Викторио Эдадес: Филиппин суретшісі және қазақстандық модернизмнің әкесі
Victorio Edades
Викторио Эдадес (1895-1985) – филиппин суретшісі, қазақстандық өнердегі жаңашылдықтың әкесі. «Онүш қазіргі заманғылар» тобының жетекшісі, Филиппин өнеріне үлкен үлес қосып, ұлттық суретші атанды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Филиппин суретшісі (1895–1985)
Filipino painter (1895–1985)
Викторио Кандидо Эдадес (23 желтоқсан 1895 – 7 наурыз 1985) – филиппин суретшісі. Ол өнердің мәні мен мақсаты туралы классикалық әріптестерімен қызу пікірталас тудырған революциялық «Он үш модерн» тобына жетекшілік етті. 1976 жылы Ұлттық суретші атағын алды. Тарих Викторио Эдадесті «Қазіргі филиппин өнерінің әкесі» деп санайды. АҚШ-та білім алғаннан кейін, ол өнер туралы жаңаша ойлау қағидасын енгізді. Ол өнердің шындықты бейнелеу ғана емес, суретшінің санасы мен сезімдері арқылы көрінетін шындықты бейнелеу мүмкін екенін айтты.
Victorio Candido Edades (December 23, 1895 – March 7, 1985) was a Filipino painter. He led the revolutionary Thirteen Moderns, who engaged their classical compatriots in heated debate over the nature and function of art. He was named a National Artist in 1976. The history names Victorio Edades as “the father of Modern Philippine art". Schooled in the US upon his return he introduced an entirely new way of thinking about art. He argued that art can be more than representation of reality, it can be representation of reality as seen through the mind and emotions of the artist.
Өмірбаян
Викторио Эдадес 1895 жылғы 23 желтоқсанда Иларио мен Сесилия Эдадестің отбасында дүниеге келді. Ол он баланың ең кішісі болды (олардың алтауы шешек ауруынан қайтыс болды). Ол Дагупан, Пангасинан облысының Болосан ауылында өсті. Оның суретшілік қабілеті ерте бала шағында-ақ көрінді. Жетінші сыныпта оның ұстаздары оған настолько әсерленді ki, оны сурет сабағында "ұстаздың шәкірті" деп атады. Сондай-ақ ол бастапқыда-ақ жетістіктерге қол жеткізді, мектептегі пікірсайыстар мен жазу байқауларында жүлделер жеңіп алды.
Victorio Edades was born on December 23, 1895, to Hilario and Cecilia Edades. He was the youngest of ten children (six of whom died of smallpox). He grew up in Barrio Bolosan in Dagupan, Pangasinan. His artistic ability surfaced during his early years. By seventh grade, his teachers were so impressed with him that he was dubbed "apprentice teacher" in his art class. He was also an achiever from the very beginning, having won awards in school debates and writing competitions.
Кейінгі мансап
Орта мектепті бітірген соң Эдадес пен оның достары АҚШ-қа сапар шекті. Сиэтлге оқуға түсу алдында Эдадес Аляскаға барып, бірнеше фабрикада жұмыс істеді. Бірақ ол Сиэтлге көшіп, Вашингтон университетінде архитектураны оқып, кейін бейнелеу өнері магистрі дәрежесін алды. Эдадестің қалыптасуына және оны бүгінгідей танымал етуге себеп болған маңызды оқиға – Нью-Йорк Армори Холлында өткен көшпелі көрмемен танысуы. Бұл көрмеде Сезанн, Гоген, Матисс, Пикассо және сюрреалистер сияқты еуропалық суретшілердің туындылары ұсынылды. Оның көріп қалғандарына деген құрметі артып, консервативті академиялық өнер мен реалистік мектептерден алшақтап, заманауи стильде сурет салуға кірісті. Бұл екі мектеп те көбінесе идиллиялық тақырыптарды бейнелеуге және егжей-тегжейлі сурет салуды меңгеруге ұмтылған. Эдадестің модернистік қозғалысқа қызығуын оның негізгі қағидасы – импрессионизм мен реализм тарапынан қалыптасқан идеалистік сыртқы бейнелерден асып түсуге ұмтылысы шақырып отырды. Модернистік ой көркемдік тәжірибелерді ынталандырады және суретшіге шындықты өз көзқарасымен бейнелеуге мүмкіндік береді. Америкаға сапары барысында ол өнер сайыстарына қатысты, соның ішінде Солтүстік Америка суретшілерінің жылдық көрмесі де бар. Оның "The Sketch" (1927) атты туындысы екінші орынды жеңіп алды. 1928 жылы Филиппинге оралғанда ол өнердің "дегенге келмейтін" жағдайда екенін көрді. Ол көрген суреттердің тақырыптары ұқсас болды және олар негізінен сол кездегі ең танымал суретші және алғашқы филиппин ұлттық суретшісі Фернандо Аморсолоның туындыларына сүйене отырып, шектеулі техникамен салынған. Ол