Кіріспе
Кортина-д’Ампеццо (итал. Cortina d'Ampezzo; лад. Ampëz; тах. Cortina) — Италияның солтүстігіндегі Венето аймағындағы Беллуно провинциясындағы Оңтүстік (Доломит) Альп тауының ортасында орналасқан қала және коммуна. Бойте өзенінің жағасында, альпілік аңғарда орналасқан бұл қала, жоғары деңгейдегі жазғы және қысқы спорт курорты ретінде танымал. Шаңғы жолдары, көркем ландшафты, жайлы жатақханалар, дүкендер, шаңғыдан кейінгі ойын-сауықтарымен қатар, әйгілі адамдар мен итальяндық аристократиясының жиналатын орны болып табылады. Орта ғасырларда Ампеццо Аквилея патриархаты мен Киелі Рим империясының билігінде болды. 1420 жылы Венеция Республикасы оны жаулап алды. 1508 жылдан бастап тарихының көп бөлігін Габсбургтердің билігінде өткізді, Наполеон кезінде аумақтық өзгерістерге ұшырады, бірақ 1918 жылға дейін Австрия империясына (кейін Австрия-Мажарстан) қайтарылды. 19 ғасырдан бастап Кортина-д’Ампеццо аймақтық қолөнер орталығына айналды. Жергілікті қолөнер бұйымдарын британдық және неміс туристері жоғары бағалады, өйткені 19 ғасырдың соңында туризм дами бастады. Қаланың мамандану салаларына жиһаз жасау үшін ағаш өңдеу, плиткалы пештер жасау, сондай-ақ темір, мыс және шыныдан бұйымдар жасау кірді. Бүгінде жергілікті экономика туризмге негізделген, әсіресе қысқы маусымда қала халқы шамамен 7000-нан 40000-қа дейін жетеді. Базилика Миноре деи Санти Филиппо е Джакомо 1769-1775 жылдар аралығында екі бұрынғы 13- және 16-ғасыр шіркеулерінің орнында салынды; ол Кортина-д’Ампеццоның приход және деканаты болып табылады. Қалада сонымен қатар 1975 жылы құрылған Ринальдо Зардини палеонтология мұражайы, Марио Римольди заманауи өнер мұражайы және Ампеццо этнографиялық мұражайының Реголесі орналасқан. Кортина-д’Ампеццо 1944 жылғы қысқы Олимпиада ойындарын өткізе алмады, себебі Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңі болды, бірақ 1956 жылы қысқы Олимпиада ойындарын қабылдады және содан кейін бірнеше әлемдік қысқы спорттық жарыстар өткізді. Кортина-д’Ампеццо 2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындарын Миланмен бірлесіп екінші рет қабылдайды. Қалада SG Cortina атты жоғары лигадағы кәсіби хоккей командасы бар, сонымен қатар Кортина-д’Ампеццо жыл сайынғы Доломиттер алтын кубогы жарысының басталу және аяқталу орны болып табылады. Қалада бірнеше фильмдер түсірілді, олардың ішінде "Розовая пантера" (1963), "Жалғыз сіздің көздеріңіз үшін" (1981) және "Клиффхангер" (1993) ең танымалдары.
Cortina d'Ampezzo (; , Ampëz; historical ) is a town and comune in the heart of the southern (Dolomitic) Alps in the province of Belluno, in the Veneto region of Northern Italy. Situated on the Boite river, in an alpine valley, it is an upscale summer and winter sport resort known for its skiing trails, scenery, accommodation, shops and après ski scene, and for its jet set and Italian aristocratic crowd. In the Middle Ages, Ampezzo fell under the jurisdiction of the Patriarchate of Aquileia and of the Holy Roman Empire. In 1420 it was conquered by the Republic of Venice. From 1508, it then spent much of its history under Habsburg rule, briefly undergoing some territorial changes under Napoleon, before being returned to the Austrian Empire (later Austria Hungary), which held it until 1918. From the nineteenth century, Cortina d'Ampezzo became a notable regional centre for crafts. The local handmade products were appreciated by early British and German holidaymakers as tourism emerged in the late nineteenth century. Among the specializations of the town were crafting wood for furniture, the production of tiled stoves, and iron, copper and glass items. Today, the local economy thrives on tourism, particularly during the winter season, when the population of the town typically increases from about 7,000 to 40,000. The Basilica Minore dei Santi Filippo e Giacomo was built between 1769 and 1775 on the site of two former thirteenth and sixteenth century churches; it is home to the parish and the deanery of Cortina d'Ampezzo. The town also contains the Rinaldo Zardini Palaeontology Museum, established in 1975, the Mario Rimoldi Modern Art Museum, and the Regole of Ampezzo Ethnographic Museum. Although Cortina d'Ampezzo was unable to go ahead with the scheduled 1944 Winter Olympics because of World War II, it hosted the Winter Olympics in 1956 and subsequently a number of world winter sports events. Cortina d'Ampezzo will host the Winter Olympics for a second time when it co hosts the 2026 Winter Olympics with Milan. The town is home to SG Cortina, a top league professional ice hockey team, and Cortina d'Ampezzo is also the start and end point of the annual Dolomites Gold Cup Race. Several films have been shot in the town, most notably The Pink Panther (1963), For Your Eyes Only (1981), and Cliffhanger (1993).
