Кіріспе
Шотландия королі 1513 - 1542 жылдары. Джеймс V (10 сәуір 1512 – 14 желтоқсан 1542) – 1513 жылдың 9 қыркүйегінен 1542 жылы қайтыс болғанға дейін Шотландия королі болды. Ол 1513 жылдың 21 қыркүйегінде он жеті айлық шағында таққа отырды. Джеймс король Джеймс IV пен Англия королі VII Генрихтің қызы Маргарет Тюдордың ұлы болды. Балалық шағында Шотландияны регенттер басқарды, біріншіден, анасы қайтадан үйленгенге дейін, содан кейін оның бірінші туысы, Олбэни герцогы Джон Стюарт. Джеймстің жеке билігі 1528 жылы басталды, ол сонда ғана әкесі Арчибальд Дугластың, 6-шы Ангус графының қамауынан қашып құтылды. Оның бірінші әрекеті – Ангусты елден қуу және Дугластардың жерін тәркілеу болды. Джеймс патшалық иеліктерді және сот, кедендік баждар мен феодалдық құқықтарды күшейту арқылы табысын едәуір арттырды. Ол 1532 жылы Әділет колледжін құрды, сондай-ақ шекаралардағы және Гебрид аралдардағы тәртіпсіздік пен бүлікшілікті жоюға тырысты. Франция, Англия және Киелі Рим империясы арасындағы бәсекелестік Джеймске ерекше дипломатиялық мән берді, оның нәтижесінде ол екі саяси және қаржылық тұрғыдан тиімді француз әйеліне үйленді, біріншіден Валуа Мадлене, содан кейін Гиз Мэриге. Джеймс сонымен қатар бірнеше әйелдерден кем дегенде тоғыз заңсыз баланың әкесі болды. Джеймс V билік құрған кезде Шотландияда протестантизмнің пайда болуы байқалды, ал оның ағасы VIII Генрихтің 1530 жылдары Риммен жарылуы Джеймсті папамен күшті келіссөздер жүргізуге қойды, бұл Джеймске жағдайды пайдаланып, шіркеу тағайындауларын және шіркеу кірістерінен түсетін қаржылық дивидендтерді бақылауын арттыруға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, III Павел папа 1537 жылы оған «Иман қорғаушысы» атағын берді. Джеймс V 1530 жылдары VIII Генрихке қарсы тұрған түрлі ирланд ақсүйектерімен және басшыларымен дипломатиялық хат алмасуды жалғастырды, ал 1540 жылы олар оған Ирландия патшалығын ұсынды. Өнерді қолдаушы Джеймс жоғары готикалық және Ренессанс стильдерінде бірнеше патшалық резиденцияларды салуға көп қаржы жұмсады. Джеймс V қатыгез патша ретінде сипатталды, оның саясаты көбінесе байлыққа ұмтылуымен және оның ақсүйектеріне қатысты параноидалық қорқынышпен туды, бұл олардың жерлерін аяусыз иеленуіне әкелді. Ол сондай-ақ кедейлерге қолжетімділігі және оларды қысымға алатындарға қарсы күресі салдарынан «кедейлердің патшасы» деп аталды. Джеймс 1542 жылдың желтоқсанында Солвей Мосс шайқасында шотланд әскерінің ағылшындарға жеңілуінен кейін қайтыс болды. Оның жалғыз заңды баласы Мэри алты күнде болғанымен таққа отырды.
