Кіріспе

Нидерландының Утрехт провинциясы, ресми атауы Утрехт провинциясы (Provincie Utrecht) – Нидерландының провинциясы. Ол елдің орталығында орналасқан, солтүстік-шығысында Эммеер көлімен, шығысында және оңтүстік-шығысында Гелдерланд провинциясымен, батысында және оңтүстік-батысында Оңтүстік Голландия провинциясымен, ал солтүстік-батысында және солтүстігінде Солтүстік Голландия провинциясымен шектеседі. Утрехт провинциясының халқы шамамен 1 388 000 адамды құрайды.

Тарих

Утрехт епископтығы 695 жылы Римде киелі Виллибродты папа Сергий I Фризия епископы етіп тағайындағанда құрылды. Франк билеушісі Херстальдық Пиппиннің келісімімен ол Утрехтағы ежелгі римдік бекініске орналасты. Виллиброд қайтыс болғаннан кейін, епархия викингтердің шабуылдарынан ауыр қасірет көрді. Саксон императорларының тұсында жағдай жақсарды, олар Утрехт епископтарын империялық кеңестерге және мәжілістерге жиі шақырып отырды. 1024 жылы епископтар Киелі Рим империясының князьдары болып жарияланды және жаңа Утрехт князьдік епископтығы құрылды. 1122 жылы Вормс конкордаты императордың тағайындау құқығын жойды, ал кафедралық собор епископты сайлау құқығын алды. Бірақ, көп ұзамай, бұл құқықты қаланың тағы төрт коллегиялық шіркеуімен бөлісуге міндетті болды. Утрехт епископтарының жерлерінде орналасқан Голландия және Гелдерс графтары да епископтық таққа ықпал етуге тырысты. Бұл жиі дау-жанжалға әкеліп соқты, сондықтан Киелі Тақ сайлауға жиі араласты. 14 ғасырдың ортасынан бастап, папалар бес шіркеутің пікірін ескермей, епископты тікелей тағайындауды жиі қайталады. Құс және балық соғысы кезінде Утрехт Бургундия герцогының әскерлері үшін талас болды, нәтижесінде Бірінші Утрехт азамат соғысы (1470–1474) және Екінші Утрехт азамат соғысы (1481–1483) болды. 1527 жылы епископ өзінің жерлерін, яғни секулярлық билігін Киелі Рим императоры Карл V-ке сатты, ал князьдік Габсбург иеліктерінің бір бөлігіне айналды, оған көптеген басқа голланд провинциялары да кірді. Кафедралық соборлар епископты сайлау құқығын Карл V-ке және оның үкіметіне берді, бұл шараға Рим папасы Климент VII Римді тонаудан кейін саяси қысым көрсеткеннен кейін келісім берді. Алайда, Габсбург билігі ұзаққа созылмады, өйткені Утрехт 1579 жылы Карлдың мұрагері Филипп II-ге қарсы Голланд көтерілісіне қосылып, Голландия Республикасының бір бөлігі болды. Екінші дүниежүзілік соғыста Утрехт 1945 жылдың 5 мамырында Нидерландыдағы неміс әскерлерінің толық капитуляциясына дейін неміс күштерінің бақылауында болды. 1945 жылдың 7 мамырында қала Канадалық одақтас әскерлерімен босатылды. Оудеватер, Ворден, Вианен және Лирдам қалалары 1970, 1989, 2002 және 2019 жылдары Оңтүстік Голландия провинциясынан Утрехтке қосылды. 2011 жылдың ақпанында Утрехт, Солтүстік Голландия және Флеволанд провинциялары үш провинцияны біріктірудің мүмкіндігін зерттеуге ниет білдірді. Бұл Голландия үкіметі тарапынан қолдау тапты, өйткені Рандстад провинциясын құру туралы идея коалициялық келісімде жазылған. Рандстад қалалық аймағының бөлігі болып табылатын Оңтүстік Голландия провинциясы, бірігуге мүдделі екенін және бір провинцияға бірігу идеясын қолдайтынын білдірді, бірақ оның аты аталмады. Оңтүстік Голландиямен немесе одан басқа, егер құрылса, жаңа провинция ауданы және халқы бойынша Нидерландыдағы ең ірі провинция болады.

География

Утрехттің шығысында Утрехт тау жотасы (голландша: Utrechtse Heuvelrug) жатыр. Бұл – соңғы мұз дәуірінен бұрынғы тұзды мұз басу кезеңінен кейін мұздық мұздың тілдері қалдырған бүйірлік моренаның тізбегі. Жылдам кететін құмды топырақтағы қоректік заттардың аздығына байланысты, бұрынғысы шабынды болған жердің көп бөлігі қарағайлы орманмен жабылған. Облыстың оңтүстігі – өзенді ландшафт. Батысы көбінесе жайылымдардан тұрады. Солтүстігінде соңғы мұз дәуірінен кейін пайда болған батпақтардан торф қазу арқылы жасалған үлкен көлдер орналасқан.

Табиғат

Облыстың ең тартымды табиғи аймақтарының бірі – Вехт өзенінің екі жағында орналасқан Вехтстрик ("Вехт аймағы"). Бұл провинцияда (Зейст қаласында) Нидерланды бөлімшесінің бас кеңсесі орналасқан халықаралық табиғатты қорғау ұйымы – WWF. "Natuur en Milieu" ("Табиғат және қоршаған орта") – ұлттық табиғатты қорғау ұйымы, оның бас кеңсесі осы провинцияда (Утрехт қаласында) орналасқан.

Шетелдік халық

Утрехт провинциясының тұрғындары, азаматтардың ата-аналарының туған елі бойынша (2020) Ел/Аймақ Халық саны Нидерланды 1,036,856 (76.53%) Марокко 57,563 (4.24%) Индонезия 31,934 (2.35%) Түркия 30,783 (2.27%) Германия 20,089 (1.48%) Суринам 19,441 (1.43%) Нидерланд Кариб аралдары 9,063 (0.67%) Польша 8,006 (0.59%) Кеңес Одағы 6,873 (0.50%) Ұлыбритания 6,864 (0.50%) Қытай 6,276 (0.46%) Югославия 6,201 (0.45%) Бельгия 5,759 (0.43%) Ирак 5,145 (0.38%) Үндістан 5,071 (0.37%) Басқа 98,910 (7.30%)

Дін

2015 жылы Нидерландыда халықтың 20,3% протестанттық шіркеуге жатты, 13,2% - рим-католик дінін ұстанды, 6,6% басқа шіркеулерге немесе діндерге мүше болды, ал 5,6% мұсылман болды. Халықтың жартысынан астамы (54,3%) дінсіз екенін айтты.

Экономика

2018 жылы аймақтың жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 71,5 миллиард еуроны құрады, бұл Нидерландының экономикалық өнімнің 9,2%-ын білдіреді. Сатып алу қабілетіне түзетілген жан басына шаққандағы ЖІӨ сол жылы 47 900 еуроға тең немесе ЕО-27 орташа көрсеткішінің 159%-ын құрады.