Тарихқа дейінгі дәуір
1987 жылы Кортинаның оңтүстігіндегі таулардағы Мондевал де Сорада табылған қарапайым қабір б.з.б. 6 мың жылдығында аймақта мезолиттік адамдар болғанын көрсетеді. Б.з.б. 6 ғасырында Кадоре провинциясында этрус жазуы пайда болды және ол б.з. 5 ғасырының басына дейін олардың меншігінде болды. Б.з.б. 3 ғасырдан бастап римдіктер венети халқын бойына сіңіріп, аймаққа Амплиций (амплюс – кең мағынасында) деген ат берді, қазіргі Ампеццо.
Орта ғасырдан XIX ғасырға дейін
Кадор аймағы туралы Рим империясы құлағаннан бастап Ломбард дәуіріне дейін ешқандай тарихи мәлімет жоқ. Барбарлардың шапқындары кезінде тұрғындар Фасса, Бадия, Кордеволе және Ампеццо аңғарларына қашқан деп есептеледі. Орта ғасырларда Ампеццо Аквилея патриархаты мен Киелі Рим империясының билігінде болды. 1420 жылы ауылды Венеция Республикасы бағындырды. 1508 жылы оны Габсбургтар бағындырды, ал 1511 жылы Ампеццо халқы император Максимилианға адалдық серт берді, содан кейін бұл аймақ Пустерталь аймағына қосылды. 1797 жылы Кампо-Формио шарты жасалғанда Наполеон бастапқыда Габсбург империясына оны сақтап қалуға рұқсат берді, бірақ 1810 жылы француздардың шабуылынан кейін, қала өртенгеннен соң Ампеццоны Пиаве департаментіне қосты. Бұл ұзаққа соқпады; Австрия империясы оны 1813 жылы қайтарып алды, тіпті 1866 жылы Венеция Италияға берілген Кустоца және Садова шайқастарынан кейін де оның иелігінде қалды. Қала денсаулық сақтау курорты ретінде танымал болды, оның холера сияқты аурулары болмаған деп хабарланды. 1874 жылы Ампеццо орман Карник Орман Консорциумының меншігіне өтті. 1920 жылға дейін Австрияның иелігінде болғанмен (кронланд Тирольдің бір бөлігі ретінде), Ампеццо этникалық неміс тілді азшылықтың мекені болғаннан басқа, ешқашан неміс тілді аймаққа айналмады және өзінің түпкі тілін – Ладин, рето-роман тілін сақтап қалды.