James V (10 April 1512 – 14 December 1542) was King of Scotland from 9 September 1513 until his death in 1542. He was crowned on 21 September 1513 at the age of seventeen months. James was the son of King James IV and Margaret Tudor, daughter of Henry VII of England. During his childhood Scotland was governed by regents, firstly by his mother until she remarried, and then by his first cousin once removed, John Stewart, Duke of Albany. James's personal rule began in 1528 when he finally escaped the custody of his stepfather, Archibald Douglas, 6th Earl of Angus. His first action was to exile Angus and confiscate the lands of the Douglases. James greatly increased his income by tightening control over royal estates and from the profits of justice, customs and feudal rights. He founded the College of Justice in 1532, and also acted to end lawlessness and rebellion in the Borders and the Hebrides. The rivalry among France, England and the Holy Roman Empire lent James unwonted diplomatic weight, and saw him secure two politically and financially advantageous French marriages, first to Madeleine of Valois, and then to Mary of Guise. James also fathered at least nine illegitimate children by a series of mistresses. James V's reign witnessed the beginnings of Protestantism in Scotland, and his uncle Henry VIII of England's break with Rome in the 1530s placed James in a powerful bargaining position with the papacy, allowing James to exploit the situation to increase his control over ecclesiastical appointments and the financial dividends from church revenues. Pope Paul III also granted him the title of Defender of the Faith in 1537. James V maintained diplomatic correspondence with various Irish nobles and chiefs throughout their resistance to Henry VIII in the 1530s, and in 1540 they offered him the kingship of Ireland. A patron of the arts, James spent lavishly on the construction of several royal residences in the High Gothic and Renaissance styles. James V has been described as a vindictive king, whose policies were largely motivated by the pursuit of wealth, and a paranoid fear of his nobility which led to the ruthless appropriation of their lands. He has also been characterised as the "poor man's king", due to his accessibility to the poor and his acting against their oppressors. James died in December 1542 following the Scottish defeat by the English at the Battle of Solway Moss. His only surviving legitimate child, Mary, succeeded him at the age of just six days old.
Ерте өмір
Джеймс – король Джеймс IV пен оның әйелі Маргарет Тюдордың үшінші ұлы, Англия королі Генри VII-нің үлкен қызы, және Джеймс IV-тің нәресте шағынан аман қалған жалғыз заңды баласы. Ол 1512 жылдың 10 сәуірінде Линлитгоу сарайында дүниеге келді және келесі күні Ротсей герцогы атағын алып, крещение рәсімінен өтті. Джеймс әкесі 1513 жылдың 9 қыркүйегінде Флодден шайқасында қаза тапқанда, бар болғаны он жеті айлық болатын. Джеймс 1513 жылдың 21 қыркүйегінде Стирлинг замкісіндегі Корольдік шіркеуде таж кигізілді. Аристократия Джеймс IV-нің өсиетіне сәйкес Маргарет Тюдорды жас ұлының регенті ретінде қабылдады, онда Маргарет жесір болғанша осы лауазымда қалатыны көрсетілген. Джеймс V-нің ұзақ мерзімді билікке келуіне дейінгі кезеңге шамамен он бес жыл уақыт кетті, ал Маргареттің регенттік лауазымына Францияда туған Джон, Альбани герцогы, Джеймс V-нің екінші туысы және король мен оның кіші інісі, Александр, Росс герцогынан (1514 жылдың сәуірінде туған) кейінгі тақ мұрагері наразылық білдірді. 1514 жылдың тамызында Маргарет Ангустың 6-шы графы Арчибальд Дугласқа үйленді. Бұл некеге көптеген аристократтар қарсы болды, олар Дугластардың күшеюінен қорқып, Маргареттің регенттік лауазымынан айырылуын талап етті, себебі ол қайтадан тұрмысқа шыққан еді.
