Кіріспе

Испан суретшісі (1908–1963)

Мария де лос Ремедиос Алисия Родрига Варо и Уранга (Ремедиос Варо, 16 желтоқсан 1908 – 8 қазан 1963) – Испания, Франция және Мексикада жұмыс істеген испан сюрреалистік суретші. Вароның өмірі қиын болды, ол кедейлікпен күресіп, Испаниядағы, содан кейін Франциядағы соғыстан қашып кетті. Өмірінің соңғы он үш жылында ол Мексикада қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізіп, 1963 жылы күрт қайтыс болғанға дейін жемісті сурет салды.

Ерте өмір және білім (19081930)

Ремедиос Варо Уранга 1908 жылы Испанияның солтүстік-шығысындағы Жирона провинциясының (Каталония) шағын қалашығы Англесте дүниеге келді. Вароның анасы Игнасия Уранга Бергареше Аргентинада баск ата-анасының отбасында туған; ол шын ниетпен католик болған. Анасы жаңа туған қызына Англестің қасиетті қамқоршысы Вирхен-де-лос-Ремедиос ("Дәрі-дәрмектер Әзіресі") құрметіне, жақында қайтыс болған үлкен әпкесінің есімін берді. Вароның екі бауыры болды: үлкен ағасы Родриго және кіші інісі Луис. Вароның алғашқы туындылары – автопортрет және бірнеше отбасы мүшелерінің портреттері – 1923 жылға дейін жатады, ол өнер және қолөнер мектебінде бакалавриатқа оқып жүрген кезде салынған. 1924 жылы 15 жасында Мадридтегі Беделді Өнер мектебіне (Escuela de Bellas Artes) Мануэль Бенедитоның жетекшілігімен түсті. 1935 жылы Варо Мадридте өткен сурет көрмесіне қатысып, өзінің "Композиция" (Composición) атты туындысын көрсетті. Парижде Варо кедейлікте өмір сүрді, кездейсоқ жұмыстар істеді және тіршілік көру үшін суреттерді көшіріп, тіпті жалған суреттер жасауға мәжбүр болды. Соңғы он жылдығында шамамен 110 картина жазды. Оның қаржылық тұрақтылығы Вароға коммерциялық суретші ретінде жұмыс істеуді тоқтатып, суретіне көбірек уақыт арнауға мүмкіндік берді. Вароның маңызды туындыларының көп бөлігі 1953-1963 жылдары жасалды. Ол сонымен қатар батыс және батыс емес мистикалық және герметикалық дәстүрлердің кең ауқымынан шабыт алды. Оған сиқырға және анимистік сенімдерге сенімі әсер етті. Ол табиғатпен тығыз байланыста болды және өсімдіктер, адам, жануарлар және механикалық әлемдер арасында тығыз байланыс бар деп сенді. Оның мистикалық күштерге сенімі оның суреттеріне үлкен әсер етті. Ол Карл Юнгтің идеяларына, Джордж Гурджиев, П.Д. Успенский, Елена Блаватская, Мейстер Экхарт және суфилердің теорияларына бірдей қызығушылық танытты, сондай-ақ қасиетті Грааль туралы аңызға, қасиетті геометрияға, сиқыршылыққа, алхимияға және И-Цзинге де қызықты. Варо өзінің сиқырлы күштеріне қатысты сенімін ағылшын жазушысы Джеральд Гарднерге жазған хатында былай сипаттады: "Жеке өзімде ешқандай арнайы күштер бар деп ойламаймын, бірақ себеп пен салдардың байланысын жылдам көру қабілеті бар, және бұл жалпы логиканың қалыпты шектерінен асып түседі". 1938 және 1939 жылдары Варо өзінің ең жақын достары Франсис, Роберто Матта және Гордон Онслоу Фордпен бірге төртінші өлшемді зерттеді, олардың зерттеулерінің көп бөлігі Оуспенскийдің "Tertium Organum" кітабына негізделген. Грилло де Гивридің "Солқия, сиқыр және алхимияның суреттелген антологиясы" және Курт Селигманның "Солқия және оккульттіктің тарихы" кітаптары Бретонның сюрреалистік ортасында жоғары бағаланды. Ол әрқайсысында өзін-өзі тануға және сананы өзгертуге мүмкіндік бар екенін көрді. Балалық шақтағы саяхаттары оған да үлкен әсер етті. Ол көбінесе таңғажайып жерлерде ерекше көліктерді бейнелейтін. Бұл туындылар оның балалық шағындағы отбасылық саяхаттарын еске түсіреді.

