Кіріспе

Банка – Индонезияның Суматра аралының шығысында жатқан арал. Ол Банка-Белитунг аралдары провинциясының құрамында, Гаспар бұғазы арқылы орналасқан, кіші Белитунг аралымен бірге осы провинцияның атауын берушілердің бірі. Индонезиядағы аумағы бойынша тоғызыншы үлкен арал, 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 1 146 581 адамды құрады; 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалау 1 191 300 адамға жетті. Арал провинциялық астанасы Панкал-Пинан қаласына орналасқан және әкімшілік тұрғысынан төрт аудан мен бір қалаға бөлінген. Аралдың өзі және оны қоршаған теңіз, қалайы өндірудің қарқынды дамыған саласынан айтарлықтай экологиялық зиян көріп отыр, ол құрлықта да, теңізде де жұмыс істейді.

География

Банка – Банка-Белитунг аралдары провинциясының ең ірі құрлық бөлігі. Ол Суматрадан шығысқа қарай, Банка бұғазы арқылы бөлініп жатыр; солтүстікке қарай Оңтүстік Қытай теңізі, шығысқа қарай, Гаспар бұғазының ар жағында Белитунг аралы, ал оңтүстікке қарай Ява теңізі орналасқан. Оның ауданы шамамен 11,831 км² (жағалаудағы кіші аралдарды қоса алғанда). Географиясының көп бөлігі төменгі жазықтардан, батпақтардан, кішкентай төбелерден және әдемі жағажайлардан тұрады. Мұнда ақ бұрыш егіледі, көптеген пальма және резеңке ағаштары өседі, сондай-ақ мәлім қалайы кен орындары бар. Аралдың ең ірі қаласы – Панкал-Пинанг, сонымен қатар провинцияның астанасы және ең ірі қаласы. Сунгай-Лиат қаласы екінші ірі елді мекені болып табылады. Менток (бұрынғы Мунток) – батыстағы маңызды порты. Басқа маңызды қалалар: оңтүстік аймақтағы Тобоали; Коба – аралдың оңтүстік бөлігіндегі маңызды қалайы кенін өндіруші қала; және теңіз өнімдерімен танымал Белинью. Банкада төрт теңіз порты бар: батыстағы Менток, солтүстіктегі Белинью, оңтүстіктегі Садай және Панкал-Пинангтағы Панкал-Балам, онда үкімет атом электр стансасын салуды қарастырып жатыр. 1990 жылы халық саны 626,955 адамды, 2010 жылғы халық санауы бойынша 960,692 адамды, ал 2020 жылғы халық санауы бойынша 1,146,581 адамды құрады; 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалау 1,191,300 адамды көрсетті. Ауданы (кіші жағалау аралдарын қоса алғанда).

Тарих

Мұздық кезеңдерде Банка Азия құрлығымен, сондай-ақ Ява, Суматра және Борнео сияқты ірі аралдармен Сунда шельфінің бір бөлігі ретінде байланысқан, ал теңіз деңгейі көтерілген кезде олар бөлініп кетті. 686 жылы жазылған Кота Капур жазуы 1920 жылы Банкада табылған, ол 7 ғасыр шамасында аралға Сривиджаяның ықпалын көрсетті. Кейін аралға Гаджа Мада басқарған Маджапахит экспедициясы шабуыл жасады, ол жергілікті билеушілерді тағайындап, әлеуметтік құрылымдарды орнатты. Империя құлдыраған сайын Банка ұмытылып кетті. 1436 жылы құрастырылған, адмирал Чжэн Хэдің қазына іздеу сапарлары кезінде қытай сарбазы Фей Синь жасаған Синча Шенгланьда Банка Пэнга Шань (彭加山) деп тіркелген. Қазіргі деректер көрсеткендей, Малакка бұғазы мен Муси өзенінің суларына жақын жерде қытай саудагерлерінің маңызды үлесі болған. Оның ізбасары Банканы 1812 жылы Ұлыбританияға өткізді, бірақ 1814 жылы Ұлыбритания оны 1814 жылғы англо-голландиялық шарт бойынша Үндістандағы Кочинге голландтармен алмастырды. 18 ғасырдың соңында Банка Азиядағы қалайының маңызды өндіріс орталығы болды, жылдық өндірісі шамамен 1250 тоннаны құрады. 1930 жылы Банканың халқы 205 363 адамды құрады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапония 1942 жылдың ақпанынан 1945 жылдың тамызына дейін аралды басып алды. Жапон әскері Банка аралында австралиялық медбикелерге, британдық және австралиялық әскери қызметкерлерге және азаматтарға қарсы қырғын жасады. Индонезияның ұлттық революциясы кезінде республикалық көшбасшылар Сукарно мен Хатта Край операциясынан кейін Банкаға жер аударылды. Банка 1949 жылы тәуелсіз Индонезияның құрамына кірді. Арал, көршілес Белитунгпен бірге бұрын Оңтүстік Суматра (Суматера Селатан) провинциясының бөлігі болған, бірақ 2000 жылы екі арал Банка-Белитунг провинциясы болып құрылды. Соңғы жылдары қалайы өндірісі айтарлықтай төмендеді, бірақ ол әлі де арал экономикасының маңызды бөлігі болып табылады. Банкада сонымен қатар 1960 жылдардағы коммунизмге қарсы тазартудан бері үй қамауында отырған және аралдан шығуға рұқсат етілмейтін бірнеше индонезиялық коммунистер де тұрады.

Қалай және қоршаған орта мәселелері

1710 жылдан бері Банка әлемдегі қалайының негізгі өндіруші орталықтарының бірі болып келген. Индонезияда қалайы өндірісі мемлекеттік монополия болып табылады. Мунтокта қалайы қорыту зауыты бар.

Басқа

Аралда ақ бұрыш та өндіріледі.