада басқа вагондарда да қолданыла бастады. 1930 жылға қарай бұл стиль кейбір композиттерде пайда болды, олардың үстінде орталықта бір Stones желдеткіші және кең дәліздің бойында 4 фут 6 дюйм енді үлкен терезелер болды. Қазіргі заманғы жайлылыққа қарай ақырын дамып келе жатқан процестегі келесі қадам – 1928 жылы Royal Scot және басқа да престижді пойыздарға қосылған он өте сәнді вагонды құрылысымен бір терезелі бөлімше дизайнының енгізілуі болды. Олардың бесеуі жартылай ашық, әрқайсысында төрт орындықтан тұратын үш бөлімшесі бар, әр жолаушыға бұрыштағы орын тиеді. Ашық бөлігінде 18 орындық екі және бір орынды орналасу болды. Бұл вагондар асханалық вагон ретінде жіктеліп, әдетте асханалық вагонмен бірге жүретін. Қалған бесеуі де дәл осындай сәнді салондық вагон болды, онда бірінші сыныпты 10 жолаушы сегіз жеке креслода және диванға орналастырылды. Олар да екі терезелі орналасудың орнына үлкен бір терезелі болды. 1929 жылы осы 10 вагонға бірінші немесе үшінші сыныпты жолаушыларға арналған 25 бейтарап вестибюльді вагон қосылды. Бұл 42 орындық, жеті бөлімшелі (екі және бір орынды) вагондар болды, олар да асханалық вагон ретінде тағайындалды. Осымен, LMS дәлізді вагондарында бір терезелі стиль енді толыққанды қалыптасқан деуге болады. Бұл 1928–29 жылғы вагондарда бір терезе болғанымен, олар әлі де биік белдік дизайнымен және толық сыртқы бұрандамен жасалған, LMS вагондарының көпшілігі сияқты, және бір терезе бұрынғыдан жақсырақ болғанына қарамастан, биік белдік салдарынан көру қиын болды деген пікірлер бар. Бұл, әсіресе, төменгі орындықтарымен танымал болмаған салондық вагондарда байқалды. Сондықтан бір терезелі дизайн биік белдік стилінде жалғастырылмады. 1925–26 жылдары бірнеше толық металл вагондар енгізілді. Бұл үшінші сыныптың ашық және тежегіш вагондары, сондай-ақ көптеген толық тежегіш вагондар болды, олар сыртқы подрядчиктермен салынды, бәлкім сол кездегі болат өнеркәсібіне көмектесу үшін. Құрылысынан басқа, олардың екі терезелі стилі мен ішкі орналасуы сол кездегі басқа вагондардан ешқандай артықшылықты көрсетпеді, ал сыртқы түрі псевдо-толық бұрандалы стильде жасалған.

ІІ кезең (1929-1932 жж.)