20 ғасыр
1915 жылы Италия Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда, ер азаматтарының көп бөлігі Австрия-Мажарстан үшін Ресей майданында шайқасып жатты. 669 ер адам (көпшілігі 16 жастан кіші немесе 50 жастан асқан) итальяндық әскерлерге қарсы күресуге тырысты. Итальяндықтардың күші артық болғандықтан, олар кері шегінуге мәжбүр болды. 1917 жылы Австрия күшіне келген соң, қала тағы да Тирольдік Standschützen әскерлерімен басылып алынды. 1917 жылдың 24 қарашасында Габсбург императоры Карл (Karl) Ампеццо арқылы өтіп, халық оны ынтамен қарсы алды. Шағын қыз императорға хат табыстап, одан әкесін майданнан қайтаруды сұрады, себебі оның әйелі және тоғыз баласының анасы қайтыс болған еді. Он күннен кейін Бепе Манайго балаларымен қайта қосылды. Соғыстың салдарынан барлығы 144 ампецциан қаза тапты. Ампеццо сарбаздары батылдығы үшін 16 күміс және 4 қола медальмен марапатталды. Қаланың төңірегінде 38 әскери зират, траншеялар, тікенді сымдар, оқ тиген жерлер, жарықтар, оқ-дәрілер мен казармалар орналасқан; 2,450 гектар орман жойылды. Кортинаны қоршаған таулар Ұлы соғыс кезінде бірнеше шайқастардың ортасы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Италия жеңіске жеткеннен кейін, 1920 жылы Ампеццо (Тирольдің орталық және оңтүстік бөлігімен бірге) Италияға берілді. Үш жылдан кейін ол Тирольден бөлініп (Колле Санта-Люсия және Ливиналонго-дель-Коль-ди-Ланамен бірге) Белуно провинциясына қосылды, ол Венето аймағының құрамына кіреді. Соғыстан кейін қала "Кортина д'Ампеццо" (Ампеццо алқабының пердесі) деп аталды, Ампеццо аумағын құрайтын алты ауылдың бірінің атын қабылдады, ол Ампеццо алқабының ортасында орналасқан. Кортина д'Ампеццо маңызды бекініс ретінде белгіленді және үлкен оқ-дәрі қоймасын ұстады (46°36'50"N / 12°09'27"E). 1945 жылы итальяндық және неміс әскерлері американдықтар мен британдықтардың Австрияға шабуылдауына кедергі келтіру үшін оны ұстап тұруға міндеттелді. Қала мен қоймаға 1945 жылдың 26 сәуірінде шабуыл жасау жоспарланған. Бірақ соңғы сәттегі ауа райының өзгеруі 15-ші Әскери Әуе күштері / 49-шы бомбалаулық бөлімнің шабуылына кедергі келтірді. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында британдық туристердің танымал бағыты болған Кортина д'Ампеццо, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін итальяндық жоғары таптың демалыс орнына айналды. Кортина д'Ампеццо 1944 жылғы қысқы Олимпиада ойындарын қабылдауға таңдалды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан ойындар өткізілмеді. 1956 жылы қысқы Олимпиада ойындарын өткізгеннен кейін Кортина әлемдік деңгейде танымал курортқа айналды, туризм де едәуір өсті. 2008 жылы Кортинада 6 150 тұрғын тұрса, Рождество мерекелері мен тамыздың ортасы сияқты ең көп келушілер болатын кезеңдерде уақытша тұрғындардың саны 50 000-ға жуықтайды. 1970 жылдары Ұлыбританияда ең көп сатылған Ford Cortina машинасы Кортина д'Ампеццоның құрметіне аталды.
XXI ғасыр саясаты
2002 жылы Ampezzaner мылтық компаниясы Ŝizar Anpezo Hayden қайта жандандырылды. 2005 жылы Габсбургтер әулетінің сол кездегі басшысы Отто фон Габсбург Кортинаға келгеннен бері олардың меценаты Австрияның Карл I болды. Ерекше тарихи оқиғаларының арқасында Хабсбургтер бренді XXI ғасырда Кортинада әлі де өте маңызды, себебі қонақүйлерде, мейрамханаларда, барларда және қонақжайларда Франц Иосиф I Австрияның және осы жерде ерекше құрметке ие Карл I-нің көптеген суреттері мен фотосуреттері сақталған. 2011 жылдан бастап басты алаңда 1511 жылды және Ампеццо алқабының Тирольмен бірігуін еске алу үшін Максимилиан I-ге ескерткіш орнатылды. 2007 жылдың қазан айында қала Венето аймағынан бөлініп, көршілес Трентино-Альто-Адиже / Южный Тироль аймағына қосылуға дауыс берді. Бұл Оңтүстік Тирольдегі ладин тілінде сөйлейтін қауыммен мәдени байланыстармен және төмен салықтардың тартымдылығымен байланысты болды. Референдум міндетті емес, және бұл мәселе бойынша соңғы шешімді Италия парламенті ғана Венето және Трентино-Альто-Адиже / Южный Тироль аймақтық кеңестерінің келісімімен заң арқылы қабылдай алады. 2014 жылғы Еуропалық сайлауда жетекші партия 30,4% дауыспен Демократиялық партия болды, одан кейін «Forza Italia» (2013) – 19,4% және автономистік «Südtiroler Volkspartei» – 14,1% дауыс жинады.