шығармашылықтың жоқтығын, сол кездегі суретшілердің бір-бірін "көшірумен" айналысқанын мойындады. Сондықтан желтоқсан айында Эдадес Ермаитадағы Филиппин Колумбия клубында жеке көрме ұйымдастырып, көпшілікке өзінің заманауи өнерінің мәнін таныстырды. Ол отыз картинасын көрсетті, соның ішінде Америкада мойындырған туындылары да бар. Бұл көрме ерекше болды, себебі филиппин өнер ортасы осы Пангасинандық жас жігіттің шетелде алған білімінен кенеттен дүрлігіп кетті. Көрмеге келгендер мен сыншылар қатты таң қалды, бірақ бірде-бір картина сатылмады. Эдадес 1930 жылы Санто-Томас университетінің (СТУ) архитектура факультетін ұйымдастыруға көмектесті және оның басшысы болды. 1935 жылы ол архитектура бөліміне қарасты UST архитектура және бейнелеу өнері колледжінің директоры болып тағайындалды. Ол Фи картинасын жасаған кезде американдық оқу бағдарламаларын негізге алды. 1977 жылдың 12 ақпанында ЮСТ Эдадеске бейнелеу өнері докторы, Honoris Causa дәрежесін берді.
After high school, Edades and his friends traveled to the United States. Before enrolling in Seattle, Edades incidentally made a detour to Alaska and experienced working in a couple of factories. Nonetheless, he moved on to Seattle and enrolled at the University of Washington where he took up architecture and later earned a Master of Fine Arts in Painting. The significant event that stirred Edades, and made him as what he is known now, was his encounter with the traveling exhibition from the New York Armory Hall. This art show presented modern European artists such as Cézanne, Gauguin, Matisse, Picasso and the Surrealists. His growing appreciation to what he saw veered him away from the conservative academic art and Realistic schools and thus he began to paint in the modern manner. The two former schools of thought were inclined more towards idyllic subject matter, and require a mastery of refined detailing. What attracted Edades to the modernist movement was its principle to go beyond the idealistic exteriors propagated by Impressionism and Realism. Modernist thought encourages experimentation in artistic expression and allows the artist to present reality as he sees it in his own way. During his journey to America, he participated in art competitions, one of which was the Annual Exhibition of North American Artists. His entry The Sketch (1927) won second prize. When he returned to the Philippines in 1928, he saw that the state of art was "practically dead." Paintings he saw dealt with similar themes and were done in a limited technique that mostly followed the works of Fernando Amorsolo, the first Philippine national artist and the most popular painter of the time. He recognized that there was no creativity whatsoever, and that the artists of that time were merely "copying" each other. So in December, Edades bravely mounted a one man show at the Philippine Columbia Club in Ermita to introduce to the masses what his modern art was all about. He showed thirty paintings, including those that won acclaim in America. It was a distinguished exhibit, for the Filipino art circle was suddenly shaken by what this young man from Pangasinan had learned from his studies abroad. Viewers and critics were apparently shocked and not one painting was sold. Edades helped organized the University of Santo Tomas (UST) Department of Architecture in 1930 and was its acting head. In 1935, he was appointed as Director of the UST College of Architecture and Fine Arts, which he organized under the wing of Architecture. He was guided by the existing American curricula when he made the Fi Painting. On February 12, 1977, UST conferred on Edades the degree of Doctor of Fine Arts, Honoris Causa.
Зейнеткерлік
Эдадес отбасымен Давао қаласына зейнетке шықты. Ол онда Филиппин әйелдер колледжінде біраз уақыт оқытумен айналысты және суретшілік қызметін қайта бастады.
Edades retired to Davao City with his family. There he taught for a time at the Philippine Women's College and resumed his career as an artist.
Өлім
1985 жылдың 7 наурызында Филиппиннің Давао қаласында қайтыс болды.
He died on March 7, 1985, in Davao City, Philippines.
