Кіріспе

Ағылшын аристократы, әскерші және сарай адамы

Чарльз Жерард, Макклсфилдтің 1-ші графы, ПК (шамамен 1618 – 1694 жылдың 7 қаңтары) – ағылшын аристократы, әскерші және сарай адамы.

Ерте өмір

Сэр Чарльз Жерардың үлкен ұлы, ол Ланкаширдің ескі әулетінің мүшесі болды. Оның бабасы – сэр Гилберт Жерар (1593 жылы қайтыс болған), сол округтегі Инседе тұрған және Елизавета I патшалығының ең көрнекті судьяларының бірі. Оның анасы – Пенелопа Фитон, сер Эдвард Фитонның (Гоусуорт, Чешир) қарындасы және мұрагері. Жерардың білімі туралы 1633 жылғы 23 наурызда Лейден университетіне түскенше ештеңе белгілі емес. Ол сондай-ақ Оксфордтағы Магдален колледжінің Джон Гоффенің басшылығымен Францияда білім алды, ол Стивен Гоффенің інісі болды. Дугдейлдің сөзіне сүйенсек, ол "жастығынан бастап Біріккен провинцияларда соғыс ілімін меңгерген", ал Бірінші ағылшын азаматтық соғысы басталғанда Шрусбериде корольге қосылып, өз қаражатымен атты әскер жасағын құрды.

Азамат соғысының алғашқы шайқастары мен қоршаулары

Эджхилл шайқасында Жерар роялисттік жаяу әскері күзетшілерінің бригадасына қолбасшылық етті, олардың нығайып тұруы толық жеңілістен сақтауға үлкен үлес қосты. Осы шайқаста, сондай-ақ 1643 жылдың сәуірінде Личфилд маңындағы операцияларда ол жарақат алды. Ол Бристоль қамалында болды (1643 жылдың шілдесінде) және капитуляцияның өте қатаң талаптарын жасады. Ол Ньюберидің бірінші шайқасында (20 қыркүйек 1643 ж.) көзге түсіп шайқасты және Ньюаркқа көмектесуге (1644 жылдың наурызында) қатысты, онда ол қайтадан жараланды, жылқысынан құлап, тұтқынға алынды, бірақ қамалдан қоршаушылардың капитуляциясына дейін жақын уақытта сөзбен босатылды.

Уэльстік науқандар

Көп ұзамай Жерар Оңтүстік Уэльстегі бас қолбасшылыққа Карбери графынан кейін тағайындалды, бұл аймақты парламенттік күштер мықты ұстап тұрған еді. 1644 жылдың 19 мамырына қарай ол екі мың бес жүз атты және жаяу әскерден тұратын күш жинап, операцияларды бастады. Ол Чепстоу арқылы Кардиффке жорық жасады, қала оған берілді, содан кейін Кидвеллиді алды. 12 маусымда ол Кармартенширге еніп, 18 маусымға дейін Кармартенді басып алды. Ол Кардиган, Ньюкасл Эмлин, Лаугарн және Рох қамалдарына шабуыл жасап, оларды тез бағындырды. Шілде айының ортасында Пемброкты қоршауға дейін оның күштеріне ешқандай кедергі келмеген сияқты, сол кезде Пемброк гарнизоны шабуыл жасап, оның күшінің бір бөлігін жеңіп, жабдықтау алды. 22 тамызда ол Хаверфордвестті басып алды, ал айдың соңына дейін Пемброкты қоршап, Тенбиге қауіп төндірді. Оның әскерінің көп бөлігі ирландтық сарбаздардан құралған, олардың қатыгездігі туралы «Патшалықтың хабарламасында» (15–23 қазан 1644) қатты шағымдар айтылды. Қыркүйекте Жерарға Бристольде Принц Рупертке қосылуға бұйрық берілді, ал қазан айында ол Уск және Абергавенни арқылы шегіне бастады, осылайша генерал Эдвард Массиден жалтап, айдың соңында Бристольге жетті. Қараша айын Оксфордта немесе оның айналасында өткізді, ал желтоқсан айында штабын Вустерге көшірді, онда 1645 жылдың 11 наурызына дейін болды. Содан кейін ол Руперт, Морис және сэр Мармадук Лэнгдейлмен бірге генерал сэр Уильям Бреретонға қарсы күш біріктіру үшін Чеширге аттанды. Олардың біріккен күштері 17 наурызда Бистон қамалын азат етуге жетті.

