Аргентина суретшісі, мүсінші және ойдан туған тілдердің ойластырушысы Хул Солар

Кіріспе

Аргентиналық суретші, мүсінші, жазушы және қиял тілдерін ойлап тапқан Ксюль Соларь – Оскар Агустин Алехандро Шульц Соларидің (14 желтоқсан 1887 – 9 сәуір 1963) қабылданған есімі.

Өмірбаян

Оскар Агустин Алехандро Шульц Солари Буэнос-Айрес провинциясының Сан-Фернандо қаласында космополиттік отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, Балтық немісі Элмо Шульц Рига, Латвияның Рига қаласында туған, ол кезде Ресей империясының құрамында болған. Анасы, италиялық тегінен, Агустина Солари деп аталды. Ол Буэнос-Айресте білім алды, алдымен музыкант, содан кейін сәулетші мамандығын меңгерді (бірақ сәулетшілікті толық аяқтаған жоқ). Мектеп мұғалімі болып жұмыс істегеннен кейін және муниципалитет бюрократиясында бірнеше маңызсыз қызметтер атқарғаннан соң, 1912 жылдың 5 сәуірінде «Англия» кемесімен Гонконгқа жұмыс істеу үшін аттанды, бірақ Лондоннан түсіп, Туринге бет бұрды. Ол анасы мен тәтесімен кездесу үшін Лондонға оралды, олармен бірге Париж, Турин (қайта), Генуя және анасының туған жері Зоаглиге сапар шекті. Келесі бірнеше жыл бойы, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға қарамастан, ол осы қалалардың арасында, сондай-ақ Тур, Марсель және Флоренцияда көшін салды; соғыс аясында Миландағы Аргентина консулдығында қызмет етті. Соғыс жылдарында ол аргентиналық суретші Эмилио Петторутимен өмір бойына созылатын достық қарым-қатынас орнатты, ол Италияда тұрып, футуристермен байланысы бар жас жігіт еді. Сол кезде ол сурет салуға көбірек назар аудара бастады, алдымен акварельмен (суретші ретінде оның басты құралы болып қала берді), бірақ ол біртіндеп темпера және кейде маймен де жұмыс істей бастады. Ол сондай-ақ Ксюл Солар деген псевдонимді қабылдады. Оның өнерінің алғашқы ірі көрмесі 1920 жылы Миланда мүсінші Артуро Мартинимен бірге өтті. 1916 жылы Шульц Солари алғаш рет «Xul Solar» деген атпен қол қойды, бірақ қабылданған атауды зерттеу көрсеткендей, оның алғашқы аты латын тілінде «жарық» деген мағынаны білдіретін «lux» сөзінің керісінен құралған. «Solar» сөзімен біріктірілгенде, бұл атау «күннің жарығы» деп оқылады және суретшінің жарық пен энергияның әмбебап көзіне деген құрметін көрсетеді. Соңынан ол саяхаттарын жалғастырып, Мюнхен мен Гамбургқа дейін жетті. 1924 жылы оның туындылары Парижде Латын Америкасы суретшілерінің көрмесінде көрсетілді. Ол сондай-ақ британдық эзотерик Алестер Кроулимен және оның серігі Лия Хирсигпен танысты, олар оның шәкірт болуына үлкен үміт артады, бірақ сол жылы ол Буэнос-Айреске оралды, онда ол тез арада авангардтық «Флорида тобымен» (немесе «Мартин Фиерро тобы») байланысқа түсті, оның құрамында Хорхе Луис Борхес та болды, ол онымен достық қарым-қатынас орнатты. Осы топта ол ақын және романист Леопольдо Марешалмен де танысты, ол оны өзінің әйгілі романында «Адам Буэнос-Айрес» астрологы Шульце ретінде бейнеледі. Ол Буэнос-Айрес галереяларында жиі көрмелер ұйымдастырды, әсіресе 1926 жылғы көрмеде Нора Борхес (Хорхе Луис Борхестің қарындасы) және Эмилио Петторутидің туындылары қойылды. Өмірінің соңына дейін ол Буэнос-Айрес пен Уругвайдың Монтевидео қалаларында тұрақты түрде көрмелер өткізді, бірақ Еуропадағы келесі ірі көрмесіне дейін қартайған шағына дейін күтуге тура келді. 1962 жылы, өлімінен бір жыл бұрын, Париждегі Musée National d'Art Moderne-де үлкен көрме ұйымдастырылды. Ол 1963 жылдың 9 сәуірінде Тигредегі үйінде қайтыс болды. Петторути оның өмірбаянын бес жылдан кейін жариялады.

