Бірінші дүниежүзілік соғыста британдық әскерге қолдау көрсеткен ирландиялықтар

Кіріспе

Ирландиялықтардың бірінші дүниежүзілік соғысқа қолдау білдірушілері

Ұлттық еріктілер – Ирландия еріктілерінің көпшілігі, бірінші дүниежүзілік соғыста еріктілердің қандай рөл атқаруы керек деген мәселеде қозғалыс екіге бөлінгеннен кейін Ирландия парламенттік партиясының басшысы Джон Редмондты қолдаған.

Шығу тегі

Ұлттық еріктілер 1912–14 жылдардағы Ирландияның саяси дағдарысы мен өзін-өзі басқаруды жүзеге асыру мәселесінің нәтижесі болды. Үшінші өзін-өзі басқару туралы заң жобасы 1912 жылы Джон Редмонд пен Ирландия парламенттік партиясының науқанынан кейін британдық либералдық үкімет кезінде ұсынылды (содан кейін 1914 жылы қабылданды). Алайда, оны жүзеге асыру ирландтық унионисттердің жаппай қарсылығына байланысты кейінге шегерілді. Бұл заң жобасы Парламентке енгізілгеннен кейін мыңдаған унионисттер «Ульстер келісіміне» қол қойып, өзін-өзі басқаруға қарсы тұруға ант берді. 1913 жылы олар Ольстер еріктілерін (UVF) құрды, ол Ольстер одағының қарулы қанаты болды және жергілікті «Orange Order» ұйымымен ұйымдастырылды; Ольстер еріктілері өзін-өзі басқаруға күшпен қарсы тұратындарын мәлімдеді. Жауап ретінде ұлтшылдар 1913 жылдың 25 қарашасында Дублинде өткен жиналыста өздерінің жарымәскери тобы – Ирландия еріктілерін құрды; осы жаңа ұйымның мақсаты – өзін-өзі басқарудың берілуін және жүзеге асырылуын қорғау болды. 1914 жылы бірнеше ай бойы екі қарулы топ арасында азамат соғысы басталуы мүмкін болды, британдық армия Ольстердің қарулы қарсылығына қарсы әрекет етуге құлшынбайтыны белгілі болды. Редмонд Ирландия еріктілерін құруға қатыспағанмен, олардың қаншалықты ықпалды болғанын көргенде, осындай ауқымды тәуелсіз органның Ирландия парламенттік партиясының басшысы ретінде оның беделіне қауіп төндіретінін түсінді, сондықтан ұйымды бақылауға тырысты. Эойн МакНилл, сэр Роджер Касмент және Ирландия еріктілерінің басқа да басшылары Редмондтың ұйымға қатысуын және пікір білдіруін сұрады, бірақ оған басқаруды тапсыруға ниеттемеді. 1914 жылдың маусым айында еріктілер басшылығы келісімді сақтау үшін Редмондқа еріктілер атқару комитетінің жартысын тағайындауға мәжбүр болды; комитет мүшелерінің бір бөлігі Редмондтың жақтастары болғандықтан, бұл оның қолдаушыларын еріктілер басшылығының көпшілігіне айналдырады. Бұл ұсынысқа комитеттің радикалды мүшелері (көбінесе құпия Ирландия республикалық бауырластығының мүшелері), атап айтқанда Патрик Пирс, Шон Мак Диармада және Эмонн Ценнт қатты қарсылық білдірді, бірақ бөлінуді болдырмау үшін ол қабылданды. Ирландия партиясының қолдауымен еріктілер ұйымы күрт өсті.