LMS вагондарының екінші кезеңінің басталуы бұрын айтылған жоғары белдікті, бір терезелі конструкциялардың енгізілуімен шамалас болды, ал жаңа ой-пікірлер 1929 жылы алты сәнді тежегіш вагондардың пайда болуымен бірінші рет көрініс берді, олар әр жағынан екі орындық бөлімшелі және кеңінен жабдықталған санитарлық бөлмелерімен ерекшеленді. Бұл жаңа вагондардың барлығы бір терезелі болғанмен, вагондардың белдері бұрынғыдан әлдеқайда төмен болды. Басты сыртқы айырмашылық – терезелердің тереңдетілуі нәтижесінде белдік панелінің жойылғандығы. Алайда, жаңа вагондар әлі де ағашпен қапталған, толықтай бекітілген және әдемі безендірілген дизайнмен жасалған. I кезеңдегі алдыңғы вагондары сияқты, бұл вагондар да Корольдік шотланд сияқты маңызды пойыздарға жіберілді. Бұл төмен белдікті дизайнға көшу жаңа құрылыстың үлгісін толыққанды белгілемеді, себебі дәліздік композиттер толық бекітілген екі терезелі стильде жасала берді, ал дәліздік үштен бірі мен тежегіш үштен бірі 1930 жылға дейін толық бөлім есіктерімен жабдықталды. Осылайша, LMS вагондарының екінші кезеңінің бірінші бөлігінде стильдердің араласуы байқалды. Осы екінші кезеңде вестибюльді вагондарға ең көп назар аударылды. Біріншісі – 18 метрлік, 42 орындық кеңістікке арналған бірнеше вагондар. Олардың кейбіреулері тамақтану вагондары ретінде жіктеліп, бірінші рет жасалды, бірақ бірнеше жылдан кейін Stanier 65 фут (20 м) бірінші классты вагондары пайда болғаннан кейін төмендетілді. Олардан кейін жалпыға бірдей қызмет көрсетуге арналған 56 орындық вагондар келді. Бастапқы 42 орындық вагондарға ұқсас 42 орындық тағы бір партия жасалды, бірақ олар тамақтану вагондары ретінде жіктемелді. Бұл 18 метрлік вагондардың барлығы төмен белдікті және ағашпен қапталған, сыртында толық бекіткіштермен жабдықталған. Алайда, төмен белдікті вестибюльді вагондардың үлкен тобы – 57 фут (17 м), 56 орындық нұсқасы, оның 300 данасы 1931 және 1932 жылдары салынды. Олар 60 фут (18 м) нұсқасынан денесі болаттан жасалған және сыртында бояумен имитацияланған бекіткіштермен ерекшеленді. Дегенмен, олардың барлық басқа аспектілері II кезең стиліне сәйкес келіп, терезе жиегінің көтерілген қалыптарын сақтап қалды. 1930–31 жылдары барлық дәліздік вагондар да жаңа төмен белдікті стильге көшті. Негізінен композиттер мен тежегіш композиттерге қатысты болғанымен, 1930 жылы дәліздік үштен бірі жаңа стандарттарды орнатты. Бұл вагондардың саны онға жуық болды, бірақ олардың 18 метрлік шассиінде тек жеті бөлімше болды. Әр жақтағы дәстүрлі төрт орындық орналасқандықтан, бөлімшелер арасындағы кеңістік 6 фут 6 дюймнан кем емес болды. Олар да ағашпен қапталған және толық бекітілген, сондай-ақ өте ыңғайлы деп есептелді. Алайда, одан артық вагондар жасалмады, мүмкін, олар кеңістікті тым көп пайдаланды және 1924 мен 1928 жылдар арасында бұрынғы үлгілердің көп саны салынғандықтан. Олар дәліздік үштен бірінің осы ұзындықта салынған жалғыз вагондары болды. Мамандандырылған вагондарға қатысты, бұл дизайнның екінші кезеңі негізінен 36 данасы салынған тамақтану вагондарымен ұсынылды, бұл LMS-тің алғашқы алты жылында жаңа тамақтану вагондарының жетіспеушілігін толықтырды. Жоғарыда айтылған 57 фут вестибюльді үштен бірі сияқты, бұл тамақтану вагондары болат панельдермен қапталған және бояумен имитацияланған бекіткіштермен жабдықталған. Сондай-ақ, бұл уақытта 12 дөңгелекті композиттік ұйықтайтын вагондардың екі партиясы салынды, олар жоғары белдікті және белгілі бір LNWR стильдік ерекшеліктерін сақтап, бірақ рамасыз шамдармен жабылған. Олар LMS вагондарының негізгі тенденциясынан тыс тұрды. 2-ші кезеңдегі дәлізсіз вагондар 1-ші кезеңдегі үлгілерден көп айырмашылық танытпады.

III кезең (1933 жылдан бастап)

