Барлық жауларға қарсы: Американың терроризмге қарсы соғысының ішіндегі сырлар

Кіріспе

Ричард А. Кларктың 2004 жылғы "Барлық жауларға қарсы: Американың терроризмге қарсы соғысы" кітабы – АҚШ-тың бұрынғы басты терроризмге қарсы кеңесшісі Ричард А. Кларктың 2004 жылы марапатталған кітабы. Кітапта терроризмге қарсы соғысты жүргізу жолындағы өткен және қазіргі президенттік әкімшіліктердің қателіктері сынға алынады. Кітаптың басты сын-ескертпелері президент Джордж Бушқа бағытталған: 11 қыркүйекке дейінгі жоғары дауірде елді қорғау үшін жеткілікті шаралар қабылдамағаны және 2003 жылғы Иракқа басып кіруі, оның салдарынан терроризмге қарсы күрес қиындыққа тап болды деп Кларк санайды. Кітаптың атауы – АҚШ-тың барлық федералды шенеуніктердің (президенттен басқа) Конституцияны "барлық жауларға – сыртқы және ішкі" қарсы қорғауға берген антынан алынған.

Мазмұны

Кларк өзінің терроризммен күресу жөнінде кездесу өткізуді көп рет сұрағанын, сондай-ақ ЦРУ директоры Джордж Тенеттің күнделікті брифингтеріне «Әл-Қаида» туралы көптеген мәліметтерді қостырғанын, 11 қыркүйекке дейін террористік «әрекеттердің» бұрын-соңды болмаған деңгейін байқағанын айтады. 9/11 оқиғасынан кейін қорғаныс министрі Дональд Рамсфелдтің Иракты бомбалауды қалағанын, тіпті олардың қатысы туралы ешқандай дәлел болмаса да, себебі оларда Ауғанстанға қарағанда «жақсы нысаналар» көп болған. Кларк 2001 жылдың 12 қыркүйегінде президент Буштің Саддам Хусейннің террористік шабуылдармен байланысы бар екенін анықтауға тырысуын сұрағанын айтады. Оған жауап ретінде ол Ирактың қатысы туралы ешқандай дәлел жоқ екенін көрсететін есеп дайындап, ФБР, ЦРУ сияқты барлық тиісті агенттіктердің қол қоюын алды. Аталған есеп бірден орынбасарға қайтарылды, қоса берілген хатта «Жаңартып, қайта жіберіңіз» деп жазылған, бірақ президентке көрсетілмеген. Кларк сол кездегі қорғаныс министрінің орынбасары Пол Вулфовицтің 11 қыркүйектегі шабуылдарды Осама бен Ладеннің мемлекеттік қолдаусыз жасағанына күмәнданатынын айтқан кездесуді еске алады. Кларк Вулфовицтің Саддам Хусейннің 1993 жылғы Әлемдік сауда орталығына жасалған алғашқы шабуылмен байланыстыруға тырысқанын жазады. Кларк Лори Милройдың жазбаларына негізделген бұл теория жан-жақты зерттелгенін және жоққа шығарылғанын мәлімдейді. Бірақ, ең қызықтысы, Кларк әкімшіліктің терроризммен күресте «нашар жұмыс» істегенін, тіпті 11 қыркүйектен кейін де айтады. Оның пікірінше, 2003 жылы Иракқа басып кіру Осама бен Ладеннің қолына ойнады. Бен Ладен жылдар бойы АҚШ-тың мұнайға бай Таяу Шығыс елдерін басып алып, оккупациялауға ниеттенгенін айтып үгіт жүргізген, ал АҚШ-тың Иракқа басып кіруі осыны растады. Нәтижесінде, Кларк айтуынша, «Әл-Қаида» мен оның ұйымдарының жаңа мүшелерді тартудағы сәттілігі таңқаларлық емес. Соғыс, оның ойынша, маңыздырақ күрестен – Ауғанстанда және әлемнің басқа жерлерінде «Әл-Қаиданы» тоқтатудан ресурстарды тартып алды. Ол өзінің жоспары алғаш ұсынылғанда орындалса, «Әл-Қаиданы» жоюға болатын еді. Бірақ оның жоспары орындалмады, бен Ладенге АҚШ пен одақтастары Иракқа басып кірген кезде көңіл бөлмеді, нәтижесінде «Әл-Қаида» күшейіп, саны артып, оны тоқтату қиынға айналды. Оның бұл мәлімдемелері Боб Вудвордтың «Бұш соғыста» атты кітабында келтірілген президент Буштың «Мен (Осама бен Ладен) қауіпті екенін білдім, бірақ мен шұғылдық сезімді бастан кешпедім» деген сөздерімен расталғандай көрінеді. Кларктың сөзін бұрынғы қазынашылық министрі Пол О'Нилл, Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің өкілі Флинт Леверет және Кларктың орынбасары Роджер Кресси де куәландырып, қолдады. Кларк осы оқиғалардың көпшілігін 9/11 комиссиясы алдындағы жазбада, көпшілыққа жарияланған тыңдауларда 20 сағатқа жуық куәлік бергенде сипаттады. Time журналы (2007 жылдың 2 сәуірі, 48-бет) кітаптың сценарийі жазылғанын, бірақ әлі түсірілмегенін хабарлады.