The National Volunteers were the product of the Irish political crisis over the implementation of Home Rule in 1912–14. The Third Home Rule Bill had been proposed in 1912 (and was subsequently passed in 1914) under the British Liberal government, after a campaign by John Redmond and the Irish Parliamentary Party. However, its implementation was delayed in the face of mass resistance by Irish Unionists. This had begun with the introduction of the bill into Parliament, when thousands of unionists signed the "Ulster Covenant", pledging to resist Home Rule. In 1913 they formed the Ulster Volunteers (UVF), an armed wing of Ulster Unionism and organised locally by the Orange Order; the Ulster Volunteers stated that they would resist Home Rule by force. In response, Nationalists formed their own paramilitary group, the Irish Volunteers, at a meeting held in Dublin on 25 November 1913; the purpose of this new organisation was to safeguard the granting and implementation of Home Rule. It looked for several months in 1914 as if civil war was imminent between the two armed factions, with the British Army known to be reluctant to intervene against Ulster armed opposition to Home Rule's coming into operation. While Redmond took no role in the creation of the Irish Volunteers, when he saw how influential they had become he realised an independent body of such magnitude was a threat to his authority as leader of the Irish Parliamentary Party, and therefore sought control of the organisation. Eoin MacNeill, along with Sir Roger Casement and other leaders of the Irish Volunteers, had indeed sought Redmond's approval of and input in the organisation, but did not want to hand control over to him. In June 1914, the Volunteer leadership reluctantly agreed, in the interest of harmony, to permit Redmond to nominate half of the membership of the Volunteer Executive; as some of the standing members were already Redmondites, this would make his supporters a majority of the Volunteers' leadership. The motion was bitterly opposed by the radical members of the committee (mostly members of the secret Irish Republican Brotherhood), notably Patrick Pearse, Seán Mac Diarmada, and Éamonn Ceannt, but was carried nevertheless to prevent a split. With the support of the Irish Party the Volunteer organisation grew dramatically.

Ұлы соғыс бөлінісі

Бірінші дүниежүзілік соғыс тамыз айында басталғаннан кейін және Үйдегі басқару туралы заңның заңнамаға сәтті енгізілгеніне (бірақ оның іске асырылуы ресми түрде кейінге шегерілгеніне қарамастан), Редмонд 20 қыркүйекте Уиклоу округіндегі Вудэнбридж қаласында сөз сөйледі. Ол еріктілердің мүшелерін Киченердің жаңа британ армиясының ирланд армия корпусына қатысуға шақырды. Ол одақтас елдерді қолдауға уәде беріп, сөзінде былай деді: «Бұл соғыста Ирландияның – бүкіл Ирландияның мүдделері салмақта. Бұл соғыс дін, мораль және әділеттің ең жоғары принциптерін қорғау үшін басталып келеді. Егер жас Ирландия өз күшін үйде қалдырып, Ирландияның жағалауын күмәнді шабуылдан қорғаумен шектеліп, тарихының сабақтарын жоққа шығарып, ерлігімен және батылдығымен танылған біздің ұлтымыздың тарихындағыдай шайқас алаңында осы қасиеттерін көрсетуден тартынса, бұл елімізге мәңгілік ұят, оның ерлігіне айып тағу және оның тарихындағы сабақтарды жоққа шығару болар еді. Сондықтан сіздерге екі есе міндет жүктеледі. Мен айналамдағы жауынгерлерге арналған керемет материалды көріп қуаныштымын және сіздерге былай деймін: «Бұрғылауды жалғастырыңыз және өзіңізді Жұмыс үшін тиімді қылыңыз, содан кейін өзіңізді тек Ирландия үшін ғана емес, соғыс шебі қайда созылса да, әділеттілік, бостандық және дінді қорғау үшін еркектер ретінде санаңыз». Редмондтың әрекеттерінің екі себебі болды. Біріншіден, ол бүкіл Ирландияның өзін-өзі басқару мәселесін шешуде Ұлыбританияның соғыс мүддесін қолдаудың болашақтағы пайдалы екенін сезінді. Ол 36-шы (Ульстер) дивизиясына тікелей қолдау көрсеткен Ольстер еріктілерімен бірікті. Екіншіден, ол британдықтардан қару-жарақ және оқыту алған еріктілердің өзін-өзі басқару құрылғаннан кейін ирланд армиясының ядросына айналуына үміттенді. Ол Ирландия еріктілеріне 1915 жылдың соңында күтілетін қысқа соғыстан кейін олар Ирландия үкіметі заңының күшіне енуіне кедергі келтіруге тырысатын кез келген әрекетке қарсы тұра алатын армия болады екенін еске салды. Соғысты қолдағандықтан ұлтшылдар Редмондқа ашуланып, еріктілердің бастапқы көшбасшылары оның тағайындаған адамдарын қабылдаудан бас тартты. Алайда, еріктілердің көп бөлігі Редмондты қолдады және Ұлттық еріктілер деп аталды. Уильям О'Брайен, Томас О'Доннел, Джозеф Девлин және О'Махони сияқты көптеген ирланд ұлтшылдары мен парламенттік көшбасшылар Редмондтың шешімін қолдады және британдықтар мен одақтастардың соғыс күшін қолдауға жұмылдырды. Тағы бес депутат – Дж. Л. Эсмонд, Стивен Гвинн, Вилли Редмонд, Уильям Редмонд және Д. Д. Шихан, сондай-ақ бұрынғы депутат Том Кетл соғыс кезінде Киченердің жаңа армиясына қосылды. Көптеген ирландтар Жаңа британ армиясының ирланд полктеріне ерікті түрде қатысып, 10-шы (ирланд) және 16-шы (ирланд) дивизияларының құрамына кірді. Ұлттық еріктілердің шамамен 150 000 мүшесінің арасында шамамен 24 000-ы (шамамен 24 батальон) соғыс кезінде осы дивизияларға қосылуға тиіс болды. Тағы 7 500 адам Ирландиядағы резервтік батальондарға қосылды. Ұлттық еріктілер соғыс кезінде британ армиясында ерікті болып қызмет еткен 206 000 ирландтың ішінде азшылық құрады, сондықтан Редмондтың үмітінше, жаңадан құрылған ирланд армиясын құра алмады. 1914 жылдың соңында полиция есебінде былай делінген: «Ұлттық еріктілер деп аталатындардың көп бөлігі Редмонд мырзаның мәлімдемесін мақұлдаса да, олардың өте азы ғана әскерге түседі». Бір замандас жазушы «Британ империясы үшін күресу Ирландияға деген адалдықсыздықтың бір түрі екендігі туралы түсініксіз сезім болды» деді. Сонымен қатар, Редмондтың ирланд армия корпусына деген үміті де оның көңілін қалдырды. Оның орнына Жаңа армияның 16-шы (ирланд) дивизиясы құрылды. Дивизияның офицерлері негізінен ағылшындықтардан тұрды (бірақ Уильям Хики, ирландта туған генерал, ерекшелік болды), бұл ұлттық Ирландияда танымал шешім емес еді. Бұл нәтиже ішінара дайындықтан өткен ирланд офицерлерінің жетіспеушілігіне байланысты болды. Аздаған дайындықтан өткен офицерлер 10-шы дивизияға жіберілді, ал әлі де қол жетімділер сэр Эдвард Карсонның 36-шы (Ульстер) дивизиясына енгізілді. Бұдан басқа, Редмондтың ирланд жаңа армия бөлімдері қарулы және өзін-өзі басқаруды жүзеге асыруға қабілетті болады деген мәлімдемесі Соғыс кеңсесінің күдіктерін тудырды.

