Кіріспе

Мұздық спорт (кейде "Icestocksport" немесе "Бавария керлінгі" деп те аталады) – қысқы спорт түрі, керлингке едәуір ұқсас. Немец тілінде Eisstockschießen деп аталады. Бұл спорттың жарыстары көбінесе мұз үстінде өткенімен, жазда асфальт үстінде де ұйымдастырылады. Бәсекелесушілер мұзды таяқтарды мұз үстінде сырғытып, нысанаға тигізуге немесе ең ұзақ қашықтыққа жылжытуға тырысады. Мұзды таяқтардың сырғуға арналған беті бар, оған шамамен 30 см таяқ бекітіледі. Бұл спорт көбінесе Германияның оңтүстігінде, Австрияда және Италияның Трентино-Альто-Адидже/Оңтүстік Тироль аймағында танымал. Мұздық спорт қысқы Олимпиада ойындарында екі рет көрсетілген. Сондай-ақ, мұздық спорт Индияның Khelo India Winter Games бағдарламасына да кіреді. Мұздық спорт бойынша соңғы әлем чемпионаты 2022 жылдың 22-27 ақпаны аралығында Италияның Риттен қаласындағы Клобенштейн (Коллальбо) ауылында өткен әйелдер мен ерлер арасындағы мұздық спорттың әлем чемпионаты болды. Бұл шара 14-інші рет өткізілді.

Тәрбие

Мұз спортының бірнеше түрі бар, олардың ішінде командалық нысана ату, жеке нысанаға және қашықтыққа ату халықаралық чемпионаттарда өтеді.

Командалық ойын

Командалық ойында екі команда таяқтарды бастапқы нүктеден "Даубеге" мүмкіндігінше жақын атуға тырысады. Кезек басталғанға дейін таяқ орталық крестке қойылады. Егер таяқтың орны мақсатты алаңда ережеге сәйкес әсерге байланысты өзгерсе, ол осы жаңа орнында қалады, бұл да есептеу үшін маңызды. Егер таяқ мақсатты кеңістіктен шығып кетсе, ол орталық крестке қайтарылады. Барлығы алты кезек болады. Әдетте команда төрт ойыншыдан тұрады, әр ойыншы әр раундта бір рет атуға мүмкіндік алады. Мақсаты – өз командаңның таяғын ең жақсы позицияға (яғни, қарсыластың таяғынан таяққа жақын) қою. Ұпайға тек мақсатты алаңдағы таяқтар ғана есептеледі. Ойынды екі команданың бірі өз таяғын мақсатты алаңға "өлшеу" арқылы атуға тырысу арқылы бастайды. Қарсы команда өз таяғын ең жақсы позицияға қоюға тырысады. Мақсатты алаңдағы таяқтардың орналасуы жаңа таяқтармен өзгертілуі мүмкін. Егер таяқ мақсатты алаңнан тыс жерде тоқтаса, ол алаңнан алынып тасталады. Жақсырақ позициядағы қарсыластың таяқтары алаңнан атып шығарылуы мүмкін. Таяқ атушылардың тілінде "Moarschaft" деп аталатын командалар барлық таяқтар ойналғанға дейін атып, қазіргі уақытта ең жақсы позицияда емес команданың кезегі келеді. Екі команда да барлық таяқтарын ойнағаннан кейін кезек аяқталады және таяғы ең жақсы позициядағы команда таяқ ұпайларын алады. Ең жақсы позициядағы таяқ үшін үш таяқ ұпайы беріледі, ал сол команданың қарсыластың келесі таяғынан таяққа жақын орналасқан әрбір қосымша таяғы үшін тағы екі ұпай қосылады. Егер қарсыластың таяқтары қалмағандықтан кезегі келетін, ең жақсы позициядағы таяғы бар команданың бір немесе бірнеше таяқтары алаңға жетпесе немесе тимесе, бірінші таяқ үшін үш таяқ ұпайы беріледі, ал қалғандары үшін екі ұпай кемітіледі. Ойын алты кезектен тұрады, яғни, раундтан тұрады. Кезек соңғы раундтың нәтижесіне қарамастан, әр кезекте ауысады. Көбірек таяқ ұпайы жинаған команда екі ұпай алады, ал екінші команда ештеңе алмайды. Тең түскен жағдайда әр команда бір ұпай алады. Жеңіс ұпайларының саны көп команда турнир жеңімпазы болады. Егер екі команданың жеңіс ұпайлары бірдей болса, жеңімпаз...