Clarke argues that he made numerous urgent requests for a meeting about dealing with terrorism, had CIA Director George Tenet include numerous details about Al Qaeda in daily briefings, found an unprecedented level of terrorist "chatter" before September 11. Soon after 9/11, he says that defense secretary Donald Rumsfeld wanted to bomb Iraq, even though there was no evidence of their involvement, because they had more "good targets" than Afghanistan, which was actually involved. Clarke also says that on September 12, 2001, President Bush asked him to try to find evidence that Saddam Hussein was connected to the terrorist attacks. In response he wrote a report stating there was absolutely no evidence of Iraqi involvement and got it signed by all relevant agencies (the FBI, the CIA, etc.). The paper was quickly returned by a deputy with a note saying "Please update and resubmit," apparently unshown to the President. Clarke also recalls a meeting where then Defense Deputy Secretary Paul Wolfowitz expressed doubt that Osama bin Laden could have carried out the attacks on September 11 without state sponsorship. Clarke writes that Wolfowitz attempted to connect Saddam Hussein to the first World Trade Center bombing in 1993 — a theory based on the writings of Laurie Mylroie that, according to Clarke, has been exhaustively investigated and disproven. But perhaps most damagingly, Clarke claims that the administration has done "a terrible job" fighting terrorism, even since September 11. In particular, he feels the 2003 invasion of Iraq played right into Osama bin Laden's hands. For years, bin Laden had been producing propaganda saying that the US wants to invade and occupy an oil rich middle eastern country, which was essentially validated by the US invasion of Iraq. As a result, says Clarke, it's not surprising that Al Qaeda and its offshoots are having much greater success recruiting new members. Furthermore, he feels the war has taken resources from the more important fight: stopping Al Qaeda in Afghanistan and around the world. He points out that had his plan been followed when he first presented it, Al Qaeda could have been essentially eliminated. But since his plan was not followed, and bin Laden was essentially ignored as the United States and allies invaded Iraq, Al Qaeda has grown in strength and number, and is now going to be difficult to stop. His statements seem to be backed up by Bob Woodward's Bush at War, where he quotes Bush as saying "I know (Osama bin Laden) was a menace but I didn't feel that sense of urgency." Clarke has been backed up by testimony of former Treasury Secretary Paul O'Neill, the National Security Council's Flynt Leverett, and Clarke's deputy, Roger Cressey. Clarke also described many of these events in his almost 20 hours of testimony under oath before the 9/11 Commission, a portion in its public hearings. Time magazine (April 2, 2007 p. 48) reported a movie script of the book has been written but not yet made.

