Кіріспе

1970 жылы аяқталған ағылшын тіліндегі Библияның аудармасы. Жаңа өсиет 1961 жылы, ал Ескі өсиет (апокрифтермен бірге) 1970 жылдың 16 наурызында жарияланды. 1989 жылы ол маңызды өзгерістер енгізіліп, қайта басылымға шығарылды.

Өмірбаян

1935 жылы ағылшын тіліндегі "Түзетулі нұсқаның" авторлық құқығының мерзімі аяқталуға жақын келгенде, қазіргі "Түзетулі нұсқаның" авторлық құқығын иеленген Оксфорд университетінің баспасы (OUP) және Кембридж университетінің баспасы (CUP) "Түзетулі нұсқаның" мәтінін қазіргі заманға сай қайта қарау қажеттігін анықтау үшін зерттеулер жүргізді. 1946 жылдың мамыр айында Г. С. Хендри Стирлинг және Данблан пресвитериімен бірлесіп, Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясына ұсынылатын хабарлама жасады, онда "толыққанды қазіргі ағылшын тілінде" Киелі кітап шығару үшін аударма жұмыстарын жүргізу қажеттігі көрсетілді. Делегациялау жұмысы аяқталғаннан кейін, 1946 жылдың қазан айында жалпы конференция өтті, онда Оксфорд және Кембридж университеттерінің баспаханалары ұсынғандай түзетудің орнына, мүлдем жаңа аударма жасалуы керек деп шешім қабылданды.

Аударма

Уақыт өте келе, үш аудармашы комитеті мен бір әдеби кеңесші комитеті Жаңа ағылшын Киелі кітабын дайындау үшін жұмылдырылды. Әр аудармашы комитеті Киелі кітаптың әртүрлі бөлімдеріне жауапты болды: Ескі өсиет, Апокрифтер және Жаңа өсиет. Аударма жұмысы әдетте мынадай жолмен жүзеге асырылды: комитеттің бір немесе бірнеше мүшесі Киелі кітаптың бір немесе бірнеше кітабының жобасын (әдетте, оларға бекітілген бөлімнен) жасап, бөлім комитетіне ұсынды. Кейде комитетке қатыспаған ғалымдар аударма процесінің осы кезеңіне қатысуға шақырылып, өзінің танымал тәжірибесі бар кітаптың жобасын ұсынудан өтінді. Бұл жоба тиісті комитет мүшелеріне таратылды. Комитет мүшелері жиналып, жобада жасалған аударма таңдауларын талқылады. Осы жиыннан кейін дайындалған жоба әдеби кеңесшілер комитетіне жіберілді, олар аудармашылармен бірлесіп жобаны қайта қарады. Жоба бойынша келісімге келгеннен кейін, түпкілікті жоба төрт кіші комитетке басшылық еткен Бірлескен комитетке жіберілді. Ескі өсиетті аудару үшін аудармашылар негізінен Рудольф Киттельдің 1937 жылғы Biblia Hebraica-ның үшінші басылымында ұсынылған Масореттік мәтінді пайдаланды. Масореттік мәтінмен қатар, аудармашылар Өлі теңізден табылған жазбаларды, самариялық Пентатеухты, грек тіліндегі Септуагинтті, арамей тіліндегі Таргумдарды және сириялық Пешиттаны да пайдаланды. Апокрифтерді аудару үшін аудармашылар Генри Барклей Свэтте өңдеген Септуагинт бойынша грек тіліндегі Ескі өсиетті негізгі мәтін ретінде таңдады. Сонымен қатар, аудармашылар Синай кодексін (Тобит кітабы үшін), Теодотионның Апокрифтерге жасаған аудармасын (Үштің әні, Даниял мен Сусанна, Даниял, Бел және жылан (кейде Аждаһа деп аталады) үшін), Codex Vaticanus Graecus 1209 (Сирах үшін), Codex 248 (сонымен қатар Сирах үшін) және Роберт Любок Бенслидің латын тіліндегі Езраның төртінші кітабын 2 Езра үшін пайдаланды. Жаңа өсиетті аудару үшін Жаңа ағылшын Киелі кітабының аудармашылары көптеген мәтіндерге сүйенді, олардың ішінде грек тіліндегі Жаңа өсиеттің ерте қолжазбалары, басқа тілдерге жасалған ерте аудармалар (грек тілінен өзгелер) және ерте христиан жазушылары мен уағыздаушыларының цитаталары бар. Жаңа ағылшын Киелі кітабының Жаңа өсиетінің негізгі мәтіні Р.В.Г. Таскер редакциялаған және Оксфорд және Кембридж университеттерінің баспасында (1964) жарық көрген «Грек Жаңа өсиетінде» кездеседі.

