Кіріспе

Ағылшын жануарлар құқығын қорғаушы (1940 жылы туған) Ричард Худ Джек Дадли Райдер (1940 жылдың 3 шілдесінде туған) – ағылшын жазушысы, психологы және жануарлар құқығын қорғаушы. Райдер 1970-ші жылдары Оксфорд тобының мүшесі ретінде танымал болды, бұл Оксфорд университетінің төңірегінде біріккен зиялылардың тобы еді, олар жануарларды пайдалануға, әсіресе фабрикалық мал шаруашылығына және жануарларға жасалатын тәжірибелерге қарсы айқай көтерді. Ол сол кезде Оксфордтағы Уорнфорд ауруханасында клиникалық психолог болып жұмыс істеді және бұрын Ұлыбритания мен АҚШ-та жануарларға жасалатын тәжірибелерге қатысқан. 1970 жылы Райдер адам емес жануарларды адамдарға берілген қорғаудан шеттетуді білдіретін «түршілдік» терминін енгізді. 1977 жылы ол RSPCA Кеңесінің төрағасы болып сайланды және 1979 жылға дейін қызмет етті, сондай-ақ 1977 жылдың тамызында Кембридждегі Тринити колледжінде өткен алғашқы жануарлар құқықтарын қорғау жөніндегі академиялық конференцияны ұйымдастыруға көмектесті. Конференцияда 150 адам қол қойған «Түршілдікке қарсы декларация» қабылданды. Райдер 1970 мен 2020 жылдар аралығында Ұлыбритания мен ЕО-да жануарларды қорғау саласындағы заңнамалық реформалардың қабылдануына көмектесті. Ол жануарларға жасалатын тәжірибелер, жануарлар құқықтары және саясаттағы мораль туралы көптеген кітаптардың авторы, оның ішінде «Ғылымның құрбандары» (1975), «Жануарлар революциясы» (1989) және «Ауырсынушылдық: заманауи мораль» (2001). 2020 жылдан бері Райдер RSPCA президенті болып табылады.