Албани регентлігі
Олбани 1514 жылы мамыр айында сегіз кемемен және француз сарбаздарының жасағымен Думбартон қамалына келді. Ол 26 мамырда Эдинбургке кірді, ал шілдеде Парламент оның Албани герцогы ретінде қалпына келтірілуін және регент лауазымын растады. Олбанидің асыл жанкүйерлері оның келуін тұрақты және жақсы үкіметке әкелуді көздеді, ал Францияның Франсис I Олбаниді Франциямен Ескі Одақтың (Auld Alliance) қолдауын сақтау үшін пайдалануға тырысты. Оның регенттігінің алғашқы жылы шотланд үкіметінің анархияға немесе ағылшын бақылауына түсуін болдырмау үшін оның билігін күшті қорғауды қажет етті. Олбэн Стирлинг қамалын қоршады және Маргарет патша мен Росс герцогының иелігінен бас тартуға мәжбүр болды. Регенттік, кірісі және ұлдарына бақылауын жоғалтқан Маргарет 1515 жылы қыркүйекте содан кетіп, Линлитгоу сарайынан, ол Танталон қамалына қашып кетті, ол жерде ол қызы, леди Маргарет Дугласты дүниеге әкелді. Бала тууы мен ұзақ сапардан кейін ол қатты ауырып қалды және екінші ұлы Александрдың 1515 жылдың желтоқсанында қайтыс болғаны туралы жаңалықты күшіне келгенше алмады. 1516 жылы Ангус графы Олбанимен келісімге келді. Ол кездегі шотландтықтар үшін Генрих VIII сотының елшісі Себастьян Джустинианның «Олбани герцогінің Шотландияға тәртіп пен жақсы үкімет орнатудағы жетістіктеріне» деген құрметі: «Шотландия Олбанидің бақылауында болды, тіпті ол король болғандай». 1517 жылдың ақпан айында Джеймс Стирлингтен Эдинбургтегі Холируд сарайына әкелінді, бірақ қалада оба басталуына байланысты ол жақын маңдағы Крейгмиллер қамалында Антуан д’Арсеге тапсырылды. Стирлингте он жасар Джеймстің қызыл және сары түстермен киінген 20 сақшысы болды. Ол сарайдың астындағы саябаққа «жасырын түрде және әдемі әрі тыныш ауа райында» барғанда, алты атты адам екі шақырымдық аймақтың барлық жерінде келіп-кетушілерді іздеді. Ақындар Джеймс үшін ертегілер жазып, патшалық мінез-құлық туралы кеңес берді. 1525 жылдан бастап Ангустың тұтқындауы кезінде оның академиялық дамуы тоқтатылғанымен, Джеймс V-ке Дэвид Линдсей мен Гэвин Данбар сияқты бірнеше ұстаздар мықты негіз берді. Джеймс француз және латын тілдерін үйренген, бірақ ересек болған кезде француз тілін қиын сөйледі, ал итальяндық епископпен сөйлесу үшін аудармашы қажет болды, бұл оның латын және итальян тілдерін жетік білмейтінін көрсетеді. 1517 және 1520 жылдар аралығында Олбани Францияда болды және регенттікті жеке басқармады, бірақ оның лейтенанттары арқылы, соның ішінде Антуан д’Арсе, сиер де ла Басти. 1517 жылдың 26 тамызында Олбани мен Аленсон герцогы Карл Шотландия мен Франция арасындағы Ескі Одақты жаңартқан және Джеймс V-ке француздық патшалық келіншекті уәделеген Руан шартын жасасты. Англияның өтініші бойынша Олбани төрт жыл бойы Францияда ұсталды, ал ол болмағандықтан королева Маргарет Шотландияға оралып, регенттікке қайта оралуға тырысты. Руан шарты ратификацияланды және Мадлен Валуа Джеймс V-ке қолайлы келіншек ретінде ұсынылды. Олбани герцогы 1521 жылдың қарашасында оралғанда Маргарет күйеуіне қарсы оның жағына шықты. Олбэн Эдинбург қамалына келді, онда Джеймс V сақталған еді, және қоғамдық рәсімде күзетші оған кілттерді берді, ол оларды Маргаретке берді, ол оларды Олбаниге қайтарды, бұл Шотландия үкіметі оның қолында екенін білдірді. Осылайша Олбани амбициялық Ангусқа қарсы басымдықты ұстай алды. Регент 1521 жылдың желтоқсанында Ангусты мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыптады және кейін оны Францияға дерлік тұтқын ретінде жіберді. 1522 жылдың қарашасында Олбани сэр Уильям Лизл қорғаған Уорк қамалын қоршауға әскерін алды, бірақ ауа райы нашарлағаннан кейін үш күннен соң бас тартты.