Following the outbreak of World War I in August, and the successful placement of the Home Rule Act on the statute books (albeit with its implementation formally postponed), Redmond made a speech in Woodenbridge, County Wicklow on 20 September, in which he called for members of the Volunteers to enlist in an intended Irish Army Corps of Kitchener's New British Army. He pledged his support to the Allied cause, saying in his address:
The interests of Ireland — of the whole of Ireland — are at stake in this war. This war is undertaken in the defence of the highest principles of religion and morality and right, and it would be a disgrace for ever to our country and a reproach to her manhood and a denial of the lessons of her history if young Ireland confined their efforts to remaining at home to defend the shores of Ireland from an unlikely invasion, and to shrinking from the duty of proving on the field of battle that gallantry and courage which has distinguished our race all through its history. I say to you, therefore, your duty is twofold. I am glad to see such magnificent material for soldiers around me, and I say to you: "Go on drilling and make yourself efficient for the Work, and then account yourselves as men, not only for Ireland itself, but wherever the fighting line extends, in defence of right, of freedom, and religion in this war". Redmond's motives were twofold. Firstly, he felt it was in the future interest of an All Ireland Home Rule settlement to support the British war cause, joining together with the Ulster Volunteers who offered immediate support by enlisting in the 36th (Ulster) Division. Secondly, he hoped that the Volunteers, with arms and training from the British, would become the nucleus of an Irish Army after Home Rule was implemented. He reminded the Irish Volunteers that when they returned after an expected short war at the end of 1915, they would be an army capable of confronting any attempt to exclude Ulster from the operation of the Government of Ireland Act. Militant nationalists reacted angrily against Redmond's support for the war, and nearly all of the original leaders of the Volunteers grouped together to dismiss his appointees. However, the great majority of the Volunteers supported Redmond, and became known as the National Volunteers. Many other Irish nationalists and parliamentary leaders, such as William O'Brien MP, Thomas O'Donnell MP, Joseph Devlin MP, and The O'Mahony, sided with Redmond's decision and recruited to support the British and Allied war effort. Five other MPs, J. L. Esmonde, Stephen Gwynn, Willie Redmond, William Redmond, and D. D. Sheehan, as well as former MP Tom Kettle, joined Kitchener's New Service Army during the war. Many Irishmen enlisted voluntarily in Irish regiments of the New British Army, forming part of the 10th (Irish) and 16th (Irish) Divisions. Out of a National Volunteer membership of about 150,000, roughly 24,000 (about 24 battalions) were to join those Divisions for the duration of the war. Another 7,500 joined reserve battalions in Ireland. The National Volunteers were therefore a minority among the 206,000 Irishmen who served as volunteers for the British Army in the war, and so failed to constitute a nascent Irish Army as Redmond had hoped. A police report of late 1914 commented: "Though the large majority of the nominal National Volunteers approve of Mr. Redmond's pronouncement, only very few will enlist". A contemporary writer felt that, "at the back of it was a vague feeling that to fight for the British Empire was a form of disloyalty to Ireland. Moreover, Redmond's hopes for an Irish Army Corps were also to end in disappointment for him. Instead, a New Army 16th (Irish) Division was created. The Division was largely officered by Englishmen (an exception was William Hickie, an Irish born general), which was not a popular decision in nationalist Ireland. This outcome was in part due to the lack of trained Irish officers; the few trained officers had been sent to the 10th Division, and those still available had been included into Sir Edward Carson's 36th (Ulster) Division. In addition, Redmond's earlier statement, that the Irish New Army units would return armed and capable of enforcing Home Rule, aroused War Office suspicions.