Леонора Кэррингтон және Кати Хорнамен қарым-қатынасы

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Еуропадан Мексика қаласына қашуға мәжбүр болған босқындардың арасында Ремедиос Варо, Леонора Каррингтон және Кати Хорна өмірлері мен жұмысына зор әсер еткен байланыс құрды. Олардың барлығы Мексика қаласының Колония Рома ауданында бір-біріне жақын тұрды. Варо мен Каррингтон бұрын Парижде тұрып, Андре Бретон арқылы танысқан. Хорна қалған екеуімен Мексика қаласында болғанға дейін таныспағанмен, британдық ақын және сюрреализм қозғалысының демеушісі Эдвард Джеймс олардың бірнеше суретін бергеннен кейін Варо мен Каррингтонның туындыларымен таныс болды. Үшеуі де орыс мистиктері Питер Успенский мен Георгий Гурджиевтің ізбасарларының жиналыстарына қатысты. Олар Гурджиевтің сана эволюциясын зерттеуінен және Успенскийдің төрт өлшемді сурет салу мүмкіндігі туралы ойынан шабыттанды. Орыс мистиктерінің идеяларына терең ​​әсерленгенімен, әйелдер көбінесе осы топтағы адамдардың амалдары мен мінез-құлқын сықақтап кететін. Оларды оккультизм мен рухани тәжірибелерге деген қызығушылықтары үшін кейде «үш сиқыршы» деп атады. Варо мен Каррингтон Вароның 1963 жылы қайтыс болғанға дейін 20 жыл бойы өте жақын дос болып қала берді.

Вароның суреттерін түсіндіру

Варо әйелдердің бейнелерін шектеулі кеңістікте жиі суреттеу арқылы оқшаулану сезімін тудырды. Варо өзінің туындыларын феминистік деп санамаса да, "оның жұмысы әйелдіктің құрастырылған, патриархалды идеалдарын тікелей сынға алып, олардың шегін кеңейтеді". Вароның туындылары сонымен қатар психоанализ бен оның қоғамдағы және әйелдердің өзіндік құқығындағы рөліне де назар аударады. Вароның өмірбаянының бірі "Психоанализшіден кететін әйел" (1961) картинасы туралы айтқанда: "Варо тек қана сананың дұрыс емделу процесі туралы түсініктерді жоққа шығармайды, сонымен қатар, мүмкін емес нәрсені бейнелеу арқылы осы процестің мәнін төмендетеді: әке, тәртіптің физикалық және нақты жоғарылатылуы және Лакан терминдерімен мәдениетке ресми кіру: ауызша тіл". 1971 жылы Мексика қаласындағы Заманауи өнер мұражайында Вароның туындыларынан көрме ұйымдастырылды, ол Диего Ривера мен Хосе Клементе Оросконың құрметіне өткізілген көрмелерге қарағанда рекордтық санда келушілерді қабылдады. Томас Пиншонның "49-шы лоттың жылауы" повесінде басты кейіпкер Вароның "Бордандо эль Манто Террестре" ("Жердің жамылуын тігу") атты картинасының алдында жылағанын еске түсіретін эпизод бар. Вароның "Махаббаттастар" картинасы Мадоннаның 1995 жылғы "Bedtime Story" музыкалық видеосы үшін қолданылған кейбір бейнелерге шабыт берді. 2019 жылдың 22 мамырында Вароның 1955 жылғы "Simpatía (La rabia del gato)" ("Симпатия: мысықтың ашуы") картинасы Нью-Йорктегі Christie аукционында 3,1 миллион долларға сатылды. 2023 жылы Чикаго өнер институтында оның туындыларынан көрме ұйымдастырылды, ол 29 шілдеден 27 қарашаға дейін жалғасты. Бұл АҚШ-та соңғы 20 жылда оның туындыларынан өткізілген алғашқы көрме болды, көрмеге қойылған туындылардың жартысы АҚШ-та тұңғыш рет көрсетілді.