Насебиден кейін Карл патшамен бірге

Осылайша Оңтүстік Уэльсте роялистердің үстемдігі қайта орнатылғаннан кейін, Жерард тағы бір рет шығысқа қарай жылжуға бұйрық алды. Ол бес мың атты және жаяу әскердің басында Херефордқа қарай жол тартқанда (1645 жылдың 14 маусымы) Насеби шайқасы болды. Шайқастан кейін король Карл мен Руперт, әскерлерінің қалдықтарымен бірге, Герафордқа қайта шегінді, Жерардпен қосылуды үміттене отырып, бірақ ол күтпегендей кешіккен сияқты. Руперт Бристольге беттеп, Жерардтың әскерлерінің бір бөлігі оған қосылуын бұйырды, ал король атты әскердің бір бөлігін өзімен бірге болуын талап етті. Герафордтан Карл Абергавенниге, содан Кардиффке шегінді, Уэльсте жаңа әскер жинауға ниеттенді, бірақ Уэльстіктердің көңілі толыққанды болмады, себебі (Кларендонның сөзінше) Жерард оларға қатыгездікпен қарағаннан туған наразылық болды. Сондықтан, Герафорд шотланд әскерімен қоршалып, бір ай ішінде көмек келмесе құлауы мүмкін деген хабар келгенде, Карл Уэльстіктерді қозғалысқа итеру үшін Жерардты қызметтен шеттетуге және оны барондыққа көтеруге уәде берді. Кларендонның айтуынша, Жерард «бір кезде Чарльз Брэндон есімді көрнекті тұлға болған, кейін герцог атанғандықтан» Брэндон деген атауды таңдады. Жерард корольдің барлық атты әскерінің генерал-лейтенанты болды және оның қауіпсіздігін қамтамасыз етуге кірісті. 1645 жылдың 4 тамызы күні ол Карлды Кардиффтен Брекнокқа, содан Лудлоуға және Оксфордқа (28 тамыз) дейін сүйемелдеді. Одан кейін олар Херефордқа (4 қыркүйек) қайтып келді, шотландтар жақындағанда қоршауды көтерді. 14 қыркүйекте Херефордта Карл Бристольдің түскенін естіп, мүмкіндігі болса Монтрозбен солтүстікте қосылуға бел буды. Жерардтың сүйемелдеуімен ол Честерге беттеп, қалаға кіруге қол жеткізді, алдымен Жерардты сэр Мармадуке Лэнгдейлге көмек беру үшін жіберді, ол қала сыртындағы роялистерді жинауға тырысып, қоршауды көтеруді мақсат тұтқан. Көптеген мақсатсыз шерулер мен қарсы шерулерден кейін, роялистер Роутон Хитте (23 қыркүйек 1645 ж.) қоршаушылармен шайқасқа түсті, бірақ генерал Сиднам Пойнц оларды толық жеңді. Жерард ауыр жарақатпен шайқас алаңынан шығарылды. Король Честерден эвакуацияланып, Ньюаркқа келді, ол 4 қазанда Жерардпен бірге жетті және қысқы штаб-пәтерін орнатты. Жерард, Руперт және басқа да кавалериялықтармен бірге, қаланың губернаторы сэр Ричард Уиллистің қызметтен алынуына қарсы тәртіпсіз наразылыққа қатысқандығы үшін айдың соңына дейін король қызметінен босатылды.

Принс Рупертпен және жер аударылумен

Осыдан кейін Жерар төрт жүзге жуық офицерден тұратын Руперттің тобымен жақын қарым-қатынаста болды. Олар Вортон үйінде орналасты, ол Ньюарк-Тренттен шамамен он төрт миль қашықтықта болды, және елден шығуға рұқсат алу ниетімен Парламентке ұсыныс жасады. Алайда, Парламент олардан ешқашан оған қарсы қару көтермейміз деп ант беруді талап етті. Сондықтан кавалерлер патшамен ар-ұяқты келісімге келуге шын ниеттенгендіктен, уақытты кешіктірді. Парламент оларды Вустер маңына жіберді, және олар қыс бойы сол жерде күтті, бірақ келесі жылдың басында (1646) Оксфордтағы корольге адалдықтарын қайта жаңартты. Сол жерде Жерар тағы бір атты әскер жасағын құрып, онымен айналағы жерлерді шарлады, бірде Дерби маңына дейін жетіп, онда шайқаста жеңіліске ұшырады. Бір кезде ол Уоллингфорд қамалының басшысы болған сияқты, бірақ Оксфордты қоршау желісі күшейгенде, ол қала қабырғаларына шегінді, және қала 24 маусымда тапсырылғанға дейін сол жерде болды. Ол Рупертпен бірге Англиядан кеткен болуы мүмкін, себебі ол 1646 жылдың 27 желтоқсанында Гаагада болды.