Ұлттық еріктілер 1914 жылдан кейін

Соғыстың Ирландиядағы танымалдылығы және Джон Редмонд пен Ирландия парламенттік партиясының беделі, ирландтық дивизиялардың кейіннен ауыр шығынға ұшырауынан зор зардап шекті. Бұған қоса, «Үй билігін» іске асырудың кейінге шегерілуі Ирландия парламенттік партиясына да, Ұлттық еріктілерге де нұқсан келтірді. Ұлттық еріктілердің көпшілігі (120 000-нан астам немесе 80%) Ұлыбритания армиясына жазылмады. Джон Редмонд соғыс барысында Ирландия үшін ресми қорғаныс күшін құруды көздеген, бірақ Ұлыбритания соғыс басқармасы ирландтық ұлтшыл қозғалысты қаруландыруға және оқытуға келіспеді. Әскери тарихшы Тимоти Боуман жағдайды былай сипаттады: «Китченер УФФ-ты тиімді әскери күш ретінде қарастырып, Ұлыбритания армиясында УФФ кадрларын қамтамасыз ету үшін жеңілдіктер беруге дайын болды, ал INV-ге деген көзқарасы мүлдем басқаша болды. INV, тіпті УФФ-пен салыстырғанда да, 1914 жылы тиімсіз әскери күш еді, оған тәжірибелі офицерлер, қаржы және жабдық жетіспеді. Китченер, әрине, құнды офицерлер мен жабдықтарды, ең болмағанда, аумақтық бөлімшелерді гарнизондық міндеттерден босататын және ең жаман жағдайда, ирландтық ұлтшылдарға өздерінің талаптары бойынша «Үй билігін» жүзеге асыру мүмкіндігін беретін күшке ысырап етуге құштар емес еді. Шындығында, соғысқа қарай Ұлттық еріктілердің беделі төмендеді. 1916 жылдың ақпан айына қарай олардың қатары 100 000-ға дейін азайды. Олар 1915 жылғы Пасха күні Дублиннің Феникс паркінде 20 000-нан астам адам қатысқан үлкен митинг өткізді, бірақ олардың бас инспекторы Морис Мур ұйым үшін әскери болашақ көре алмады: «Оларды оқытуға, тәртіпке келтіруге немесе қаруландыруға болмайды, сонымен қатар, ынта жоғалды және оларды қолдау мүмкін емес, олар ешқандай әскерге – оранжистерге немесе немістерге қарсы ешқандай пайдасы болмайды». Керісінше, кішкентай, бірақ белсенді Ирландиялық еріктілер соғысқа қарай саны мен белсенділігі арта түсті. 1914 жылы олардың саны 9 700 болса, 1916 жылдың ақпан айына қарай 12 215-ке жетті, бірақ олар үнемі жаттығулар жасады және еріктілердің көп бөлігін сақтап қалды. Көтеріліс Ұлыбритания армиясы (Корольдік Дублин фузилиярлері сияқты ирландтық бөлімшелерді қоса) бір апта ішінде басып тастады. Оның салдарынан, әсіресе 1918 жылғы әскери міндеттілік дағдарысынан кейін, Ұлыбритания кабинеті Ирландияда әскери міндеттілікті енгізуді жоспарлаған кезде, Ұлттық еріктілер Ирландиялық еріктілерге қаратылды, олардың қатары 1918 жылдың соңына қарай 100 000-нан асты. Джон Редмондтың Ирландия парламенттік партиясы да 1918 жылғы желтоқсан айында өткен жалпы сайлауда сепаратистік «Синн Фейн» партиясымен басып озылды. 1918 жылдың қараша айындағы келісімнен кейін 100 000-ға жуық ирландтық, соның ішінде тірі қалған Ұлттық еріктілер мүшелері Ұлыбритания армиясынан демобилизацияланды. Ирландиялық республикашылдық Ирландия парламенттік партиясы білдірген конституциялық ұлтшылдықты ығыстырды, бұл Ирландияның тәуелсіздік декларациясына және Ұлыбританияға қарсы қарулы қақтығыстың басталуына (1919) әкелді. Үшінші «Үй билігі» туралы заң ешқашан іске асырылмады және 1920 жылғы Ирландия үкіметі актісімен (төртінші «Үй билігі» туралы заң жобасы) жойылды, ол Ирландияны (1921) бөліп берді.