Командалық нысанаға ату

Мақсатты бәсеке 4 турдан тұрады, әр турда 6 рет талпыныс жасалады. Әр турда 60 ұпайға дейін жинауға болады. Жалпы есеп бойынша әдетте 2 раунд (= 2 × 4 раунд) ойналады. Чемпионаттарда көшбасшы ойыншылар жеңіс үшін финалда қосымша 1-2 раунд өткізеді. Мақсатты жарыс жеке және командалық форматта өтеді. Жеке жарыста бір ойыншы барлық турларды ойнайды және оның нәтижесі жеке есептеледі. Командалық жарыста әр турда әртүрлі ойыншы қатысады. Есептеу үшін әр ойыншының нәтижелері қосылады. 1-тур: Ортадағы нысана сақиналарына 6 рет талпыныс жасалады, мұнда ойыншының таяғын орталық крестке мүмкіндігінше жақын жеткізу керек. Таяқ қандай сақинаға жетсе, соның ұпайы саналады. Сақиналар сырттан ішке қарай: 2, 4, 6, 8 және 10 ұпаймен бағаланады. 2-тур: 6 рет нысана таяғымен ойналады, ол А-дан F-ға дейінгі белгіленген шеңберлерге кезекпен орналастырылады. 6 талпыныс ішінде нысана таяғын нысана алаңынан сыртқа жылжыту маңызды, бірақ ойыншының таяғы нысана алаңында қалуы керек. Бағаналардың соңғы орналасуына қарай әр талпыныс үшін 0, 2, 5 немесе 10 ұпай беріледі. 3-тур: Сол және оң жақ артқы нысанаға (нысана фрагменттері) 3 рет талпыныс жасалады, мұнда ойыншының таяғын сақиналардың ортасына мүмкіндігінше жақын жеткізу керек. Таяқ қандай сақинаға жетсе, соның ұпайы саналады. Сақиналар сырттан ішке қарай: 2, 4, 6, 8 және 10 ұпаймен бағаланады. 4-тур: 6 рет нысана таяғымен ойналады, ол кезекпен A, B, G, H, E және F белгіленген шеңберлеріне орналастырылады. 1 және 2-талпыныста мақсат – ойыншының таяғы орталық крестке мүмкіндігінше жақын тұрып қалғандай етіп нысана таяғын соғу. 3 және 4-талпыныста мақсат – ату таяғын соққыға ұшырату, сонда ол орталық крестке мүмкіндігінше жақын тұрып қалады. 5 және 6-талпыныста мақсат – ату таяғын нысана сақиналарынан артқы сақиналарға жылжыту. 1-ден 6-ға дейінгі талпыныстарда таяқ жеткен сақинаның ұпайы есептеледі. Сақиналар сырттан ішке қарай 2, 4, 6, 8 және 10 ұпаймен бағаланады.

Қашықтықтан жарысу

Ұзақ қашықтықтан ату техникасы командалық атудан едәуір өзгеше, себебі атудың ұзындығы мен бағытында нақты болудың қажеті жоқ, бірақ таяқты мүмкіндігінше жылдамдату керек. Қашықтықтан жарыста бір ойыншы таяғын барынша алысқа лақтыруға тырысады. Спортшы жарыста бес рет талпыныс жасайды, олардың ең жақсысы есепке алынады. Бұл талпыныстар конус тәрізді жолмен жасалуы тиіс. Егер таяқ жолдан шығып кетсе, онда әрекет тек шығу нүктесіне дейін ғана жарамды болады. Жолақтың өлшемдері маусымға қарай өзгеріп тұрады. Асфальт немесе бетон төсеніштегі жазғы жолақ, (табиғи) мұздағы қысқы жолақтан сәл тар болады. Конусты қалауынша ұзартуға болады, әсіресе әлемдік рекордтың 566 метр екенін ескерсек (Манфред Зигльгрубер, SV Unterneukirchen (Германия), Зеон көлінде). Атушы ату кезінде жарты шеңбердің ортасындағы тұраққа тұрады. Ол 7 метрлік сызыққа дейін жүгіруге мүмкіндік алады, бірақ импульс пен спортшыға әсер ететін кинетикалық энергияға байланысты бұл әрқашан оңай болмайды. Барлық ойыншылар бірдей таяқ корпусын және табанын пайдаланады, бірақ өз таяқтарын қолдануға рұқсат етіледі. Командалық есеп бірнеше ойыншының нәтижелерін қосып есептеу арқылы да жасалуы мүмкін. Көрермен үшін бұл жарыстың артықшылығы – тіпті жаңадан келген адам да талпыныстың сәтті болғанын немесе болмағанын анықтай алады.

Мұз бетінің

Қысқы маусымда мұз спорты ойынға арналған белгіленген аймақтары бар мұз жамылғысын пайдаланады. Қысқы нұсқасы табиғи ашық мұзды немесе мұз спорты үшін нақты өлшемдері, сызықтары және белгілері бар жабық мұз аренасын қолданады.