Өмірбаян

Ричард Худ Джек Дадли Райдер 1940 жылғы 3 шілдеде Лондон клиникасында, Мэрилебон қаласында, майор Дуглас Клод "Джек" Дадли Райдер мен оның екінші әйелі Вера Гамильтон Флетчердің (туған тегі Кук) отбасында дүниеге келді. Джек Дадли Райдер – Құрметті Гранвилл Райдердің (1799–1879) шөбересі, Харроубидің 1-ші графы Дадли Райдердің (1762–1847) екінші ұлы. Райдер Корф замкісіндегі Rempstone Hall отбасылық үйінде өсті. Райдер Англияның Дорсет қаласындағы Шерборн мектебінде білім алды. Ол Кембридж университетінің эксперименталды психология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды (1960–1963), содан кейін Колумбия университетінде жануарлардың мінез-құлқын зерттеумен айналысып, Эдинбург университетінің клиникалық психология мамандығы бойынша диплом алды. Эдинбургтен кейін ол Оксфордтағы Уорнфорд психиатриялық ауруханасында клиникалық психолог болып жұмыс істеді. 1974 жылы Райдер Одри Джейн Смитке үйленді; олардың екі баласы болды және 1999 жылы ажырасты. Ол сол кезде Уорнфорд психиатриялық ауруханасында жұмыс істеді және сол жылдың сәуір және мамыр айларында The Daily Telegraph газетінде редакторға үш хат жарияланды, алғашқысы "Адам емес жануарлардың құқықтары" деп аталды, онда ол жануарларға қатысты эксперименттерді сынады. Брофи Райдердің хаттарын Telegraph газетінде көріп, оны Оксфордтағы философияның үш аспиранты – Рослинд Годлович, Стэнли Годлович және Джон Харриспен байланыстырды. Олар жануарлар құқықтары туралы очерктер жинағын редакциялап, "Жануарлар, адамдар және мораль: адам емес тіршілік иелеріне жасалатын зұлымдық туралы зерттеу" (1971) деп жариялады. Райдер кейіннен "Оксфорд тобы" деп атаған топқа қосылды және кездесулер ұйымдастырып, жануарлар құқықтары үшін белсенділік танытып, листовкалар басып таратып жүрді. Ол сондай-ақ Годлович/Харрис кітабына үлес қосты. Пол Уолдоу Райдердің бұл терминді жануарларға қатысты эксперименттерді қарастыру үшін қолданғанын жазды, оларды ол логикалық емес деп есептеді және толыққанды ақыл-есті бар адам оларға қарсы шығар еді. Райдер сонымен қатар барлық адам емес тіршілік иелерін адамдарға берілетін қорғаныстан шеттетуге бағытталған жалпы көзқарасқа тоқталды, бұл қазір түршілдікке қарсы сын деп аталады. Уолдоу бұл терминнің бастапқы анықтамасы – іс жүзінде, адам түршілдігі – басқалар тарапынан кез келген тіршілік иесіне оның түрлік жататындығына ғана сүйене отырып құндылық беру үшін кеңейтілгенін жазады, мысалы, шимпанзелердің құндылығын басқа жануарларға қарағанда жоғары қою (адам шимпанзелерінің түршілдігі) ұқсас логикалық емес деп қарастырылуы мүмкін. Райдер бұл терминді "Жануарларға қатысты эксперименттер" (1971) атты эссесінде Godlovitches/Harris кітабына қосқан үлесінде қайта қолданды. Ол эсседе жануарларды зерттеушілердің екі жақтылыққа ұмтылатынын жазды: олар жануарларға қатысты эксперименттердің ғылыми дұрыстығын адамдар мен адам емес тіршілік иелері арасындағы ұқсастықтар негізінде қорғайды, ал оның моральдық дұрыстығын айырмашылықтар негізінде қорғайды. Кітапты Питер Сингер 1973 жылы The New York Review of Books журналында қарады, онда ол бұл кітаптың жануарларды азат ету қозғалысын құруға шақыру екенін мәлімдеді. Бұл мақала New York Review-ді Сингердің "Жануарларды азат ету" (1975) деп жарияланған кітабын тапсыруға итермеледі. Сингер бұл кітапта түршілдік терминін пайдаланып, оны Райдерге жатқызды және оны өзінің бесінші тарауының тақырыбына енгізді – "Адамның үстемдігі – түршілдіктің қысқаша тарихы". Ол бұл сөздің тартымды емес екенін жазып, оны "өз түрінің мүшелерінің мүдделеріне және басқа түрлердің мүшелеріне қарсы көзқарас немесе бейімділік" деп анықтады және бұл нәсілшілдік пен сексизмге ұқсас көзқарас екенін дәлелдеді. Сингер жазды: Расистер өздерінің раса мүшелерінің мүдделеріне басқа раса мүшелерінің мүдделеріне қарағанда артықшылық беріп, теңдік принципін бұзады. Сексистер өз жынысының мүдделерін қолдап, теңдік принципін бұзады. Сол сияқты, түршілдіктер өз түрлерінің мүдделеріне басқа түрлердің мүшелерінің үлкен мүдделерін басып тастауға мүмкіндік береді. Бұл үрдіс әр жағдайда бірдей. Сингердің бұл терминді қолдануы оны танымал етті және 1985 жылы Оксфорд ағылшын тілінің сөздігінде "адамзаттың артықшылығы туралы болжамға негізделген жануарлар түрлерін адамдар тарапынан кемсіту" деп сипатталды.

RSPCA реформалау тобы

RSPCA реформа тобы 1970 жылы британдық RSPCA мүшелері құрды. Олардың мақсаты RSPCA-ның бағытын, негізінен үй жануарларымен айналысатын ұйымнан, реформаторлардың басты мәселелер деп санайтын фабрикалық шаруашылыққа, жануарларға жасалатын тәжірибелерге, аң аулауға және қанды ойындарға қарсы тұратын ұйымға өзгерту болды. Олар Райдер және Оксфорд дінтанушысы Эндрю Линзи сияқты реформаторлардың RSPCA басқару кеңесіне сайлануын қамтамасыз етуге тырысты. Нәтижесінде Райдер 1971 жылы кеңеске сайланды, 1976 жылы кеңес төрағасының орынбасары, ал 1977 жылдан 1979 жылға дейін кеңес төрағасы болды.