Маргарет төңкерісі
1524 жылы Олбани Францияда болғанда төңкеріс арқылы биліктен алынды. Маргарет, Джеймс Гамильтон, Арранның 1-ші графы және оның жақтастарының көмегімен Джеймс V-ті Стирлингтен Эдинбургке әкелді. Ангус өзінше келіп, Лорд-канцлер қызметін иеленді және өзінің жақтастарына патшалық үйдің барлық табысты лауазымдарын берді. Джеймс патшалық жерлерді және сот, кеден және феодалдық құқықтардан түсетін табысты арттыру арқылы өзінің кірісін көбейтті. Ол өзінің заңды емес ұлдарына табысты қызметтер беріп, шіркеудің байлығын өз қазынасына бұрды. Джеймс өзінің байлығының көп бөлігін әкесінен қалған гобелендер жинағын толықтыруға жұмсады. Ол Францияға бірінші некесіне барып, патшалық флотты нығайтты. 1540 жылы ол «Саламандер» кемесімен Оркнейдегі Киркваллға, содан кейін Льюиске аттанды, бұрын Лейтте өсиетнама жасады, бұл «белгісіз қауіп-қатер» екенін білді. Осы сапардың мақсаты патшалықтың болуын көрсету және «әділеттік кеңесі» деп аталатын аймақтық соттарды өткізу болды. Реформация ішкі және халықаралық саясатқа әсер етті, әсіресе Генрих VIII католик шіркеуінен айрылғаннан кейін. Джеймс V ереске төзбеді және оның билігінде көптеген белгілі протестанттар қуғынға ұшырады. Олардың ең танымалдарының бірі Патрик Гамильтон болды, ол 1528 жылы Сент-Эндрюсте еретик ретінде өртке жанып кетті. Кейінірек, ағылшын елшісі Ральф Садлер Джеймсті монастырларды жабуға және олардың кірісін алуға көндіруге тырысты, осылайша ол «жалғыз қарапайым адам сияқты қой шаруасымен айналыспауы керек» деді. Джеймс оған қойы жоқ екенін, ол Франция патшасы, өзінің рухани әкесіне сене алатынын және «осы жылдар бойы тұрған және Құдайға құлшылық етілген аббаттарды жабудың ақылға сыймайтынын, мен олардан қажетімдінің бәрін ала аламын» деп жауап берді. Садлер Джеймстің өз иеліктерінде қой шаруашылығымен айналысатынын білді. Джеймс Рим папасы Клемент VII-ге монастырь кірісіне салық салуға рұқсат беру арқылы шіркеуден ақшаны қайтарып алды. 1534 жылы ол Мартин Лютердің жақтасы болған неміс Иоганн Кохлейдан кітап алғаннан кейін, оған 50 фунт стерлинг жіберді. 19 қаңтар 1537 жылы Папа Пауль III Джеймске шекарадан келген ереске қарсы күш-қуат алуы үшін дұғаларын білдіретін киелі қылыш пен бас киімді жіберді. Бұл сыйлықтарды Папаның елшісі Джеймс Францияда Компиеньде болған кезде, 25 ақпанда жеткізді. 16 ғасырдың жазушыларының айтуынша, оның қазынашысы Джеймс Кирккалди Гранж Джеймсті протестанттарды қуғынға салудан бас тартуға және Йоркте Генрих VIII-мен кездесуге көндіруге тырысты. Джеймс пен Генрих 1536 жылы кездесу туралы хат алмасты. Папа Пауль III Джеймске Англияға бармауға кеңес берді және бастаманы талқылау үшін Шотландияға елші немесе нунций жіберді. Генрих VIII 1541 жылдың қыркүйек айында кездесуге дайындық ретінде гобелендерін Йоркке жіберсе де, Джеймс келген жоқ. Осы кездесуге берілмегендік ағылшын бақылаушылары үшін Шотландияның Франциямен және католицизммен берік одақтас екендігінің белгісі болды, әсіресе, құпия мөрдің сақтаушысы кардинал Битонның ықпалымен, соғысқа себеп болды. 1540 жылы Ирландия ақсүйектері мен басшылары Генрих VIII-ге қарсы күресте Джеймске Ирландия патшалығын ұсынды.