Нысан

Жаңа ағылшын тіліндегі Киелі кітаптың аудармашылары өз аудармасын динамикалық эквиваленттілік (функционалдық эквиваленттілік немесе ойды ойға жеткізу аудармасы деп те аталады) принципі бойынша жасады. Бірлескен комитеттің вице-төрағасы және директоры Ч. Х. Додд аудармашылардың "біздің міндетіміз – түпнұсқаны мүмкіндігінше дәл түсініп, содан кейін автордың өз тілінде айтқан ойын өз ана тілімізде қайтадан жеткізу деп есептедік" деген пікірін айтты. Бұл аударма әдісі, бастапқы тіл мен мақсатты тіл арасындағы сөз сайын сәйкестікке баса назар аударатын дәстүрлі аудармалардан (Ауторизацияланған нұсқа (Король Джеймс нұсқасы), ағылшын тілінде қайта қараған нұсқа, американдық стандартты нұсқа, қайта қараған стандартты нұсқа және басқалары) өзгеше. Додд Жаңа ағылшын тіліндегі Киелі кітаптың аудармасын "мүмкін, сөзбе-сөз емес, еркін аударма, бірақ біз түсінгенше, адал аударма" деп қорытындылады. Осының салдарынан, Жаңа ағылшын тіліндегі Киелі кітапта түпнұсқа автордың ойларын қазіргі ағылшын тілінде жеткізу үшін кейде парафраздық түрде беру қажет болады.

Қабылдау

Ал "Жаңа ағылшын" Киелі кітабының білікті аудармашыларының еңбегі арқасында ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жасалған Киелі кітаптың ең маңызды аудармаларының бірі саналады. Киелі кітап зерттеушісі Ф. Ф. Брюс былай деп мәлімдеді: "Ағылшын тілінде сөйлейтін әлем "Жаңа ағылшын" Киелі кітабының жасаушылары мен аудармашыларына зор қарызды. Олар бізге заманауи тілмен, ғылыми жаңалықтарға сай, тартымды және кейде мазмұны қызықты нұсқа сыйлады". Т. С. Элиот болса, "Жаңа ағылшын" Киелі кітабы "вульгарлықтың, тривиальдылықтың және педантизмнің керемет үйлесімімен таң қалдырады" деп баяндады. Генри Гиффорд "жаңа аудармашылар ғажайапын жояды" деп атап көрсетті. Британдық баспагер және жазушы Адам Николсон 2003 жылы жарық көрген Король Джеймс Киелі кітабына арналған кітабында жаңа аударманы 'жалықтырмау және қорқытпау' ниетімен сынға алды. "Жаңа ағылшын" Киелі кітабын негізінен британдық және еуропалық ғалымдар жасады (мысалы, 1 Коринфтерге 16:8-де Пятидесятница емес, Витсунтида деп аударылған). "Жаңа ағылшын" Киелі кітабы аудармаларда жыныстық бейтарап тіл қолданылмас бұрын жасалған. Осылайша, NEB есімдіктерді (және сөйлеудің басқа бөліктерін) дәстүрлі ағылшын грамматикалық құрылымын пайдаланып, түпнұсқа қолжазбалардан "ол" деген сөзді ер адамға немесе жынысы анықталмаған адамға қатысты аударды. Бұл дәстүрлі түсінік кейбір христиандық орталарда (сондай-ақ ағылшын тілді қоғамдардың басқа бөліктерінде) даулы болып саналады, ал "The Revised English Bible" деп аталатын "Жаңа ағылшын" Киелі кітабының соңғы қайта қарастырылуында жыныстық теңдікті қамтитын тіл енгізілген. Апокрифтері бар NEB – епископтық шіркеудің қызметтерінде қолдануға рұқсат етілген нұсқалардың бірі.

Аудармаға жауапты бірлескен комитеттің төрағасы

Жоғарғы құрметті Дональд Когган, Йорк архиепискобы (1961–1974).

Ескі Келісім комитеті

У. Д. МакХарди, Б. Дж. Робертс, А. Р. Джонсон, Джон Эдней Эмертон, К. А. Симпсон, сэр Годфри Драйвер (төраға), Л. Х. Броккингтон, Н. Х. Снайт, Н. В. Портеус, Х. Х. Роули, К. Х. Додд (қызметтік), П. П. Аллен (хатшы).

Апокрифтер комитеті

Профессор У. Д. МакХарди (Төраға), профессор У. Барклей, профессор У. Х. Кэдман, доктор Г. Д. Кейрд, профессор С. Ф. Д. Муль, профессор Дж. Р. Портер, Г. М. Стайлер.

Жаңа Келісім комитеті

Профессор Ч. Х. Додд (Төраға), доктор Г. С. Дункан, доктор В. Ф. Ховард, профессор Г. Д. Килпатрик, профессор Т. В. Мэнсон, профессор С. Ф. Д. Муль, Дж. А. Т. Робинсон, Г. М. Стайлер, профессор Р. В. Г. Таскер.

Әдебиет комитеті

Профессор сэр Роджер Майнорс, профессор Базил Вилли, сэр Артур Норрингтон, Энн Ридлер, канон Адам Фокс, доктор Джон Кэри және аударма комиссияларының төрағалары.

Ғылыми серіктестері

Профессор Г. В. Андерсон, преподобный Мэттью Блэк, профессор Дж. А. Ф. Грегг, Х. С. Дж. Харт, профессор Ф. С. Марш, профессор Джон Моуклин, доктор Х. Г. Мичем, профессор К. Р. Норт, профессор О. С. Ранкин, доктор Найджел Тернер.