Кіріспе
Lubusz жері (Ziemia lubuska; Ленд Лебус) – Польша мен Германиядағы Одер өзенінің екі жағында орналасқан тарихи аймақ және мәдени ландшафт. Бұл аймақ бастапқыда лехиттердің қоныс аумағы болған, батпақты жер Бранденбургтің шығысында, Үлкен Польшаның батысында, Померанияның оңтүстігінде және Силезия мен Төменгі Лузатияның солтүстігінде жатыр. Қазіргі таңда оның шығыс бөлігі Польшаның Любуш воеводиясының құрамында, ал батыс бөлігі – тарихи астанасы Лебус (Любуш) қаласымен бірге Германияның Бранденбург жерінде орналасқан.
Lubusz Land (Ziemia lubuska; Land Lebus) is a historical region and cultural landscape in Poland and Germany on both sides of the Oder river. Originally the settlement area of the Lechites, the swampy area was located east of Brandenburg and west of Greater Poland, south of Pomerania and north of Silesia and Lower Lusatia. Presently its eastern part lies within the Polish Lubusz Voivodeship, the western part with its historical capital Lebus (Lubusz) in the German state of Brandenburg.
Польша Корольдігі
928 жылы Германия королі Генрих I Велеттер жерін бағындыру үшін Эльба өзенін кешіп өткенде, Шпреяның ар жағында қоныстанған леубуцци тайпасын бағындыра алмады. Олардың жері бірінші поляк билеушісі Миешко I-ге (~960-992) мұра болып өткен немесе оның билігінің басында одан басып алынған еді. Миешконың қайтысынан кейін бүкіл ел оның ұлы, герцог, кейін король Болеслав I Батылға мұрагерлік етті. 983 жылы славян көтерілісінен кейін Солтүстік Германия маршы жойылған соң, герцог Болеслав пен Германия королі Отто III 991 жылы Кведлинбургте қалған лютицтер жерін бірлесіп басып алуға келісті, Отто батыстан, ал Болеслав шығыстан Любуштан жорық бастады. Бірақ олар мұндай шараға қол жеткізе алмады. Керісінше, Оттоның мұрагері, Германия королі Генрих II, көршілес Лузация маршы үшін күшейген тартыста лютицтермен одақтасып, Болеславқа бірнеше рет шабуыл жасады. Любуш жері 1031 жылы король Миешко II Ламберттің жаңа ғана басып алған Лузация маршынан шегінуге және император Конрад II-нің билігін қабылдауға мәжбүр болғаннан кейін де поляктардың бақылауында қалды. 1125 жылы Польша герцогы Болеслав III Вримут Любуш жерін қорғау үшін Любуш епископтығын құрды. 1124-1125 жылдардағы жазбалар бойынша, Любуш епископы Гнезно архиепископтығының астында герцог Болеславпен тағайындалған. Алайда, бастапқыда Гнезноның Любуш епархиясының митрополиясы ретіндегі рөлі Магдебург архиепископтарының күшті талаптарымен күмәндандырылды, олар Лебусты өздерінің қарастырылатын епископтығына айналдыруға тырысты. 1138 жылы герцог Болеслав III қайтыс болғаннан кейін Польшаның фрагментация процесі Польшаның беделін әлсіретті, сол кезде Любуш жері Силезия герцогтығының құрамына кірді. Силезия герцогтығы 1163 жылы Уладьслав II-нің ұрпақтарына қайтарылды, ал Любуш жері, Төменгі Силезиямен бірге, оның үлкен ұлы Болеслав I Ұзынға берілді. XIII ғасырда поляк герцогтары Любуш жерін дамытуға көмектесу үшін цистерциандар, регуляр канондар және тамплиерлер сияқты әртүрлі католик діни ордендеріне кейбір жерлерді сыйлады. Бұл ордендердің иеліктеріне Лагоу, Хварщчани, Лубиж (қазіргі Мюнхеберг) және Дьембно кірді. Любуш Силезия пиастарының билігінде болды, бірақ Болеславтың ұлы, герцог Генрих I Сақалды, 1206 жылы Ұлы Польшаның герцогы Владислав III Шпиндлшенкпен оны Калиш аймағына алмастыру туралы келісімге келді. Алайда, бұл келісім ұзаққа созылмады, өйткені ол Владиславтың туысы Владислав Одоничтің көтерілісін тудырды, сонымен қатар Ландсберг Лузация маркграфы Конрад II осы мүмкіндікті пайдаланып Любушқа шабуыл жасады. Герцог Генрих I император Отто IV-ке жүгінді және қарулы жорықты бастады, ол 1210 жылы маркграф Конрад қайтыс болғаннан кейін аймақты қайтадан қамтамасыз ете алмады. Дегенмен, императорлық кеңеюге қарсылық әлсірегенімен, Силезия аумақтары герцог Генрих II Иманның Легница шайқасында 1241 жылы қаза болғаннан кейін қайтадан фрагментацияланды. Оның кіші ұлы Миешко кейін "Любуш герцогы" атағын алды, бірақ бір жылдан кейін қайтыс болды, содан кейін оның жері үлкен ағасы Болеслав II Шалаққа өтті. 1248 жылы Легница герцогы Болеслав II Любушты Магдебург архиепископы Вильбранд фон Кефернбургке және 1249 жылы Бранденбург аскан маркграфтарына сатты, олар секулярлық билікті жүзеге асырды.