Ғимарат
Джеймс V өзінің ересек билігі кезінде барлық маңызды резиденцияларды және бірнеше шағын резиденцияларды кеңейтуге, соның ішінде жаңа құрылыстар салуға кем дегенде 41 000 фунт стерлинг жұмсады, ең ірі жұмыстар Фолкленд сарайы мен Стирлинг қамалында жүргізілді. Жеке билігінің басында Джеймс Холирудхаус сарайының солтүстік-батыс бұрышында қазіргі кеш готикалық Джеймс V мұнарасын салуды бастады, ол бірінші және екінші қабаттарда жаңа патшалық жатақханаларын ұсынып, жоғары деңгейде қауіпсіздік қамтамасыз етті. Жаңа батыс фасады да салынды. Линлитгоу сарайында Джеймс бастапқы шығыс кіреберісін жабылып, оңтүстіктен жаңа ресми кіру жолын жасады, оған ішкі қақпа үйі және Джеймс мүше болған төрт рыцарлық ордендердің гербтерімен безендірілген сыртқы кіреберіс қақпасы кірді: Гартер, Тистл, Алтын жүн және Әулие Михаил. 1538 жылы сарай ауласының орталық бөлігі ретінде императорлық тәжбен безендірілген үш қабатты сегізбұрышты Патша фонтаны салынды. Фолкленд сарайында Джеймс V 1537 және 1541 жылдар аралығында әкесінің ғимараттарын француз Ренессанс стилінде кеңейтті және 1541 жылы бақта нағыз теннис кортын салды. Бұл корт бүгінгі күнге дейін сақталған және Ұлыбританиядағы ең көнесі болып табылады. Джеймс сонымен қатар оңтүстік жағында жаңа кеш готикалық кіреберіс мұнарасын салды, ал 1537 және 1539 жылдары салынған шығыс және оңтүстік жақтардың аулалық фасады Британ аралдарындағы Ренессанс сәулетінің ең ерте мысалдары болып табылады. Джеймс V-тің ең ірі құрылыс жобасы – 1538 және 1540 жылдар аралығында Стирлинг қамалындағы Корольдік сарайды салу болды, оның Ренессанс фасады және солтүстік, шығыс және оңтүстік жақтарында патша мен патшайымның пәтерлері орналасқан. Сонымен қатар, Танталон, Блэкнес және Эрмитаж қамалында да жұмыстар жүргізілді.
Некелер
1517 жылдың тамызында Руан шартының бір бабында, егер Франция мен Шотландия арасындағы Ескі Одақ сақталса, Джеймс Франция королі Франциск I-нің қызын әйел ретінде алуы керек делінген. Бірақ 1520 жылдары Францисктің қалған екі қызы тым осал немесе тым жас болды. 1528 жылы Киелі Рим императоры Карл V және ағылшын дипломаты Томас Магнус король мен оның туысы ханшайым Мэридің үйлену мүмкіндігін көтерді, ал сол жылы Карл V-нің әпкесі Австриялық Маргарет Джеймске Карлдың қарындасы Австриялық Марияға үйленуді ұсынды. Карл V Джеймске өзінің немере қызы Португалиялық Марияны да ұсынды. Франциск I-ге оның міндеттемелерін еске түсіру үшін 1529 жылы Джеймс V басқа жерде неке келіссөздерін бастады, Олбани герцогін Римге жіберіп, Папа Климент VII-нің немересі Екатерина де Медичимен үйлену туралы келіссөздер жүргізді. 1533 жылы Джеймстің екінші туыстарының бірі Кристина немесе Доротеяға, Дания королі Кристиан II-нің қыздарына үйленуі талқыланды, ал 1534 жылы Франциск I-нің қарындасы Ангулемдік Маргарет Валуа өзінің қайын сіңілісі Изабелланы ұсынды. 1534 жылдың желтоқсанында Франциск I өзінің үлкен қызы Мадленнің денсаулығының үйленуге тым нашар екенін айтып, Джеймс V-ке Вендом герцогының қызы Бурбон Мэриге үйленуді ұсынды, Руан шартын орындау үшін. Олбани герцогі Джеймстің Даниялық Кристинаға үйлену мүмкіндігін қысқаша қарастырды, ал король неке келіссөздерін тоқтатты. Сондай-ақ, келіссөздер қайта басталғанға дейін Джеймстің бұрынғы сүйіктісі Маргарет Эрскинге үйлену мүмкіндігі зерттелді. 1536 жылдың наурыз айында Бурбон Мэридің Джеймс V-ке үйленуі туралы соңғы келісім жасалды. Ол француз ханшайымындай күйеу ағасы болар еді, және Франциск I оның құрметінің белгісі ретінде Джеймске Святого Михаила орденінің мойын тағасын жіберіп, келісімді бекітті.