Алғашқы жер аударылу

1646 жылдың соңынан бастап Реставрацияға дейін Жерардың қимыл-қозғалысын анықтау өте қиын. Ол 1647 жылдың қыркүйегінде Руперт, Дигби және басқа да кавалериялықтармен бірге Сен-Жермен-ан-Лейде болды. 1648 жылдың қарашасында флот вице-адмиралы болып тағайындалды, ал 8 желтоқсанда жаңа қызметін бастау үшін Ротердам арқылы Хелвоцлуиске аттанды. 1649 жылдың сәуір айында ол король Карл II-нің жеке бөлмесіндегі (жатақханасының) мырзасы ретінде Гаагада болды. Ол, әрине, «патшаның фракциясына» жатқан, Шотландия парламентінің комиссарларымен келісімге келу саясатын қолдаған топтың мүшесі болды. Комиссарлар сол кезде Гаагада болған, бірақ Карл оларға қабылдау уақыты бермеді. Сол жылдың қазан айында ол Чарльзбен бірге Джерсиде болды, осы жерде ағылшын халқына арналған танымал декларация жарияланды. Сондай-ақ ол корольге шотландиялық парламентпен «мүліктік комитет» ретінде келісім жасауға кеңес берген кеңестің мүшесі және, мүмкін, ықпалды мүшесі болды. Ол корольмен бірге Гаагаға оралды, онда бұл саясат іске асырылды. 1650 жылдың 18 наурызында Хайд Мадридтен Николасқа хат жазып, Жерарды «әрқашан жанында дос іздейтін» «батыл жас жігіт» деп сәл мақтады. Николас 4 мамырда Жерардтың «қазіргі кезде корольдің жанындағы ең батыл, ең адал адам және ар-ұяқты принциптерге ең берілгені» деп жауап берді. Келесі қарашада (1650) Николас Жерардқа Кент генералдарына тағайындалғанын, бірақ бұл факт құпия сақталуы керектігін жазды, «өйткені король соңғы декларациясында шотландтарға ештеңе бермейтініне уәде берген». 1650 жылдың наурыз айында Жерард Гаагадан Йорк герцогының серігі ретінде Бредаға кетті, герцог белгілі бір «елшілер» деп Николас аңқыртқан шотландиялық елшілерден қашуға тырысты. Келесі қарашада ол Парижде болды, онда кем дегенде бір жыл болған сияқты. Содан кейін Парижге оралды, онда ол күш-жігерін Хайдпен дауласуға, королева Генриетта Марияның мүддесін қорғауға және өзінің туысы Джон Жерарды Қорғаушыны өлтіруге итермелеуге жұмсады. (Жерардтың қастандық жоспары) Корольдің де хабардар болған көрінеді (Жерард 1654 жылдың басында туысын корольге таныстырған), ол ашыққа шықты және Джон Жерард Тауэрдегі төбеде бас кесілді.