Пруссия мен Германия
Бірақ Польшамен жаңа байланыстар қалыптасты, себебі 1618 жылдан бастап Бранденбург сайлаушы князьдері Пруссия герцогтығын, содан кейін поляк вассалдығындағы мемлекетті жеке одақ аясында басқарды. 1657 жылы Пруссия тәуелсіздік алды, сондықтан 1701 жылы князьдер бір уақытта басқарған Пруссия герцогтығын Пруссия Корольдігіне дейін көтеруге мүмкіндік алды, ал 1806 жылы таратылғанда Киелі Рим империясының сайлаушы титулынан бас тартты. 1815 жылы Корольдік неміс конфедерациясына, 1866 жылы Солтүстік неміс конфедерациясына қосылды, ол 1871 жылы біртұтас Германия құру үшін кеңейтілді. 17 ғасырға қарай, жергілікті поляктар мен неміс қоныс аударушыларының көп бөлігі араласып, неміс тіліне сіңісіп кетті. Польшаның сәтсіз қараша көтерілісінен кейін, бөлінген Польшадан Ұлы эмиграцияға қашқан көтерілісшілердің басты қашу жолдары осы аймақ арқылы өтті. Einsatzgruppe VI Франкфурт-Одерде құрылып, содан кейін Польшаның бірнеше қалаларына, оның ішінде Познань, Калиш және Лешноға кірді, Польшаға жасалған неміс басқындығы кезінде поляктарға қарсы түрлі қылмыстар жасады, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстың бастауы болды. Соғыс кезінде немістер аймақта поляк, француз, серб, совет, итальян, британ, американ және бельгиялық соғыс тұтқындары үшін Stalag III C соғыс тұтқындары лагерін, сондай-ақ Заксенхаузен концлагерінің бірнеше филиалы бар көптеген мәжбүрлі еңбек лагерлерін ұстады. Әсіресе, Свиэцкодағы Одерблик еңбекпен тәрбиелеу лагері және Слонсктегі Сонненбург концлагері танымал болды, онда поляк, бельгиялық, француз, болгар, голланд, югослав, орыс, итальян, украин, люксембургтік, дат, норвег, чех, словак және басқа тұтқындар ұсталды, және көптеген адам қайтыс болды. 1945 жылдың басында Швиэцко мен Жабиководағы таратылған лагерьлерден Заксенхаузен концлагеріне әртүрлі ұлттан тұтқындардың өлім шеруі осы аймақ арқылы өтті. 30-31 қаңтарда СС және Гестапо Сонненбург концлагерінің 800-ден астам тұтқынын жаппай қырды, бұл соғыстан кейінгі Польшадағы ең қираған қалаға айналдырды. Сәуір айында Сейлов биіктіктеріндегі шайқас өтті, оның нәтижесінде совет-поляк әскерлері жеңіске жетті. Бұл нацистік Германияның капитуляциясына және Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына дейінгі соңғы шайқастардың бірі болды.
Польша мен Германияда
Одер өзенінің шығысындағы Любуш жерінің бөлігі 1945 жылғы Потсдам конференциясымен Польшаның құрамына қайта кірді, бірақ 1980 жылға дейін билікте болған кеңестік коммунистік үкіметпен, ал тарихи астанасы Лебус орналасқан батыс бөлігі совет оккупациясы астында қалды және 1949 жылы коммунистік Шығыс Германияның бөлігіне айналды. Потсдам келісіміне сәйкес, Польша және Кеңес билігі поляктар қосып алған Любуш жерінен неміс халқының көп бөлігін қуды. Кеңес әскерлерінен бұрын қашқан босқындарға үйлеріне оралуға рұхсат берілмеді. Бұл аймаққа советтер қосып алған Шығыс Польшадан қуылған поляктар мен Орталық Польшадан келген көшіп келгендер қоныстанды. Қазіргі Польшаның Любуш воеводалығының ең ірі қалалары мен астаналары – Зелена-Гура және Горжув-Велькопольский, бірақ олар тарихи Любуш жерінің құрамына кірмеген (жоғарыдағы картаны қараңыз), ал Төменгі Силезия және Үлкен Польшаның (Санток кастеляниясы) бөлігі болған. Бүгінде Любуш аймағының ең ірі қаласы – Франкфурт (Одер), ол аймақтың неміс бөлігінде орналасқан. Польша тарапынан ең ірі қала – Костшин-над-Одра. Аймақтың тарихи астанасы Лебус – ең кішкентай қалалардың бірі. Любуш жерінің поляк бөлігінде, Слюбице қаласында 2014 жылы әлемдегі алғашқы, Википедия қауымдастығына арналған ескерткіш – Википедия монументі ашылды.