Валуалық Мадленге үйлену
Джеймс болашақ әйелімен жеке кездесу үшін Францияға баруды шешті. Ол 1536 жылдың 1 қыркүйегінде Кирккалдиден Арран, Аргилл және Ротс графтары, Флеминг лорды, Дэвид Битон және 500 сарбаздық алты кемеден тұратын флотта, «Мэри Уиллоубиді» жеңілі флагманы ретінде пайдаланып, аттанды. Кету алдында Джеймс Шотландияны өзінің болмағанда басқару үшін алты орынбасарды тағайындады. Егер осылай болса, Джеймс V Шотландиядан сегіз айға кетеді, бұл оның өзінің мемлекетінен ерікті түрде кеткен алғашқы шотланд патшасы болар еді. Бір аптадан кейін Диппеге келген шотландтар Сент-Квентиндегі Вендом герцогының сарайына барды. Алайда, Мэри Бурбонды кездестіргенде, Джеймс V одан әсерленбеді. Содан кейін ол оңтүстікке, француз сарайына, Амбуаз сарайына сапарлады, онда ол Мадленмен танысты және қайтадан Франциске оның қолына сұраныш жасады. Шотландияның қатал климаты оның қызының нашар денсаулығына қауіпті болуы мүмкін деп қорқып, Франциск бастапқыда үйленуге рұқсат беруден бас тартты, бірақ жас жұбайлар Францискіні өздерінің некелеріне рұқсат беруге көндірді. Неке шарты қарашада қол қойылды, Франциск I Мадленге 100 000 экю және Джеймске жылына 30 000 франк сыйлық берді. Джеймс V Ескі Одақты жаңартты және 1537 жылдың 1 қаңтарында Париждің Нотр-Дам соборында Мадленге үйленіп, Руан шартының талаптарын орындады. Джеймс Папаның батасын алды, ол Папаның мақұлдауымен берілді, және 1537 жылдың 19 қаңтарында Папа Павел III оған Сенімнің қорғаушысы атағын берді, бұл Папалықтың оның ағасы Генрих VIII-нің жолын баспауын үміттенедінін білдірді. Бірнеше ай бойы той-томалақтар мен мерекелер өткізіп, Шантильи, Компиень және Руанға (Мадлен ауырып қалған) барғаннан кейін, патша жұбы 1537 жылдың мамыр айында Шотландияға аттанды және 19 мамырда Лейтке келді. Мадлен 1537 жылдың 8 маусымында Эдинбургтен әкесіне жақсырақ екенін және оның симптомдары басылғанын айтып хат жазды. Алайда, бір айдан кейін, 1537 жылдың 7 шілдесінде королева Мадлен күйеуінің құшағында Холируд сарайында туберкулезден қайтыс болды. Джеймс V Франциске осы оқиға туралы хабарлап, егер ол француз патшасына «жақсы әкесі» болып қалуына сеніп отырса, одан да қатты қайғыға батарын айтты. Неке шарты 1538 жылдың қаңтарында аяқталды, Джеймс V 150 000 ливрлік қалыңдық алды. Әдеттегідей, егер патша бірінші қайтыс болса, Мэри өмір бойы өзінің Фолкленд сарайындағы, Стирлинг сарайындағы, Дингуолл сарайындағы және Трейв сарайындағы үйлерін, сондай-ақ Фиф, Стратхерн, Росс және Оркни графтықтарының кірісін және Галлоуэй, Ардманнох және Аралдар иеліктерін сақтап қалады. Джеймс V пен Мэри Гиздің өкілеттік некесі 1538 жылдың 9 мамырында Шато-де-Шатодонда өтті. Шотландиядан лорд Максвелл басқаратын кемелер флотымен екі мың шотланд лордтары мен барондары келді, Максвелл лорд Джеймс V-тің өкілі ретінде тұрды. Мэри 1538 жылдың 10 маусымында Ле-Хаврдан шығып, 6 күннен кейін Шотландияға Файфтағы Крейлге келді. Бірнеше күннен кейін король оны ресми түрде Сент-Эндрюсте қабылдады, оның құрметіне өткізілген сайыстар мен пьесалар арасында Джеймс пен Мэри 18 маусымда Сент-Эндрюс соборында тұрмысқа шықты. Джеймстің анасы Маргарет Тюдор Генрих VIII-ге шілде айында «Ол ақылды ханшайым болатынына сенемін. Мен оның компаниясында көп болдым, және ол өзін өте құрметпен маған, өте жақсы күтіммен ұстады» деп жазды. Джеймс пен Мэридің екі ұлы болды: Джеймс, Ротсе герцогы (1540 жылдың 22 мамырында Сент-Эндрюсте туған), және Роберт (немесе Артур), Альбани герцогы (1541 жылдың 12 сәуірінде туған және шүкіршілік рәсімінен өткен); алайда, екеуі де 1541 жылдың 21 сәуірінде қайтыс болды, Джеймс бір жасқа толғанда, ал Роберт (немесе Артур) тоғыз күн болғанда. Мэридің анасы Антуанетта де Бурбон, жас жұбайлар әлі жас екенін және тағы да балалы болуды үміттенедінін жазды. Осы одақтың үшінші және соңғы баласы - 1542 жылдың 8 желтоқсанында туған қызы Мэри.