Ауырсыну

Райдер 1990 жылы "азаптылық" терминін енгізіп, ауырсынуды сезінетін барлық тіршілік иелерінің құқыққа ие болуын қорғайтын ұстанымын сипаттады. Ол азаптылықты Питер Сингердің утилитарлық көзқарасы мен Том Риганның деонтологиялық құқықтар туралы пікірі арасындағы үшінші жол ретінде қарастыруға болатынын айтады. Ол моральдық мәртебенің ауырсынуды сезу қабілетімен байланысты деген утилитарлық көзқарасты, басқаларды мақсатқа жету құралы ретінде пайдалануға тыйым салатын құқықтар туралы көзқараспен біріктіреді. Райдер Реганның ішкі құндылық критерийін сынға алып, ауырсынуды сезінетін барлық тіршілік иелерінің ішкі құндылығы бар екенін дәлелдейді. Сондай-ақ, ол жалпы ләззат көбейсе, басқаларды пайдалануды ақтауға болатын утилитарлық идеяны да сынға алды. 2005 жылы "Гардиан" газетінде ол былай деп жазды: "Утилитарлық көзқарастың бір мәселесі – мысалы, егер зорлау зорлаушыларға үлкен ләззат әкелсе, топтық зорлау құрбанының азаптары ақталуы мүмкін". Райдер бұл мәселенің себебі – "сана жеке адамның шекарасымен шектеледі. Менің және басқалардың азабы әртүрлі санаттарда болады, оларды бір-біріне қосуға немесе азайтуға болмайды. Кез келген жағдайда біз ең көп зардап шеккен адамның азабына баса назар аударуымыз керек".

Оксфордтың жануарлар зертханасы

Райдер VERO (Оксфордтағы этикалық зерттеулерді қолдау тобы) ұстанымын жақтайды. Бұл топ 2006 жылы Оксфорд университетінің мүшелері мен түлектері тарапынан құрылған. Олар университет құрылысын жүргізіп жатқан жаңа жануарлар зертханасы – 2008 жылы аяқталған Биомедициналық ғылымдар ғимаратына қарсылық білдірген.

Таңдалған жарияланымдар

(1970 ж.) Түршілдік, жеке басылым, Оксфорд. (1971) «Жануарлар үстіндегі тәжірибелер» Стенли және Рослинд Годлович, Джон Харрис еңбектерінде. Жануарлар, адамдар және мораль. Grove Press, Inc. (1974) Түршілдік: Вивисекция этикасы. Шотландия вивисекцию алдын алу қоғамы. (1975 ж.) Ғылымның құрбандары: Зерттеулерде жануарларды пайдалану. Davis Poynter Ltd. W. Lane Petter және басқалармен бірге (1976 жылдың қыркүйегі). «Жануарлармен тәжірибе жүргізу этикасы», Медициналық этика журналы. 2-том, 3-нөмір, 118–126 беттер. Дэвид Патерсонмен (ред.) (1979) «Жануарлар құқықтары – Симпозиум». Centaur Press Ltd. (1989) Жануарлар революциясы: Түршілдікке қатысты көзқарастардың өзгеруі. McFarland & Co Inc. (1991) «Жануарлар үстіндегі тәжірибелер: Сентиентизм», «Психолог» журналы, 4-том, 1991 жыл. (ред.) (1992) Жануарлар әл-ауқаты және қоршаған орта. Gerald Duckworth & Co Ltd, RSPCA-мен бірлесіп. (1992) «Пайнизм: Этика, жануарлар құқықтары және экология», UWCC қолданбалы этика орталығы. (ред.) (1992) Хамфри Приматтың «Мейірімділік міндеті» (алғаш рет 1776 ж. жарық көрген). Open Gate Press. (1998) Саяси жануар: Түршілдікті жеңу. McFarland & Co Inc. (2001) Пайнизм: Заманауи мораль. Open Gate Press. (2005) Ремпстон залының Калькрафттары: Дорсет әулетінің қызықты тарихы. Halsgrove. (2006) Саясатқа моральды қайта енгізу. Imprint Academic. (2009) Нельсон, Гитлер және Диана: Травма және танымал тұлғаларды зерттеу. Imprint Academic. (2009) «Пайнизм мен утилитаризм», Think журналы, 8-том, 85–89 беттер. (2011) Түршілдік, ауырсыну және бақыт. Imprint Academic. (2015) Олардың ойларының ішінде: Танымал адамдардың психологиялық портреттері. Ryelands Publishing.

Видео

Райдер, Ричард Д. (1989). Ұлыбритания Корольдік институты.