Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан баск мүсіншісі (1924–2002)
Spanish Basque sculptor (1924–2002)
Эдуардо Чилида Хуантеги, немесе баск тілінде Эдуардо Тсилида Хуантеги (10 қаңтар 1924 – 19 тамыз 2002) – монументалды абстрактілі туындыларымен белгілі испан баск мүсіншісі.
Eduardo Chillida Juantegui, or Eduardo Txillida Juantegi in Basque (10 January 1924 – 19 August 2002), was a Spanish Basque sculptor notable for his monumental abstract works.
Ерте өмір және мансап
1924 жылғы 10 қаңтарда Сан-Себастьян (Донустия) қаласында Педро Чилида мен сопрано Кармен Хуантегидің отбасында дүниеге келген. Эдуардо Чилида ата-анасына тиесілі болған Биарриц қонақ үйінің жанында өсті. Чилида Сан-Себастьянның «Реал Сосьедад» Ла Лига футбол командасының қақпашысы болған, сол кезде тізесіне ауыр жарақат алып, бес рет операция жасады, осылайша үміткер футболшының мансабы аяқталды. Одан кейін 1943-1946 жылдары Мадрид университетінде архитектураны оқыды. 1947 жылы архитектурадан бас тартып, өнерге көшті. Келесі жылы Парижге көшіп, алғашқы студиясын ашып, гипс және сазбен жұмыс істей бастады. Ол университетті бітірмей, жеке өнер сабақтарын алуға кірісті. 1948 жылдан 1950 жылға дейін Парижде, ал 1950 жылдан 1955 жылға дейін Виллен-су-Буа (Seine et Oise) қаласында тұрды. 1950 жылы Чилида Пилар Белзунцеге үйленді, сосын Сан-Себастьян аймағына оралды, бірінші Хернан ауылына, ал 1959 жылы туған қаласына қайтып келді де сонда тұрды. 78 жасында Сан-Себастьян маңындағы үйінде дүние салды.
Born in San Sebastián (Donostia) to Pedro Chillida and the soprano Carmen Juantegui on 10 January 1924. Eduardo Chillida grew up near hotel Biarritz, which was owned by his grandparents. Chillida had been the goalkeeper for Real Sociedad, San Sebastián's La Liga football team, where his knee was so seriously injured that he had five surgeries, ending a promising football career. He then studied architecture at the University of Madrid from 1943 to 1946. In 1947 he abandoned architecture for art, and the next year he moved to Paris, where he set up his first studio and began working in plaster and clay. He never finished his degree and instead began to take private art lessons. He lived in Paris from 1948 to 50 and at Villaines sous Bois (Seine et Oise) from 1950 to 1955. In 1950 Chillida married Pilar Belzunce and later returned to the San Sebastián area, first to the nearby village of Hernani and in 1959 to the city of his birth, where he remained. He died at his home near San Sebastián at the age of 78.
Жұмыс
Чилиданың мүсіндері адам денесіне (көбінесе торс пен бюст) назар аударды; оның кейінгі жұмыстары іріктеу және абстрактілірек болды, сондай-ақ көптеген монументалды қоғамдық жұмыстарды қамтыды. Чилиданың өзі "абстракт" деген атаудан бас тартып, өзін "реалистік мүсінші" деп атауды жөн көрді. 1951 жылы Баск еліне оралғаннан кейін, Чилида Париждегі жұмыстарында қолданған гипсті тез арада тастап кетті – бұл орталық Луврдегі ежелгі бейнелі туындыларын зерттеуге қолайлы болды. Эрнан қаласының жанында тұрып, ол жергілікті теміршінің көмегімен ұрып жасалған темірде жұмыс істей бастады және көп ұзамай студиясында ұрып жасау ошағын құрды. 1954 жылдан 1966 жылға дейін Чилида "Арманның ескірген ұстаханасы" атты серияда жұмыс істеді, онда ол алғаш рет ағашты металл пішіндері жарылысқан ырғақты қисықтармен көтерілетін негіз ретінде пайдаланды. 1965 жылы алабастрдан мүсін жасауды бастады. Чилиданың мүсіндері ертеден-ақ танылды, және 1954 жылы ол Арнанцасу базиликасының төрт есігін жасады, онда басқа да көрнекті баск мүсіншілері – Хорхе Отейза, Агустин Ибаррола және Нестор Бастерретсеаның туындылары орнатылды. Келесі жылы ол пенициллинді ашқан Александр Флемингтің ескерткішін Сан-Себастьян қаласындағы саябаққа орнатты (кейін ол жоғалып кетті, бірақ Сан-Себастьян шығанағындағы жағалауда жаңа нұсқасы орнатылды). Жоба 1994 жылдан бері, яғни Чилида қайтыс болғаннан бұрын сегіз жылдай уақыттан бері дамып келеді. 2011 жылы жергілікті билік Фуэртевентурадағы Тиндая тауының ішінде Чилиданың жобасын іске асыруға келісті, бұл экологиялық жағдайларға қарамастан жасалды.