География және климат
Кортина Ампеццо аңғарының шамамен ортасында, Доломит тауларындағы Бойте аңғарының жоғары жағында орналасқан. Бойте өзені Кортина қаласының өзінен ағып өтеді. Аймақтағы таулар "тік жарлы" және "биікке көтерілген", "теңізден жыртылған алып коралл рифі сияқты, қылқан жапырақтарымен қапталған және қармен жабылған" деп сипатталады. Қала Кадор (оңтүстікке қарай) және Пустер аңғары (солтүстікке қарай), Валь д'Анси (шығысқа қарай) және Агордо (батысқа қарай) арасында жатыр. Бастапқыда ол көптеген frazioni, яғни оқшауланған ауылдар мен шағын елді мекендерден тұрған, бірақ 1950 жылдардан бастап туризмнің арқасында қарқынды дамыды. Тек ең қашық ауылдар ғана бас қаладан оқшауланған күйінде қалды. Сан-Вито-ди-Кадор Кортина-д'Ампеццоның оңтүстігінде орналасқан. Айналасындағы таулардың арасында батыста Тофане, солтүстікте Помаганьон, солтүстік-шығыста Кристалло, шығыста Фалтория және Сорапис, ал оңтүстікте Бекко ди Мецзоди, Крода да Лаго және Чинкуе Торри таулары бар. Монте Антелао (ладин тілінде Нантелу) 3264 метр биіктігімен Ампеццо Доломиттеріндегі ең биік тау, ал Доломиттердегі екінші ең биік тау болып табылады. Ауа райы ашық болғанда, Адриатика теңізіндегі Триест қаласынан Монте Антелао тауын анық көруге болады. Қала орталығы теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, ал ең жақын биік шыңы – Тофана ди Меццо, ол биіктігіне жетеді. Аймақта көптеген жылдам ағысты өзендер, арналар және кішкентай көлдер бар, мысалы, Гедина, Пианозес және д'Ажал, олар әсіресе жазғы қар еріген кезде толады. Жануарлар дүниесіне мармоттар, еліктер, шамылдар және қояндар кіреді, ал кейде қасқырлар, аюлар және сілеусіндер де кездеседі. Кортина аумағының көп бөлігі "Ампеццо Доломиттерінің табиғи паркіне" кіреді.
Фрациониялар
Коммунада келесі frazioni (ауылдық округтер/шағын елді мекендер) кіреді: Аквабона (Agabòna), Альвера, Бигонтина (Begontina), Кадельверцо (Cadelvèrzo), Кадемай, Кадин (Ciadìn), Кампо (Ciànpo), Чиамулера (Ciamulèra), Чиаве (Ciàe), Сиандериес, Кояна (Cojana), Кол, Кортина, Кригнес, Донеа, Фиамес (Fiàmes), Фраина, Джиллардон (Jilardòn), Гноше о Граа, Гуаргне, Лацедель (Lazedèl), Манаиго, Майон, Мельерс, Мортиса (Mortìja), Пеколь (Pecòl), Пьези, Пьян да Лаго, Поколь (Pocòl), Ронко, Салието, Соколь, Стаулин (Staulìn), Валь, Вероккай, Вера (Vèra), Зюэль (Zuèl).
Климат
Кортина д'Ампеццо ылғалды континенталды климатқа (Dfb) ие, оның қысқа жаздары және ұзақ қыстары бар. Қыстар суық, қарлы, тұрақсыз және қоңыржай аралығында өзгереді. Желтоқсанның соңы мен қаңтардың басында Италиядағы ең төмен температуралар осы аймақта, әсіресе Беллуно және Болцано провинцияларының шекарасындағы Симабанче өткелінің ең биік нүктесінде тіркеледі. Қалған мезгілдер көбінесе жаңбырлы, салқыннан жылыға дейін және желді болады. Жазда температура 25°C-қа дейін көтеріледі.