Англиямен соғыс және өлім
1541 жылы Джеймстің анасының қайтысы Англиямен бейбіт келісімге келуге деген ниетті жойды, соның салдарынан соғыс басталды. Бастапқыда шотландтар 1542 жылдың тамызында Хэддон Риг шайқасында жеңіске жетті. Лондондағы императорлық елші Эустас Шапуй 2 қазанда шотланд елшілерінің жүкті Мария Гиз бала туғанға дейін Джеймс пен Генрих VIII арасында Англияда келісімді кездесу өткізуге қарсы екенін хабарлады. Генрих бұл талапты қабылдамады және Шотландияға қарсы әскерін жинады. Джеймс 1542 жылдың 31 қазанында Лаудерде әскерімен бірге болды. Ол Англияға жорық жасауды үміттене білді, бірақ ақсүйектері оған келіспеді. Ол Эдинбургке қайтып келді, жолда Фалахиллден әйеліне француз тілінде хат жазып, үш күн бойы ауырып жатқанын мәлімдеді. 24 қарашада оның әскері Солвей Мосс шайқасында ауыр жеңіліске ұшырады. Жүктілігінің соңғы кезеңінде болған королева Мэримен Линлитгоу сарайында бірнеше күн өткізгеннен кейін, 6 желтоқсанда Джеймс Фолкленд сарайына сапар шекті, бірақ көп ұзамай ауырып қалды. Бұл Стюарт әулетінің Роберт Брюстің қызы Марджори Брюс арқылы таққа отыруымен байланысты болуы мүмкін. Бұл болжам оның жаңа туған қызы Мэри Стюарт әулетінің соңғы өкілі болады деген сенімін білдіру үшін айтылған болуы мүмкін. Шындығында, соңғы Стюарт монархы әйел адам болды: Ұлыбритания королевасы Анна. Джеймс V 1542 жылдың 14 желтоқсанында Фолкленд сарайында отыз жасында қайтыс болды. Патша өткен он жылда бірнеше рет ауырған: 1533 жылы "ауыр бетке байланысты"; 1534 жылы "ішек ауруы және қызба"; 1536 жылы Парижде; және 1540 жылы әйеліне өмірінде бұрын-соңды болмағандай ауырғандағы сезімін жеткізіп, қазір жазылып кеткенін хабарлады. Алайда, 1542 жылдың қарашасында қайтадан ауырып қалғанына қарағанда, оның иммундық жүйесі толыққанды қалпына келмеген болып көрінеді. Джеймс Шотландияда соңғы монарх болды, 2022 жылдың 8 қыркүйегінде королева Елизавета II 480 жылдан кейін Абердинширдегі Балморал сарайында қайтыс болды. Бірнеше күннен кейін оның денесі Эдинбург көшелерімен әкелінді, бұл Джеймс V-нің жерленгенінен бері қала арқылы өткен алғашқы патшалық процессия болды.
Заңды түрде шығарылған
Аты, туған күні, қайтыс болған күні, ескертулер Франконың Мадленінен ұрпақтары жоқ. Гиздің Мэриі Джеймс, Ротесей герцогы 22 мамыр 1540 21 сәуір 1541 Артур немесе Роберт, Албани герцогы 12 сәуір 1541 20 сәуір 1541 Шотландия королевасы Мэри 8 желтоқсан 1542 8 ақпан 1587 Францияның Франциск II-іне тұңғыш рет үйленді; ұрпағы жоқ. Екінші рет Генри Стюарт, Дарнли лордына үйленді және ұрпақтары болды (болашақ Джеймс VI және I). Үшінші рет Джеймс Хепберн, 4-ші Ботуэлл графына үйленді; ұрпағы жоқ.