Шөгеру және қайту

Ф. Кониерстің 1655 жылғы 11 қаңтарда Лондонда жазған хатында Герард Кромвельді уландыру үшін Тюрломен келіссөз жүргізгені айтылады. Жазушы бұл ақпаратты Тюрлоның кабинетінде абайсызда жатырған бірнеше құжаттарды қарап білгенін мәлімдейді. "Бұл әңгіме күдіксіз, ойдан шығарылған ғана" 1655 жылдың шілдесінде Герард Тюрлоның тыңшыларының қатаң бақылауында болған Кельн қаласында болды. Хайд 1654 жылғы 24 сәуірде Парижде Николасқа жазған хатында Герардтың ешқашан жоспарсыз қалмайтынын жазды. Ол Кельннен Антверпенге "жаңа қастандық схемасын жасауға" барып, қыркүйекте Парижге оралды. Ол 1656 жылдың мамырына дейін онда тұрып, бар күшін барлау ісіне жұмсады. Бұл жұмыста оған пошта қызметкерлері көп көмектескен сияқты, Тюрлоның бір хатшысының сөзінше, ол қалаған хаттарды ұстауға рұқсат алған. Шілдеде ол Кельнде нұсқау күтіп отырды. 1657 жылдың ақпанында ол Гаагада Томас Энвуд есімімен Дермот деген саудагермен хат алмасып, Дрюри Лейндегі "Барабан" таңбасы бар дүкенде болды. Осы хат алмасудың қалған бір ғана бөлігі түсініксіз, өйткені ол коммерциялық тілмен жазылған, одан нақты мағынасын табу қиын. 1661 жылғы 15 мамырда Герард Энфилд Чейстің рейнджері лауазымына үміткерлік білдіріп, оны иеленді. Алайда, бұрынғы рейнджер Джеймс Сесил, Солсбери графы, оның лауазымын даулады, және ол көп ұзамай Поттерс Уок пен Чейстің күзетшілері капитан Томас және Генри Баттпен сот ісіне тартылды, олардың патенттерін мойындаудан бас тартты. Екі мәселе де шешім қабылдау үшін лорд-канцлерге жіберілді. Баттқа қарсы Герард техникалық тұрғыдан жеңіске жетті, өйткені олардың патенті үлкен мөрмен бекітілген, ал заң бойынша ол Ланкастер герцогтығының мөрімен бекітілуі керек еді. Солсбери графымен болған дау қалай шешілгені белгісіз.

Қайта қалпына келтіруден кейінгі кезең

1667 жылдың 5 қаңтарында Жерард Гэмпшир және Уайт аралының қарулы жасақтарының бас қолбасшысы болып тағайындалды, оған голландтардың қауіпті ниеттеріне байланысты Уайт аралы мен Портсмут қаласының қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөнінде арнайы тапсырма берілді. Осы лауазымда ол 1667 жылғы көктем мен жаз айларында Портсмуттың бекіністерін күшейтумен шұғылданды. Карл II патшаның тұсында ол Бедчэмбердің джентльмені лауазымын сақтап, оған 1000 фунт көлемінде зейнетақы тағайындалды.

Уильям III

Макклсфилд келесі үш жылды Германия мен Нидерландыда өткізді және 1688 жылғы төңкерісте Англияға оралды. Оранж принці Торбейден Лондонға қарай жол тартқанда, Жерар оның жеке күзетін, көбінесе ағылшын кавалериясынан – шамамен екі жүздей жауынгерді, фламандтық аттарға мінген әскерді басқарды. Олардың әсем келбеті көптеген адамдарды таң қалдырды. 1689 жылдың ақпан айында ол Тайлы кеңеске ант берді және Уэльс шебі кеңесінің президенті, сондай-ақ Глостер, Херефорд, Монмут, Солтүстік және Оңтүстік Уэльс лорд-лейтенанты болып тағайындалды. Оның соттан тыс жазалануы келесі сәуірде ресми түрде алынып тасталды. Оның саяси көзқарасы "Абжурация туралы" заң жобасын талқылау кезіндегі сөйлеген сөзі арқылы жақсы көрінеді. Лорд Уортон, өзінің есінде сақтай алатын анттардың көптігін мойындағаннан кейін, "өз күндерінің соңында одан да көп ант беруге өте ықыласты болмайтынын" айтты. Сонда Макклсфилд тұрып, "Лорд Уортонмен бір жағдайда екенін, бірақ олар әрқашан бірдей ант бермегенін, алайда олардың ешқайсысы да адамдарды үкіметке қарсы шығуға мәжбүрлеуден басқа пайда бермегенін" деді. Егер оларға тиісті рұхсат берілсе, олар үкіметке бағынуға дайын болған еді. Ол төңкеріс жасауға көп көмектеспегенін де мәлімдеді. Элрингтон Болл өзінің туысы және жауы Александр Фитонды зерттегенде, Фитон Ирландияның лорд-канцлері болуға лайық емес екенін мойындады, бірақ Фитонның мінезі қаншалықты нашар болса да, Жерардтың мінезінен нашар болмайды деп атап өтті.