Өнерлік даму
Его архитектуралық тәжірибесінен кейінгі алғашқы стильдерінің өзінде оның импрессионизм техникасына бейімділігі көрінеді. "Базар" және "Пикник" туындыларында оның тақырып таңдауы жағымды күнделікті көріністерден қашпаса да, оның қылқалам соққан шеберлігі мен фигуралардың пропорционалдық емес бейнеленуі оның ұстаздарын оны "өте амбициялы" деп санауға мәжбүр етті. Оның ерте туындылары Сезанн және басқа пост-импрессионистер стиліне деген құштарлығын көрсетті. Оның көркемдік дамуының шыңы 1928 жылы Филиппин Колумбия клубында өткен жеке көрмесі арқылы филиппин өнеріне динамикалық енуі болды. Онда ол өзінің ең танымал "Құрылысшылар" туындысын ұсынды. Бұл туынды көрмеге қосылған барлық басқа жұмыстардың жиынтығы еді. Олар Филиппиннің тұңғыш ұлттық суретшісі және ең танымал суретшісі Фернандо Аморсолоның және оның ұлы сұлулықта бейнеленген филиппиндіктердің және олардың идеалды күнделікті тұрмысын сомдаған басқа классиктердің туындыларынан мүлдем өзгеше болды. Эдадес болса, суреттерін сазды топырақ түстерінде – сары охр және шикі сиенада, сондай-ақ айқын қара контурлармен бейнеледі. Суреттерде пропорциялары классикалық өлшемдерге қайшы келетін бұрмаланған фигуралар бейнеленген, ал Эдадестің қылқалам соққан шеберлігі шарбақты және қатал болды. Оның тақырып таңдауы да көрмеге келгендердің арасында қызу пікір-таластарға себеп болды. Ол ауыр, лас құрылыс жұмысшыларын және саз бен шаңда күрескен қарапайым халықты бейнеледі. Оның жалаңаш суреттері де Аморсолоның филиппиндік әйелдерін сомдағандай емес. Эдадестің идеялары қозғаған шудан кейін, ол тек қана қалағанындай сурет салып өмір сүре алмайтынын түсінді. Сондықтан ол тапсырыс бойынша жұмыс жасау арқылы күнкөріс жасады, әсіресе монументалды суреттер салумен айналысты. Ол көрнекті тұлғалар (Жуан Накпил сияқты) және мекемелер үшін монументалды суреттер жасады. Оның кейінгі туындылары "жазығырақ" деп есептеледі. Даваодағы портреттері мен жанрлық суреттері "Құрылысшылар" туындысымен салыстырғанда, бұрынғыдай ауыр немесе берік емес. Сезаннан бастап Эдадес Жапонияның Утамаро және басқа суретшілердің стиліне көбірек қызығушылық танытты, олардың өнерінің тартымдылығы түс пен нығайып тұрудан гөрі түске байланысты болды. Филиппин өнер саласына заманауи идеяларды енгізу арқылы Викторио Эдадес отандық өнердің қалыпты ережелерін жойды және филиппин өнерінің дамуын тежеп тұрған деп санайтын клишелік идеологиядан құтылды. Консерваторлардың "өнер" деп атаған нәрсесіне наразылық білдіру – нағыз көркемдік өрнекке шақыру еді. Ол "өнер – әрқашан адамның сезімін білдіру, табиғаттың фотосуреті емес. Сондықтан әртіс өзінің жеке сезімін білдіру үшін өзінің жеке тәжірибесін ең жақсы түсіндіретін ерекше формада жасауға құқылы. Ал өнердің сызық, көлем және түс сияқты пластикалық элементтерін бұрмалау – адамның ырғақты формасын білдірудің көптеген тәсілдерінің бірі" деді. Сондықтан оның пропорциясы бұзылған фигуралары композиция үшін осылай жасалған.
Early styles after his stint in architecture already show his inclination towards the impressionism technique. In The Market and The Picnic, his choice of subject matter do not take flight from pleasant daily scenery; yet his brush strokes and observance of non proportionality in the figures made his teachers consider him "very ambitious." His earlier works already showed his affinity towards the style of Cézanne and other Post Impressionists. The height of his artistic development is his dynamic entry into Philippine art in 1928 with his solo exhibit at the Philippine Columbia Club. Here he mounted his most renowned work, The Builders. This work is the sum total of all the other pieces included in the show. They are a far cry from the works of the first Philippine national artist and most popular painter Fernando Amorsolo and the other classicists who painted bright cheery scenes of flawless Filipinos and their idealized daily routines. Edades, on the other hand, presented figures in muddy earth colors – yellow ochres and raw sienna accented by bold black contours. Subjects are distorted figures (those whose proportions defy classical measure), and Edades’ brush strokes are agitated and harsh. The choice of his subject also caused quite a stir to those who viewed the show. He portrayed tough, dirty construction laborers and simple folk wrestling in dung and dust. Even his nudes are nothing like Amorsolo's portrayal of the Filipina at her best. With the uproar Edades' ideas raised, he knew that he cannot make a living out by merely painting what he wished. So he got by producing commissioned works, particularly murals. He did murals for prominent individuals (like Juan Nakpil) and institutions. His later works are said to be ‘flatter.’ His portraits and genre paintings in Davao are not seen to be as heavy or solid as his earlier phase with The Builders. From Cézanne, Edades grew more interested in the style of Utamaro of Japan and other artists whose charm is in color rather than solidity. By introducing modern ideas into the Philippine art scene, Victorio Edades managed to destroy the conventions of domestic art, and also got rid of the clichéd ideology he believed stunted the development of Philippine art. His defiance to what the Conservatives structured as ‘art’ was a conscious call for real artistic expression. He attested that "art is ever the expression of man's emotion, and not a mere photographic likeness of nature. Thus to express his individual emotion, the artist is privileged to create in that distinctive form that best interprets his own experience. And the distortion of plastic elements of art such as line, mass and color – is one of the many ways of expressing one's rhythmic form." That was the reason why his disproportionate figures are made that way – for the sake of composition.