Oscar Agustín Alejandro Schulz Solari was born in San Fernando, Buenos Aires Province, to a cosmopolitan family. His father, Elmo Schulz Riga, of Baltic German origin, was born in the Latvian city of Riga, at that time part of Imperial Russia. His mother, originally from Italy, was named Agustina Solari. He was educated in Buenos Aires, first as a musician, then as an architect (although he never completed his architectural studies). After working as a schoolteacher and holding a series of minor jobs in the municipal bureaucracy, on 5 April 1912, he set out on the ship England Carrier, supposedly to work his passage to Hong Kong, but he disembarked in London and made his way to Turin. He returned to London to meet up with his mother and aunt, with whom he traveled to Paris, Turin (again), Genoa, and his mother's native Zoagli. Over the following few years, despite the onset of World War I, he would move among these cities, as well as Tours, Marseille, and Florence; towards the end of the war he served at the Argentine consulate in Milan. During the years of the war, he struck up what was to be a lifelong friendship with Argentine artist Emilio Pettoruti, then a young man living in Italy and associated with the futurists. Also around that time, he began to pay more attention to painting, first with watercolor (which would always remain his main medium as a painter), although he gradually began working in tempera and – very occasionally — oils. He also adopted the pen name of Xul Solar. The first major exhibition of his art was in 1920 in Milan, together with sculptor Arturo Martini. In 1916, Schulz Solari first signed his work "Xul Solar", ostensibly for the purposes to simplify the phonetics of his name, but an examination of the adopted name reveals that the first name is the reverse of "lux," which means "light" in Latin. Combined with "solar", the name reads as "the light of the sun", and demonstrates the artist's affinity for the universal source of light and energy. During the years that followed he continued his travels, extending his orbit to Munich and Hamburg. In 1924, his work was exhibited in Paris in a show of Latin American artists. He also struck up an acquaintance with British occultist Aleister Crowley and his mistress Leah Hirsig who held high hopes for his discipleship, but later that year he returned to Buenos Aires, where he promptly became associated with the avant garde "Florida group" (a. k. a. "Martín Fierro group"), a circle that also included Jorge Luis Borges, with whom he was to keep an association and close friendship. It was in this group that he also met poet and novelist Leopoldo Marechal who would immortalize him as the astrologer Schultze in his famous novel Adam Buenosayres. He began to exhibit frequently in the galleries of Buenos Aires, notably in a 1926 exhibition of modern painters that included Norah Borges (sister of Jorge Luis Borges) and Emilio Pettoruti. Throughout the rest of his life, he exhibited regularly in Buenos Aires and Montevideo, Uruguay, but he would not have another major European exhibition until his twilight years. In 1962, a year before his death, he had a major exposition at the Musée National d'Art Moderne in Paris. He died at his house in Tigre on 9 April 1963. Pettoruti published his biography five years later.

Еңбек және қызығушылықтары

Солардың суреттері көбінесе мүсіндер болып келеді, жиі керемет контрасттар мен жарқын түстерді пайдаланады, әдетте салыстырмалы түрде кішкентай форматта. Оның көркемдік стилі бір жағынан Василий Кандинский мен Пол Кле, екінші жағынан Марк Шагалға бірдей жақын сияқты көрінеді. Ол сонымен қатар пианиноны өзгерту сияқты, үш қатар пернесі бар нұсқасын қоса алғанда, өте ерекше көркемдік тәсілдерде де жұмыс істеді. Ақын Фернандо Демария «Xul Solar және Пол Кле» атты эссесінде (1971 жылы аргентиналық Lyra журналында жарияланған) былай деп жазды: «Адам рухының астрологиядан астрономияға көтерілуі оңай емес, бірақ Xul Solar сияқты нағыз астролог жұлдыздардың бастауына жақын екенін ұмытсақ, қателік жасаймыз. Xul Solar-дың алғашқылығы Құдайлар пайда болуына дейінгі кезеңге жатады. Құдайлар – энергияның дамыған түріне сәйкес келеді». Солар астрологияға қатты қызығушылық танытқан, кемінде 1939 жылдан бастап астрологиялық карталар сала бастады. Ол буддизмге де қызығушылық танытып, қайта тууға берік сенді. Ол сонымен қатар өзінің жеке таро карталарын жасады. Оның суреттері діни сенімдерін көрсетеді, баспалдақтар, жолдар және Құдайдың бейнесі сияқты нысандарды бейнелейді. Ол екі толыққанды ойдан шығарылған тілді ойлап тапты, олардың символдары оның суреттерінде кездеседі, сонымен қатар он екілік математиканың жақтасы болды. Ол өзі туралы: «Мен әлі ешкім оқымаған жазудың шеберімін» деді. Оның ойлап тапқан тілдерінің бірі португал және испан тілдерінің поэтикалық қосылысы болған «Нео-Криолло» деп аталды, ол адамдармен сөйлескенде жиі қолданатын. Ол сондай-ақ «Пан-лингва» тілін ойлап тапты, ол математика, музыка, астрология және бейнелеу өнерін байланыстыратын әлемдік тіл болуға талпынды, бұл идея Герман Гессенің «шыны мұздығы» ойынына еске түсіреді. Шындығында, оның ойындарға ерекше қызығушылығы болды, оның ішінде шахматтың өзінің ойлап тапқан нұсқасы, немесе дәлірек айтқанда «шахмат емес». Аргентинадан тыс жерлерде Солар Борхеспен байланысы үшін жақсы танымал. 1940 жылы ол Борхестің жартылай ойдан шығарылған «Тлон, Укбар, Орбис Тертиус» романында екінші дәрежелі кейіпкер ретінде пайда болды; 1944 жылы ол Борхес пен Адольфо Биой Касарес бірлесіп жазған «Un modelo para la muerte» кітабының шектеулі таралымын (300 дана) суреттеді, олар Б. Суарес Линч псевдонимимен жазысты. Олар Борхеспен неміс экспрессионистік поэзиясы, Эммануэль Сведенборг, Алджернон Чарльз Суинберн және Уильям Блейк шығармалары, сондай-ақ Шығыс философиясы, әсіресе буддизм және И-Цзин саласында ортақ қызығушылықтарға ие болды.