1932 жылы Уильям Станиер LMS бас инженер-механик лауазымына тағайындалды және ол қызметке кіріскеннен кейін көп ұзамай, толыққанды тегіс қабырғалы LMS вагондары пайда болды. Осыдан кейін бұл вагондар әрдайым «Станиер» моделі деп аталатын болды. Көптеген мысалдары 1967-68 жылдарға дейін сақталған LMS тегіс қабырғалы вагоны, алдыңғы үлгілерінен негізінен терезе пішінімен ерекшеленді, олардың бұрыштары енді дөңгеленген. Әрине, барлық бұрынғы вагондардың терезе бұрыштары да сәл дөңгеленген, бірақ Станиер вагондарымен салыстырғанда, I және II кезеңдегі вагондардың терезелері дерлік тік бұрышты болды. Екінші маңызды айырмашылық терезе ауданында болды. I кезеңде таза ауа кіргізудің басты тәсілі – төмен түсетін терезелер болды, олар жиі Stones және Dewel үлгісіндегі шыны желдеткіштермен толықтырылып, ақырында (II кезеңде) оларды толығымен ығыстырды. Станиер вагондарымен бірге, терезелердің жоғарғы бөлігіне енгізілген, қазір таныс сырғанамалы желдеткіш пайда болды. Бастапқыда бұл желдеткіш бір бөлігі ғана жылжымалы болатын, бірақ 1934 жылы екі кең сырғанамалы бөлігі бар тереңірек желдеткішпен ауыстырылды, ол соңғы уақытқа дейін сақталды. 1947-48 жылдары сырғанамалы бөліктер қысқартылды және осы түрі Британ темір жолының (BR) стандартты вагонының ерекшелігі ретінде сақталды. Станиер кезеңінде дәлізсіз вагондар 1920 жылдары белгіленген үлгіден көп өзгермеді, тек сыртқы қабырғасы тегіс болды. Дизайн әлі де биік болды және отыру орналасуы бұрынғы жылдардағыдай қалды. Станиер басқару кезінде ауданаралық дәретханалар салынбады және Лондон-Тилбери және Саутхенд бөлімі үшін бірнеше дәретхана-купелерден басқа, барлық Станиер дәлізсіз вагондары қала маңындағы типте болды. 1938 жылы үш тіркелген вагондардан тұратын қызықты партия жасалды, бірақ олар аса танымал болған жоқ.

Ұлттықлендіргеннен кейінгі кезең

LMS дизайнымен жасалған вагондар 1947 жылдан кейін бірнеше жыл бойы, британдық темір жолының Mark 1 үлгісі енгізілгенге дейін салына берді. Бұл қысқа мерзім, шындығында, Станиер дәуірінің жалғасы ғана болды және ол флеш-сайдты вагондар сияқты жаңа кезең емес еді. Дегенмен, кейінірекгі коридорлы вагондар енгізілген дөңгелек тәбәнде терезелерінің арқасында "Porthole" деген атпен ерекшеленді. Бұл вагондардың құрылысы 1947 жылдан кейін бір-екі жылдан басталып, сондықтан оларды LMS вагондары деп толыққанды айтуға болмайды. Бірақ, олар LMS вагондар салу дәстүрінің тікелей жалғасы болғандықтан, осы жинаққа қосылды. Олар Stanier вагондарының соңғы үлгілерінен (олардың өзі BR кезеңінде де салынып келді) бастысымен дөңгелек тәбәнде терезелерімен (бұрынғы тікбұрышты терезелердің орнына) және соғыстан кейінгі торпеда тәрізді желдеткіштермен, сондай-ақ жылдам ашылатын терезелердің соңғы үлгісімен ерекшеленді.

Сақтау

Северн аңғары темір жолы ІІІ кезеңдегі вагондардың толық жиынтығына ие. RFO No. 7511 теміржолдың тамақ пойыздарында пайдалану үшін қайта жаңартылды. LMS Carriage Association (link) бірнеше вагонға ие, олардың көпшілігі Пик-рельсте орналасқан, бірақ екеуі (27162 және 27001) Экклсборн аңғары темір жолында орналасқан. I, II және III кезеңдердің толық жиынтықтары әртүрлі жағдайда Ұлыбритания бойынша сақталған. Мидленд темір жолының Баттерлидегі коллекциясы ең әртүрлі және бірегей болып табылады, бірақ Бонес және Киннел темір жолы (онда үш ІІІ кезеңдік вагон көрсетіледі) және Strathspey темір жолы (онда екі ІІІ кезеңдік вагон бар, бірақ олар қазір қолданылмайды) да бар. Кейли және Уорт аңғары темір жолында екі қалалық вагон сақталған, екеуі де қазіргі уақытта қолданылмайды және жұртшылыққа көрсетілмейді. Біреуі 1938 жылы салынған 9 бөлімді үшінші класс вагон, ол 1960 жылдары BR жолаушылар қызметінен тікелей сатып алынған, екіншісі – 1951 жылы LMS дизайны бойынша салынған және BR бөлімшелік вагон ретінде пайдаланылған композит вагон.