Мұра
Өзінің шығармалары мен оқуларында көрсеткендей, Эдадес қазіргі заманғы өнерді үздіксіз тарату арқылы Гиллермо Толентино айтқандай, модернистер адамдарды жаңылыстырмайтынын дәлелдеді. Диалектикалық тұрғыдан алғанда, Эдадес қазіргі заманғы өнердің антиклассицизм емес екенін түсіндірді. Ол: "Техникалық тұрғыдан алғанда, қазіргі заманғы өнер – классикалық өнердің дамуы. Қазіргі заманғы өнер – суретшінің жаңа тәжірибесімен және жақсартылған эстетикалық өрнек құралдарының көмегімен шартталған классикалық түсініктердің жаңаша түсіндірілуі". Академиялық өнер көзқарасына бағынбастан, ол өнерді әдеттегі адамдарға қолжетімді етті. Өз идеологиясына берілгендігі арқасында Эдадес өткен мен қазіргі заман арасындағы байланыс құралы болды.
Through his continuous propagation of modern art as shown in his works and teachings, Edades proved that modernists were not fooling people as Guillermo Tolentino asserted. Dialectically, Edades explained that modern art is not anti classicist. He said, "From the technical point of view, Modern Art is an outgrowth of Classical Art. Modern Art is the interpretation of the Classical concept conditioned by the artist's new experience with the aid of improved means of aesthetic expression." Not conforming to the academic perception of art, he made art available to the ordinary person. Through his determination to stand by his ideology, Edades became a bridge between the past and the present.
Аукциондық жазбалар
Эдадестің филиппин модернизмін дамытудағы рөліне қарамастан, оның туындылары филиппин өнер нарығында 2010 жылдары ғана көзге түсті. Осы кезеңде Анита Магсайсай Хо, Хосе Т. Джоя және Эрнандо Р. Окампо сияқты басқа филиппин модерністерінің туындылары аукциондарда әлемдік рекордтық бағаға сатылды. 2014 жылдың 22 қарашасында Гонконгтағы Кристи аукционында 1926 жылғы "Американ футболшысы" атты ерте туындысы 9,276 миллион песоға (205,923.65 АҚШ доллары) рекордтық бағамен сатылды. Бұл рекорд 2012 жылдың 11 маусымында Манила қаласындағы Леон галереясы аукционында 1976 жылғы "Пойнсеттия қызы" атты кейінірек жасалған туындысы 23,230 миллион песоға (440,257.98 АҚШ доллары) сатылып, жаңа әлемдік рекордтық бағаға жетті.
For the longest period, the works of Edades despite his role in the development of Philippine modernism have only become prominent in the Philippine art market during the 2010s. In the same period, works by other Philippine modernists Anita Magsaysay Ho, José T. Joya and Hernando R. Ocampo have already broken world record prices at auction. On November 22, 2014, an early work from 1926 called American Football Player sold for a record price of PHP9.276 million (US$205,923.65) at a Christie's auction in Hong Kong. That record was broken on June 11, 2012, when a later work from 1976 called Poinsettia Girl was sold at a Leon Gallery auction in Manila for a world record price of PHP23.230 million (US$440,257.98).
Galo B. Ocampo; Carlos V. Francisco (National Artist, 1973); Vicente Manansala (National Artist, 1981); Hernando R. Ocampo (National Artist, 1991); Cesar Legaspi (National Artist, 1990); Demetrio Diego; Diosdado Lorenzo; José Pardo; Ricarte Purugganan; Bonifacio Cristobal; Arsenio Capili; Anita Magsaysay Ho.