Solar's paintings are mainly sculptures, often using striking contrasts and bright colours, typically in relatively small formats. His visual style seems equidistant between Wassily Kandinsky and Paul Klee on the one hand and Marc Chagall on the other. He also worked in some extremely unorthodox artistic media, such as modifying pianos, including a version with three rows of keys. The poet Fernando Demaría in an essay "Xul Solar y Paul Klee" (published in the Argentine magazine Lyra, 1971), wrote, "It is not easy for the human spirit to elevate itself from astrology to astronomy, but we would be making a mistake if we forget that an authentic astrologer, like Xul Solar, is close to the source of the stars The primitivism of Xul Solar is anterior to the appearance of the Gods. The Gods correspond to a more evolved form of energy." Solar had a strong interest in astrology; at least as early as 1939 he began to draw astrological charts. He also had an interest in Buddhism and believed strongly in reincarnation. He also developed his own set of tarot cards. His paintings reflect his religious beliefs, featuring objects such as stairs, roads and the representation of God. He invented two fully elaborated imaginary languages, symbols from which figure in his paintings, and was also an exponent of duodecimal mathematics. He said of himself "I am maestro of a writing no one reads yet." One of his invented languages was called "Neo Criollo", a poetic fusion of Portuguese and Spanish, which he reportedly would frequently use as a spoken language in talking to people. He also invented a "Pan Lingua", which aspired to be a world language linking mathematics, music, astrology and the visual arts, an idea reminiscent of Hermann Hesse's "glass bead game". Indeed, games were a particular interest of his, including his own invented version of chess, or more precisely "non chess". Outside of Argentina, Solar may best be known for his association with Borges. In 1940, he figured as a minor character in Borges's semi fictional "Tlön, Uqbar, Orbis Tertius"; in 1944, he illustrated a limited edition (300 copies) of Un modelo para la muerte, written by Borges and Adolfo Bioy Casares, writing together under the pseudonym B. Suárez Lynch. He and Borges had common interests in German expressionistic poetry, the works of Emanuel Swedenborg, Algernon Charles Swinburne and William Blake, and Eastern philosophy, especially Buddhism and the I Ching.

Entierro, 1914 жыл, қағаз бетіндегі сурет

Майлармен қысқаша тәжірибеден кейін Ксюл өзінің сүйікті құралы болатын акварель мен темпераны таңдады. Сол кездегі жазбалары шығармашылық өрнекке деген терең құштарлығын, және ой-пікірлердің көптігінен туындаған бір түрлі мазасыздық пен толқуды көрсетеді: "Көркем жарық, ешқашан көрінбеген түстер, қуаныш пен тозақтың үйлесімдері, естілмеген дыбыстар, менің жаңа сұлулығым! Егер менің ауыр қайғыларым бала тууға байланысты болса, мен зор, жаңа әлемді күтемін!" Хосе Ортега и Гассет және Евгенио д'Орс сияқты испандық зиялылардың келуі өнер төңірегінде жаңа пікірталас тудырды, ол эстетикалық жаңартуға ұмтылған жазушылар мен суретшілер арасында тарады. Оның мақсаты – зиялы қауым мен ортақ мүдделері бар адамдар үшін бірлескен орта құру еді, және ол клубты өз үйінде ашты. Осы қор 1993 жылы Ксюл Солар мұражайын құрды, ол Ксюлдің жұмысына негізделген дизайнмен салынған ғимаратта орналасқан. Мұражайда Ксюлдің Пан-клубына таңдаған туындылары, сондай-ақ оның жеке мұрағатын құрайтын заттар, мүсіндер және құжаттар қойылған. Бұл қор Ксюлдің үйін, ондағы кең кітапханасын да сақтап қалды.