Демография
Кортинаның халқы Италия мемлекетіне қосылғаннан бастап 1960 жылға дейін тұрақты түрде өсті. Содан кейін ол күрт азайды (30 жыл ішінде 2099 тұрғынға дейін), тек соңғы жылдары ғана жаңару белгілері байқалды. Дегенмен, 6112 тұрғыны бар Кортина д'Ампеццо провинциядағы халық саны бойынша жетінші орында: Беллуно (36 509), Фелтре (20 688), Седико (9 734), Понте-нелле-Альпи (8 521), Санта-Джустина (6 795) және Мель (6 272) қалаларынан кейін. 2008 жылы 44 бала дүниеге келді (7,1‰) және 67 адам қайтыс болды (10,9%), нәтижесінде халықтың жалпы саны 23 адамға кеміді (−3,8‰). Қаланың 2808 отбасында орташа есеппен 2,2 адам тұрды. Кортина д'Ампеццода шетелдік тұрғындардың пайда болуы салыстырмалы түрде жаңа құбылыс, ол бәрібір өте шағын қалада тұрғындардың аз бөлігін құрайды. Қалада 298 шетелдік тұрғын бар, бұл жалпы халықтың 4,9% құрайды. Бұл көрсеткіш Беллуно қаласында 7,0%, Беллуно провинциясында 6,4%, ал Венето аймағында 10,2% болып тіркелді. Жергілікті тілді, жас буын қолданатын тірі тіл ретінде сақтау – жергілікті мұраға деген мақтаныш пен құрметтің белгісі саналады. Ладин және Тироль мәдениеті соңғы жылдары күшейген қысымға қарамастан сақталып келеді. Оның маңыздылығын жергілікті билік те мойындауда, 2007 жылдың желтоқсан айында 1999 жылдан бері қолданылып келе жатқан тілдік азшылықтарды қорғау ережелеріне сәйкес, көшелер мен ауылдардың атауларын ладин тілінде көрсету туралы шешім қабылдады.
Экономика
19 ғасырдан бастап Ампеццо қолөнердің маңызды аймақтық орталығына айналды. Осы саланың өркендеуі Австрияның сауда министрлігін 1874 жылы Мемлекеттік өнеркәсіп мектебін ашуға ынталандырды, ол кейіннен Өнер институтына айналды. Бұл мекеме ағаш және металл өңдеуді үйретуде жақсы танылды, 13 жастан бастап төрт жылға дейін оқуға жігіттер қабылданатын. 19 ғасырдың соңында туризмнің дамуымен жергілікті қолөнер бұйымдарын британдық және неміс туристері жоғары бағалады. Кейбір жергілікті өнімдердің мифтік қасиеттері бар деген әңгімелер тарады; мысалы, 1935 жылы австриялық журналист және антрополог Карл Феликс Вольф, жергілікті бір адамның "бірде соншалықты иілгіш қылыш жасағанын, оны бүгіп, байлап, кейін тіктеп қоюға болатын" деді. Қаланың шеберлері жиһазға арналған ағаш өңдеумен, плиткалы пештер жасаумен, сондай-ақ темір, мыс және шыныдан бұйымдар жасаумен айналысты. Бұл жерде альпинистік жабдықтарға мамандандырылған көптеген дүкендер де бар. Кортина саудасының символы – 1893 жылғы 28 маусымда Consumverein Ampezzo ретінде құрылған La Cooperativa di Cortina. Бұл сауда орталығында кондитерлерден бастап газет сатушыларға, ойыншықтар, сыйлық дүкендері, шаңғы жабдықтары сататын дүкендер мен теміршілер сияқты алуан түрлі сауда орындары бар. Ғимарат үш деңгейлі (жанама жоспар мен балконы бар). Кортина кооперативі Италия түбегіндегі алғашқы кооперативтердің бірі болып табылады және қазіргі уақытта шамамен 200 адамды жұмыспен қамтиды. Джеймс Бонд фильмдерімен танымал бес жұлдызды Miramonti Majestic Grand Hotel 100 жылдан астам уақыттан бері құрылып келген. Бұрын австро-венгрлік аңшылар үйі болған бұл қонақ үйде 105 бөлме бар. Басқа да танымал қонақ үйлерге Via Cantore көшесіндегі Hotel Cornelio, Corso Italia көшесіндегі Hotel Montana, Via Majom көшесіндегі Hotel Menardi, Via Guide Alpine көшесіндегі Hotel Villa Gaiai және Via Roma көшесіндегі Grand Hotel Savoia жатады. Жақын маңда Rifugio Faloria, Rifugio son Forca, Rifugio Capanna Tondi және мейрамханалары бар Rifugio duca d'Aosta сияқты бірнеше тау шатырлары орналасқан.
Көрнекті орындар
Бигонтина өзеніндегі көпірдің жанында Тироль стилінде салынған сарай – Ратуша орналасқан. Piazza Angelo Dibona алаңында бірнеше маңызды ескерткіштер бар. Ciasa de ra Regoles – Кортина д’Ампеццодағы ең маңызды құқықтық ғимараттардың бірі, онда “регольери” – қала бірігуге дейін болған жергілікті ауылдар кеңесі – халыққа білім беріп, әкімшілік тапсырмалар береді. Бұл ғимарат бір кезде Кортина д’Ампеццоның негізгі мектебінің орны болған. Қазір онда Ампеццо Регола Коммуназасы мен «Марио Римольди» атындағы заманауи өнер мұражайы орналасқан. Кортина д’Ампеццоның басты алаңы атақты жергілікті тау гиді Анджело Дибонаның есімімен аталады.
