Кіріспе

Ғылыми атаудың негізінде жатқан тағы бір ғылыми атау. Организмдердің ғылыми атауларында базионим немесе базионим – жаңа атаудың негізінде жатқан бастапқы атауды білдіреді; жаңа атаудың авторлық көрсеткіші жақша ішінде базионим авторларын қамтуы керек. "Базионим" термині ботаникада да, зоологияда да қолданылады. Зоологияда түпнұсқа комбинация немесе протоним сияқты балама терминдер де қолданылады. "Базионим" және "протоним" көбінесе бір-бірін алмастырып қолданылса да, олардың техникалық анықтамалары сәл өзгеше. Базионим – қолданыстағы номенклатура ережелеріне сәйкес түпнұсқа атаудың дұрыс жазылуы, ал протоним – түпнұсқа атаудың бастапқы жазылуы. Бұл әдетте бірдей болады, бірақ сирек жағдайларда айырмашылықтар болуы мүмкін.

Ботаникада қолдану

"Базионим" термині ботаникада бұрынғы аты мен толыққанды сипаттамасы бар жағдайларда ғана қолданылады, ал балдырлар, саңырауқұлақтар және өсімдіктерге арналған Халықаралық номенклатура кодексі жаңа атаумен толық сипаттама талап етпейді. Сондықтан базионимнің заңды болуы қажет. Базионимдер кодекстің 6.10, 7.3, 41 және басқа да тармақтарымен реттеледі. Егер ағымдағы атаудың базионимі болса, базионим авторлары автор атының басында жақша ішінде көрсетіледі. Базионим кейіннен заңсыз деп табылса, ол орнына қойылған синонимге айналады және ағымдағы атаудың авторлық көрсеткіші өзгертіліп, базионим авторлары көрсетілмейді.

Комбинация жаңа

Picea abies (Норвегия шыршасы) атауының базионимі Pinus abies. Бұл түрді алғашқыда Карл Линней Pinus abies деп атаған, сондықтан базионимінің авторлық көрсеткіші жай ғана "L". Кейін ботаник Густав Карл Вильгельм Герман Карстен бұл түрді қарағайлар (Pinus) туысымен бірге топтастырудың дұрыс еместігін анықтады және оны шыршалар (Picea) туысына көшірді. Жаңа атау Picea abies – combinatio nova, жаңа комбинация (қысқ. comb. nov.). Авторлық көрсеткішімен қазіргі атауы "Picea abies (L.) Karst".

Жаңа жағдай

1964 жылы алма сияқты жемісі бар Розацеялар тұқымдасының құрамындағы топ үшін қолданылып келген Pomoideae кіші тұқымдастығының атауы, номенклатура кодексіне сәйкес болмағандықтан қабылданбайтын болды, себебі ол тұқым атына негізделмеген. Клод Вебер Malaceae Small деген тұқым атауын таксономиялық тұрғыдан дұрыс деп санамады, сондықтан ол Maloideae атауын кіші тұқымдастық дәрежесінде жасады, бұл ретте бастапқы тұқым сипаттамасына сілтеме жасап, сол типтік түрін қолданды. Тұқымнан кіші тұқымдастыққа ауысу – status novus (қысқартылған stat. nov.), сондай-ақ "жаңа дәрежедегі атау" деп аталады.