Буш әкімшілігінің жауабы

2004 жылғы 22 наурызда вице-президент Дик Чейни Кларктың терроризмге қарсы күресте "ішкі ақпараттан тыс" қалғанын мәлімдеді. Кондолиза Райс кейін бұған қарсы шығып, керісінше айтты: Кларк – ақпараттың ортасында болған, сондықтан терроризмге дайындық бойынша кез келген сәтсіздік оның кінәсінде. Кейін Чейнидің мәлімдемесіне тікелей жауап ретінде ол: «Мен «ішкі ақпараттан тыс» деген сөзді қолданбаймын. Ол терроризм тақырыбында өткен барлық отырыстарда болды», – деді. Пресс-секретарь Скотт Макклеллан Кларк кітабын жариялау уақытын алдағы сайлауға әсер ету үшін таңдады деп мәлімдеді. Кларк кітабының өткен жылы аяқталғанын, Ақ үй құпиялы ақпаратты тексеруге бірнеше ай жұмсағандықтан, тек содан кейін ғана жарияланғанын атап өтті. Кейбіреулер Кларк Джон Керридің болашақ әкімшілігінде қызметке ие болу үшін кітапты жариялады деп болжады. Кларк ант беріп, үкіметте тағы бір жұмыс істегісі келмейтінін және оны қабылдамайтынын мәлімдеді. Тағы басқалары Кларк Джон Керридің кеңесшісі Рэнд Биерспен бірге сабақ бергенін айтты. Кларк Биерспен ұзақ жылдан бері дос екенін, ол Буш және басқа да әкімшіліктер үшін терроризмге қарсы күрес саласында үкіметте көп жұмыс істегенін және досының жаңа қызметіне байланысты достығынан бас тартпайтынын түсіндірді. Кларкқа тағы бір маңызды сын – ол президентке арнайы кеңесші болып жұмыс істеген кезде Буш әкімшілігін көбірек қолдағандығы. Fox News Channel 2002 жылғы тамызда Кларк Ақ үйде жұмыс істеп тұрғанда журналистерге берген брифингтің стенограммасын жариялады. Онда Кларк: «Клинтон әкімшілігінен Буш әкімшілігіне «Әл-Қаида» жоспары жеткен жоқ», – дейді және Буш әкімшілігін жақсы жағдайда көрсетті. Бұл айқын қайшылық туралы сұраққа жауап берген Кларк, айырмашылықтардың «негізінен, баса назар аудару және стиль мәселесі екенін» айтты. «Яғни, сіздер, мүмкін, АҚШ президентінің арнайы көмекшісі ретінде, баспасөз брифингін өткізу кезінде, мен уақытымды оны сынауға жұмсауым керек деп ойлайсыз. Менің ойымша, мұндай нәрсені күтудің өзі қиын».

On March 22, 2004, Vice President Dick Cheney claimed that Clarke was "out of the loop" in the fight against terror. Condoleezza Rice later contradicted this, claiming the opposite: Clarke was the loop, so any failure in terrorism preparedness was his. Later, in a direct response to Cheney's statement, she said "I would not use the word 'out of the loop,' He was in every meeting that was held on terrorism." Press Secretary Scott McClellan claimed that Clarke timed the publication of his book in order to influence the upcoming election. Clarke pointed out that his book had been finished since the previous year; it was only released at that time because the White House took months to review it for classified information. Some alleged that Clarke had published the book to win a spot in a possible John Kerry administration. Clarke responded by swearing under oath that he did not want another job in the government and would not accept one. Others pointed to the fact that Clarke taught a class with Rand Beers, an advisor to John Kerry. Clarke explained that he was a long time friend of Beers, who had also worked extensively in the government on counterterrorism for Bush and other administrations, and would not give up his friendship simply because his friend had a new job. Another major criticism of Clarke was that he had been more supportive of the Bush administration when he worked there as a special advisor to the President. Fox News Channel released a transcript from an August 2002 briefing that Clarke gave to reporters while he was still working for the White House, as background (meaning not for attribution). In it Clarke says that "there was no plan on al Qaeda that was passed from the Clinton administration to the Bush administration," and otherwise puts the Bush administration in a more favorable light. Questioned about this apparent inconsistency, Clarke said the differences were "really a matter here of emphasis and tone. I mean, what you're suggesting, perhaps, is that as special assistant to the president of the United States when asked to give a press backgrounder I should spend my time in that press backgrounder criticizing him. I think that's somewhat of an unrealistic thing to expect."