Шіркеулер
Базилика Минор деи Санти Филиппо и Джакомо 1769 және 1775 жылдар аралығында 13 және 16 ғасырлардағы екі бұрынғы шіркеудің орнында салынған; ол Кортина д'Ампеццоның приходы мен деканаты болып табылады. Оның биік ағаш құрбандық тақтасы, Құтқарушы Мәсіхтің мүсінімен безендірілген, Андреа Брустолон жасаған. Төбесінде Луиджи Гединаның үш фрескасы: «Мәсіх ғибадатхананы тазартады», «Қасиетті Филипптің шейіт болуы» және «Қасиетті Яковтың басы кесілуі». Чиеза делла Мадонна делла Дифеса 1750 жылы 14 ғасырлық қираған ғимараттың орнында салынған. Оның фасады Мадонна делла Дифесаны бейнелейтін күрделі фрескамен әсемделген, ал ішкі жағы мүсіндермен, картиналармен, түрлі түсті мәрмәрмен және алтын жапырақпен безендірілген. Каппелла делла Беата Верджине ди Лурдес (Лурдес Әзіретінің капелласы) 1907 жылы аяқталды. Валь-Гардена суретшісі Корадо Питшейдермен безендірілген, ол қайта жаңартылған мүсінімен ерекше қызығушылық тудыратын шағын шіркеу. Чиаве ауылындағы Сант-Антонио да Падова капелласы 1791 жылы аяқталды, бірақ Наполеон әскерлерінің тудырған өрт салдарынан 1809 жылы ішкі жағы қайта жөнделді. Онда Мәсіх пен Қасиетті Екатеринаның екі ағаштан жасалған бюсті және әсем безендірілген құрбандық тақтасы бар. Sacrario militare di Pocol (Оссарио ди Покол деп те аталады) – Покол жерінде, Пассо Фальзарегоға қарайтын биіктікте орналасқан зират және қасиетті орын. Шағын шіркеу мен зират 1916 жылы 5-ші Альпілік бригадасының әскери зираты ретінде салынған. 1935 жылы Доломит майданында Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан мыңдаған адамның құрметіне қасиетті орын салынды. Бұл тастан тұрғызылған үлкен төртбұрышты мұнара, оны төмендегі Ампеццо аңғарынан жақсы көруге болады. Құрылыстың ортасындағы склепте әскери ерлігі үшін алтын медальмен марапатталған генерал Антонио Канторенің денесі жатыр.
Қалдықтар мен бекіністер
Кастелло де Занна – Минел ауылында орналасқан шағын бекініс. Ол төменгі, ақ сыртқы қабырғалардан және екі ақ бұрыштық мұнарадан тұрады, ішінде Киелі Үштікке арналған шағын шіркеу бар. Құрылысы 1694 жылы басталды, бірақ 19 тамыз 1696 жылы жұмыс тоқтап қалды; ғимарат 1809 жылға дейін аяқталмай, Ампеццоға шабуыл жасаған француз революциялық әскерлері тарапынан өртеліп, қиратылды. Содан бері қамал қайта жаңартылды. Форте Тре Сасси (немесе Форте Траи Сасси) – 1897 жылы Австро-Венгрия кезеңінде Пассо Вальпарола жотасында салынған бекініс. Ол Сасс-де-Стрия және Пикколо Лагазуой арасында орналасқан, Оңтүстік Тирольдегі (Альто-Адидже) Пасо-Фальзарего мен Валь-Бадия арасындағы жолды бақылайды. Бұл 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Италия шекарасына салынған австриялық бекіністердің ірі кешенінің бір бөлігі болды. 