Кіріспе

Рим қаласының қақпасы Трирде, Германияда. "Порта Нигра" атауы орта ғасырларда тастың қараюына байланысты туындаған, ал түпнұсқа римдік атауы бізге жеткен жоқ.

Римдік

Порта Нигра 170 жылдан кейін сұр құмтастан салынған. Бастапқы қақпа екі төрт қабатты мұнарадан тұрды, олар сыртқы жағынан жартылай шеңберге ұқсас шығып тұрды. Екі қақпа ашылған жерді тар аула бөліп тұрды. Бірақ белгісіз себептермен қақпаның құрылысы аяқталмай қалды. Мысалы, қақпаның солтүстік (сыртқы) жағындағы тастар тегістелмеген, ал іргелес тастар жылжымалы қақпаларды орнатуға кедерілді. Дегенмен, қақпа ғасырлар бойы Рим дәуірінің соңына дейін Трир қаласының кіреберісі ретінде пайдаланылды. Рим дәуірінде Порта Нигра төрт қақпадан тұратын жүйенің бөлігі болды, олардың әрқайсысы тікбұрышты Рим қаласының әр жағында орналасқан. Ол Рим қаласына солтүстік жақтан кіруге арналған қақпаны күзетті, ал шығысында Порта Альба (Ақ қақпа), оңтүстікте Порта Медиа (Орта қақпа) және батысында Порта Инклита (Танымал қақпа) Мозель өзені арқылы салынған рим көпірінің жанында салынды. Қақпалар римдік Трирдің екі басты көшесінің басында тұрды, олардың бірі солтүстік-оңтүстік, екіншісі шығыс-батыс бағытында жүрді. Осы қақпалардың ішінде тек Порта Нигра ғана бүгінге дейін сақталған.

Орта ғасырлар

Ерте орта ғасырларда римдік қала қақпалары бастапқы мақсаты бойынша қолданылмады, ал олардың тастары алынып, басқа ғимараттарда қайта пайдаланылды. Сонымен қатар, Порта Нигра қабырғаларынан темір мен қорғасын тіреулер бұзылып, қайта қолдану үшін алынды. Бұл бұзудың іздері қақпаның солтүстік жағында әлі де анық көрінеді. 1028 жылдан кейін грек монахы Симеон Порта Ниграның қираған жерінде жалғыз өмір сүрді. Оның өлімінен (1035) және қасиеттілікке ие болғаннан кейін, Порта Ниграның жанында оның құрметіне Симеон монастыры салынды. Оны одан әрі бұзылудан сақтау үшін Порта Нигра екі қабатты, бірдей жоспарланған екі шіркеуге айналдырылды. Жоғарғы шіркеу монахтарға, ал төменгі шіркеу жалпы халыққа ашық болды. Шіркеудің негізгі бөліктері бірінші және екінші қабаттарды ішкі аулаға қарай кеңейту арқылы құрылды. Шығыс мұнарасына апсида салынды. Батыс мұнараға қосымша қабаттар мен шпиль қосылды. Шығыс мұнараның жоғарғы қабаты алынып тасталды, ал жаңа люкарна деңгейі негізгі бөлік, шығыс мұнара және апсида үстінде салынды. Батыс мұнараның терезелері кіреберіс есіктеріне айналдырылды (әлі де көрінеді). Үлкен қақпалары бар жер қабаты терассаның ішіне көміліп, оңтүстік жағында (қала жағында) төменгі шіркеуге дейін үлкен баспалдақ салынды. Кішкентай баспалдақ жоғарғы шіркеуге жол ашты. Порта Ниграның шығыс жағына қосымша қақпа (әлдеқайда кішкентай Симеон қақпасы) салынды және орта ғасырларда қала қақпасы ретінде пайдаланылды.

Қазіргі заманғы

1802 жылы Наполеон Бонапарт Порта Ниградағы шіркеуді және оның жанындағы монастырды, сондай-ақ Трирдің көптеген шіркеулері мен монастырларының басым бөлігін жойды. 1804 жылы Трирге келген сапарында Наполеон Порта Ниграны римдік түріне қайтаруға бұйрық берді. Шіркеудің жоғары қабаты мен мұнарасы бұзылып, ішкі аула қалпына келтірілді. Дегенмен, апсидасы уақытша қалпында сақталды, ал шығыс мұнарасы бастапқы биіктігіне дейін қайта салынбады. Жер деңгейінің айналасындағы терраса алынып тасталды. Жергілікті аңыз бойынша, Наполеон бастапқыда шіркеуді толығымен бұзуды жоспарлаған, бірақ жергілікті тұрғындар оны шіркеуге айналдырылғанға дейін бұл ғимараттың галлдық фестиваль залы болғанына көндірді. Тағы бір нұсқа бойынша, олар оған қақпаның римдік тарихы туралы айтып, оны бастапқы түріне қайтаруға итермеледі. Трирдегі Петр соборы мен Біздің Анамыз шіркеуімен бірге, Рим ескерткіштерінің құрамында 1986 жылы ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді, өйткені ол Рим империясындағы Трирдің ықпалына және қала қақпасы мен екі шіркеудің архитектуралық ерекшелігіне куәлік етеді. (Рим армиясының офицері) толық қару-жарақпен. АҚШ-тың Иллинойс штатындағы Кук округіндегі Нью-Триер қалашығы Трирдің құрметіне аталған, ал Нью-Триер орта мектебінің мөрінде Порта Нигра бейнеленген.