Chillida's sculptures concentrated on the human form (mostly torsos and busts); his later works tended to be more massive and more abstract, and included many monumental public works. Chillida himself tended to reject the label of "abstract", preferring instead to call himself a "realist sculptor". Upon returning to the Basque Country in 1951, Chillida soon abandoned the plaster he used in his Paris works – a medium suited to his study of archaic figurative works in the Louvre. Living near Hernani, he began to work in forged iron with the help of the local blacksmith, and soon set up a forge in his studio. From 1954 until 1966, Chillida worked on a series entitled Anvil of Dreams, in which he used wood for the first time as a base from which the metal forms rise up in explosive rhythmic curves. He began to make sculpture in alabaster 1965. From quite early on, Chillida's sculpture found public recognition, and, in 1954, he produced the four doors for the basilica of Arantzazu, where works by other leading Basque sculptors – Jorge Oteiza, Agustin Ibarrola and Nestor Basterretxea – were also being installed. The following year, he carved a stone monument to the discoverer of penicillin, Sir Alexander Fleming, for a park in San Sebastián (it subsequently disappeared, but a new version has been installed on the promenade at San Sebastián bay). The project has been in development since 1994, eight years before Chillida's death. In 2011 local authorities decided to go ahead with a project by Chillida inside Mount Tindaya on Fuerteventura despite concerns from environmentalists.
Көрмелер
Чилида өзінің алғашқы жұмыстарын 1949 жылы Париждегі Музей д'Арт Модерндегі «Салон де Май» көрмесінде көрсетті, ал келесі жылы «Галерея Маехт» галереясында соғыстан кейінгі өнердің «Les Mains Eblouies» көрмесіне қатысты. 1986 жылы ол Франкфурт қаласында неміс ақыны және драматургы Иоганн Вольфганг фон Гётеге құрмет көрсетіп, үлкен шығарма орнатты.
Chillida exhibited his early work in 1949 in the Salon de Mai at the Musée d'Art Moderne in Paris, and the next year took part in "Les Mains Eblouies", a show of postwar art at the Galerie Maeght. In 1986, he installed House of Goethe, a large piece that is a tribute to the German poet and dramatist, Johann Wolfgang von Goethe, in the city of Frankfurt.
Өнер нарығы
2018 жылдан бері Чилиданың мүлігін Hauser & Wirth өкілдік етеді. Бұрын ол Пилар Ордваспен жұмыс істеген. 2006 жылы Чилиданың 1961 жылғы классикалық мүсіні "Rumor de Limites" Лондон қаласында Иберия түбегінен келген коллекционерге рекордтық 2 миллион фунт стерлингке сатылды. Оның корте́н болаттан жасалған "Buscando La Luz IV" ("Жарық іздеу IV") (2001) мүсіні 2013 жылы Christie's London аукционында 4,1 миллион фунт стерлингке сатылды.
Since 2018, Chillida's estate has been represented by Hauser & Wirth. It previously worked with Pilar Ordovas. In 2006, Chillida's classic 1961 sculpture, Rumor de Limites, more than doubled estimates to sell to a collector from the Iberian Peninsula for a record £2 million in London. His corten steel sculpture Buscando La Luz IV (Looking for the Light IV) (2001) was sold for 4.1 million pounds at Christie's London in 2013.