1915 жылдың 5 шілдесінде итальяндықтардың бомбалауынан қолданыссыз қалған қираған нысандар 21-ші ғасырдың басына дейін бұзылған күйде қалды, содан кейін Кортина-д'Ампеццоның жергілікті әкімшілігі Лацеделли отбасының көмегімен оны қайта жаңартуға кірісті. Фортта Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты жәдігерлерді сақтаған мұражай бар. Castello di Botestagno (Подэстагно деп те аталады) – Кортина-д'Ампеццодан солтүстікке қарай, Бойте өзенінің аңғарындағы жартасқа орналасқан ортағасырлық бекініс. Ол 7-ші және 8-ші ғасырларда Ломбардтармен болған қақтығыстар кезінде күзеттік бекет ретінде салынған деп саналады. Алайда, негізгі тас 11-ші ғасырға дейін салынбаған. 1077 жылға дейін немістердің бақылауында болды, содан кейін Аквилея (12-ші ғасыр) және Камино (13-ші ғасыр) патриархтарына тиесілі болды, осыдан кейін Ботестагно капитандық орнына айналды. Кейін ол венециялықтардың, содан кейін Габсбургтердің қолына өтті. 18-ші ғасырда қамал маңыздылығын біртіндеп жоғалтты және 1782 жылы император Жозеф II-нің бұйрығымен аукционға сатылды. Бүгінде қамалдың көбісі жойылды, тек шарап қоймаларының және іргетастардың қалдықтары ғана қалды, олар ауа райының әсерінен тозығып, өсімдіктермен жабылып қалған. Жыл сайын шілде айының соңынан тамыз айының басына дейін Кортина-д'Ампеццода Дино Чиани фестивалі мен академиясы өтеді. Бұл итальяндық атақты пианист Дино Чианидің (1941-1974) құрметіне арналған. Фестивальге әлемнің жетекші орындаушыларынан сабақ алуға мүмкіндік алатын жас пианистер келеді. Бастиондар фестивалі – тамыз айының соңғы аптасында Италиядан және басқа елдерден келген қола духовой оркестрлері қатысатын тағы бір музыкалық шара. Кортина-д'Ампеццоның дәстүрлі киімдерімен шеруге шығатын оркестрі 1861 жылдан бері танымал. Кортина төңірегінде Cliffhanger, Krull және The Pink Panther фильмдеріне тау шаңғысымен жүру сахналары түсірілді. Курорт Серджио Корбуччидің "Ұлы тыныштық" (The Great Silence) спагетти-вестернінің түсірілімдері үшін негізгі орын болды; курорт 1898 жылдың қысында Юта штатын бейнелеу үшін пайдаланылды. Бұл Элизабет Тейлордың "Күл шаршау" (Ash Wednesday) фильміндегі (1973) әсем орын болды, сондай-ақ 1981 жылғы Джеймс Бондтың "Сенің көздерің үшін" (For Your Eyes Only) фильмі үшін де маңызды орын болды. Роджер Мурдың Джеймс Бонд кейіпкері Луиджи Феррарамен (Джон Морено) Тофана шыңында кездеседі және Мирамонти қонақ үйінде тұрады. Бонд пен Эрих Крейглердің (Джон Уайман) қатысқан бірнеше экшн-көріністер қалада түсірілді, өйткені Крейглер биатлонға қатысады. Шайқас фильмдегі әйгілі шаңғымен қуу сахнасымен аяқталады, онда Бонд Крейглер мен кісі өлтірушілер тобынан тік дөңгелекті мотоциклдерде құтылуға тырысады, олардың жолы бобслей трассасына салады. Шын мәнінде, қала орталығы Бонд пен оның серіктесі Мелина Хавелокқа (Кэрол Букет) екі мотоциклші шабуыл жасаған орын болды, олар оларды қағып өтуге тырысты, бірақ Бонд оларды жойды, олардың біреуін жергілікті гүл дүкенінің терезесінен өткізіп жіберді.