The war's popularity in Ireland and the popularity of John Redmond and the Irish Parliamentary Party were badly dented by the severe losses subsequently suffered by the Irish divisions. In addition, the postponement of the implementation of Home Rule damaged both the IPP and the National Volunteers. The majority of the National Volunteers (over 120,000 or 80%) did not enlist in the British Army. John Redmond had intended that they would form an official home defence force for Ireland during the War, but the British War Office baulked at arming and training the Irish nationalist movement. Military historian Timothy Bowman has described the situation as follows: "While Kitchener saw the UVF as an efficient military force and was prepared to offer concessions to secure the services of UVF personnel in the British army his view of the INV was very different. The INV were, even in comparison to the UVF, an inefficient military force in 1914, lacked trained officers, finances and equipment. Kitchener was certainly not inclined to, as he saw it, waste valuable officers and equipment on a force which, at best, would relieve Territorial units from garrison duties and, at worst, would provide Irish Nationalists with the ability to enforce Home Rule on their own terms. In fact, the National Volunteers fell into decline as the war went on. Their strength fell to around 100,000 by February 1916, They staged a very large rally, of over 20,000 men, on Easter Sunday 1915 in Dublin's Phoenix Park, but their Inspector General, Maurice Moore, saw no military future for the organisation: "They cannot be trained, disciplined or armed, moreover, the enthusiasm has gone and they cannot be kept going it will be of no practical use against any army, Orange or German." By contrast, the smaller but more militant Irish Volunteers increased in both numbers and activity as the War went on. The numerical increase was modest, from 9,700 in 1914 to 12,215 by February 1916, but they trained regularly and had kept most of the Volunteer weaponry. The rebellion was put down within a week by the British Army (including Irish units such as the Royal Dublin Fusiliers). In its aftermath, and especially after the Conscription Crisis of 1918 in which the British Cabinet had planned to impose conscription in Ireland, the National Volunteers were eclipsed by the Irish Volunteers, whose membership shot up to over 100,000 by the end of 1918. John Redmond's Irish Parliamentary Party was similarly overtaken by the separatist Sinn Féin party in the general elections in December 1918. After the Armistice in November 1918, around 100,000 Irishmen, including the surviving members of the National Volunteers who had enlisted, were demobilised from the British Army. Irish Republicanism had now displaced constitutional nationalism as represented by the Irish Parliamentary Party, leading to the Irish Declaration of Independence and the outbreak of armed conflict against the British (1919). The Third Home Rule Bill was never implemented, and was repealed by the Government of Ireland Act 1920 (the Fourth Home Rule Bill), which partitioned Ireland (1921).

Ақпарат көздері және қосымша оқу

Томас П. Дули: Ирландтар ма, әлде ағылшын сарбаздары ма? : The Times және Оңтүстік католик ирландтың өмірі (1876–1916). Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британ армиясына қатысу, Ливерпуль баспасөзі (1995). Теренс Денман: Ирландияның белгісіз сарбаздары: Ұлы соғыстағы 16-шы (ирланд) дивизиясы, Ирландия академиялық баспасөзі (1992), Десмонд және Жан Боуэн: Батырлыққа жасалған таңдау: британ армиясындағы ирландтар, Pen & Sword Books (2005).