Спорт
Кортина-д'Ампеццо 1956 жылғы қысқы Олимпиада ойындарын қабылдады, ол бастапқыда 1944 жылға жоспарланған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан өткізілмеді. 1927 жылғы Нордикалық, 1941 жылғы Нордикалық және 1941 жылғы Альпілік әлем чемпионаттары да Кортина-д'Ампеццода өтті, алайда 1941 жылғы екі чемпионаттың да нәтижелері 1946 жылы Халықаралық шаңғы федерациясы (FIS) тарапынан күштен шығарылды. Аймақ 1988 жылғы қысқы Олимпиадаға (Кальгари, Альберта) және 1992 жылғы қысқы Олимпиадаға (Альбервиль, Франция) үміткер болған, бірақ таңдалмады. Кортина-д'Ампеццо 2021 жылғы Альпілік әлем чемпионатын қабылдады және Миланмен бірлесіп 2026 жылғы қысқы Олимпиада мен 2026 жылғы қысқы Паралимпиада ойындарын өткізеді. Қалада Италияның жоғары дивизионы – Серия А1 лигасында ойнайтын кәсіби хоккей командасы SG Cortina орналасқан. Кортина-д'Ампеццо жыл сайын өткізілетін Dolomites Gold Cup Race жарысының бастапқы және аяқталу нүктесі болып табылады, бұл жарыс қоғамдық жолдарда өндірістік автомобильдердің тарихи шарасын көрсетеді. 2009 жылы қалада Red Bull Road Rage жарысы өтті. Кортина-д'Ампеццода әуесқойлар үшін шаңғы спортымен айналысуға да мүмкіндік бар, ол Доломити Суперски аймағындағы 12 курорттың орталық жерінде орналасқан. Кортина-д'Ампеццоның өзінде 34 шаңғы жолы бар, желтоқсаннан сәуірге дейін 95%-дан астам қармен қамтамасыз етілген. Мұнда алты шаңғы мектебі (оның екеуі – жарыс шаңғысымен айналысады) және 300-ге жуық инструктор жұмыс істейді. Faloria Cristallo Mietres шаңғы аймағы Ампеццо аңғарына көрініс ашады және барлық деңгейдегі шаңғышыларға, соның ішінде балаларға да қолайлы. Тофане аймағы Каналоне және Шусс шаңғы жолдарымен бірге қиынға соққан шаңғы жолдарынан тұрады. Ең ұзын шаңғы жолы – Лагазуой 5 Торри аймағындағы Арментарола, ол Лагазуой панасының жанынан басталады және канат жолы арқылы жетеді. Forcella Staunies (қазіргі уақытта жұмыс істемейді) және Forcella Rossa шаңғы аймағы Доломит тауларындағы ең тік беткейлердің біріне ие. Кортина-д'Ампеццо төңірегіндегі тауларда көптеген шаңғымен еркін жүруге және турларға қатысуға болады. Сондай-ақ, жаяу шаңғысымен жүруге арналған жарыстар өтеді, оның ішінде ескі темір жолдың ұзын бөлігі де бар. Кортина-д'Ампеццода және оның айналасында керлинг, тау шаңғысы, сноуборд, мұз сырғанау және экстремалды шаңғы секіру сияқты көптеген қысқы спорт түрлерімен айналысуға мүмкіндік бар. Жаз айларында трекинг, жаяу жүгіру, велосипедпен жүру, тауға көтерілу, теннис, гольф, жүзу және мұз үстінде шаңғымен жүру сияқты спорт түрлеріне қатысуға болады. Кортина-д'Ампеццо айналасындағы тауларда VF Ивано Дибона сияқты көптеген виа-ферраталар бар, ол "Клиффхангер" фильмінде де пайдаланылған. Жыл сайынғы халықаралық трайл жүгіру жарыстарының Lavaredo Ultra Trail сериясы Кортина-д'Ампеццода өтеді.
Көлік
Кортина әуежайы 1956 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарына арналып салынған, бірақ қазіргі уақытта жабық. Қаланың өзінің автобустық қызметі бар, ол орталықты айналасындағы ауылдармен және канат жолдарымен байланыстырады. Ең жақын әуежайлар Венецияны қызметкерлік ететін әуежайлар: Тревизоға дейінгі қашықтық – , ал Венеция Марко Поло әуежайына дейінгі қашықтық – . Екеуіне де автомобильмен шамамен екі жарым сағатта жетуге болады. Кортина д'Ампеццоның теміржол станциясы – оңтүстік-шығыстағы Калальцо ди Кадоре, Венециямен теміржол байланысы бар және Кортина д'Ампеццоға автобус қатынайды. Венецияға дейінгі жалпы сапар уақыты шамамен үш жарым сағатқа созылады. Венеция Местре және Падова теміржол станцияларынан Eurostar пойыздарының келу және кету уақытына сәйкес келетін тікелей автобус қатынасы да бар. Кортина д'Ампеццо Калальцодан Тоблахқа дейінгі тар жолды (950 мм) Доломиттер теміржолының маңызды аралық станциясы болды. 1929 жылы теміржол электрленген кезде Кортина д'Ампеццода жалғыз подстанция құрылды. Жол 1964 жылы жабылды, бірақ 2016 жылдың ақпан айында Венето және Трентино-Альто-Адидже аймақтық үкіметтері Калальцо, Кортина д'Ампеццо және Тоблах арасында жаңа жол салу мүмкіндігін зерттеу үшін тапсырыс беретінін хабарлады.