Жаңа әлем маймылы – Sapajus xanthosternos (сары кеуделі капуцин) Бразилияның Атлант орманды аймағында тіршілік етеді. Қорғауға алынып, жоғалу қаупі бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа әлем маймылының түрлері
Species of New World monkey
Алтын белді капучин (Sapajus xanthosternos), сондай-ақ сары кеуделі немесе қоңыр баслы капучин деп те аталады, Жаңа әлем немесе неотропикалық маймылдың бір түрі. Ол көбінесе ағаштарда тіршілік етеді және өсімдіктер мен жануарлардың кең ассортиментін қоректенетін бәсекелес жемқор. Алтын белді капучиннің табиғи ареалы Бразилияның Атлантика орманында және ауыл шаруашылығының салдарынан орман фрагментациясы мен ортаның жоғалуына байланысты олардың саны қауіпті деңгейде. Қазіргі уақытта жергілікті үкімет оларды қорғау бойынша шаралар қабылдап жатыр.
The golden bellied capuchin (Sapajus xanthosternos), also known as the yellow breasted or buff headed capuchin, is a species of New World or neotropical monkey. It lives mainly in trees and are omnivorous, eating a wide variety of both plant and animals as food. Golden bellied capuchin normal home range is in the Atlantic forest of Brazil and it is critically endangered due to forest fragmentation and habitat loss mainly due to agriculture, there are currently efforts to protect them by the local government.
Сипаттамалары
Жеке адамдар арасында, сондай-ақ жыныстар арасында және жас топтарында айырмашылықтар болғанымен, S. xanthosternos ерекше сарыдан алтын-қызыл түске дейінгі кеуде, құрсақ және жоғарғы қолдарымен сипатталады. Оның беті ақшыл қоңыр, ал капучиннің атымен аталған басы – қара қоңыр/қоңыр немесе ақшыл қоңыр түсті. Бұрын шашақты капучиннің (S. apella) түршесі деп есептелген, бірақ кейін түр деңгейіне көтерілді. Бұл бұрынғы жіктелуге қарамастан, S. xanthosternos-та айқын шашақтары жоқ, себебі олар бас сүйегінің арт жағына қарай бағытталған және көз тарта алмайды. Беттің жоғарғы бөлігін айналдыра қысқа түк жолағы, ұсақ дақтарымен ерекшеленіп, төңіректегі қараңғы түстен өзгешеленеді. Аяқ-қолдары мен құйрығы да қара түсті.
Although there are differences between individuals as well as between the sexes and across age groups, S. xanthosternos is described as having a distinctive yellow to golden red chest, belly and upper arms. Its face is a light brown and its cap for which the capuchins were first named is a dark brown/black or light brown. Formerly thought to be a subspecies of tufted capuchin (S. apella), it was elevated to the status of species. Despite this previous classification, S. xanthosternos does not have very evident tufts, as they are oriented towards the rear of the skull and are hardly noticeable. A band of short hair around the upper part of the face with speckled colouring contrasts with the darker surrounding areas. The limbs and tail are also darkly coloured.
Өлшемі
Еркек капуциндер орташа есеппен биік болып, салмағы ауырлайды. Әйелдері орташа есеппен бойы кішкентай, салмағы жеңіл болады. Олардың тұтқалы құйрықтары денелерінің ұзындығымен шамалас келеді және ағаш басында серуендеуге және көтерілуге көмектеседі. Капуциндердің қарсыласатын үлкен саусақтары мен ұзын бармақтары да көтерілуге қосымша көмектеседі.
Capuchins males stand around tall weighing an average of Females are tall at round Their prehensile tails are about the same length as their bodies and is helpful for swinging and climbing through the canopy. Capuchins have opposable big toes and long fingers assisting with climbing as well.
Өмір сүру ұзақтығы
Капуциннің табиғаттағы өмір сүру ұзақтығы шамамен 15–25 жылды құрайды. Тұтқындықта олар 50 жылға дейін тіршілік ете алады.
Capuchins life span is around 15–25 years when living in the wild. They can live much longer in captivity to about 50 years.
Шығу тегі
Сапаюс және Себус туысына жататын капуцин маймылдарының Атлантика орманында пайда болған ортақ ата-тегі бар деп саналады. Сапаюс туысына жататын приматтар одан әрі Атлантика орманында өмір сүріп, бүгінгі күні белгілі болған Сапаюс ксантостернос сияқты түрлерге эволюциялады.
Capuchins falling under the genus of Sapajus and Cebus are believed to have a common ancestor originating in the Atlantic forest. Primates under the genus Sapajus then continued to live and occupy the Atlantic forest evolving into the species we know today such as Sapajus xanthosternos.
Таралуы және мекендейтін ортасы
S. xanthosternos популяциясы Бразилияның оңтүстік-шығысындағы Атлантика орманымен шектеледі, бұл адамның күшті әсерінен болуы мүмкін. Тарихи жағдайлар бойынша, олар Рио-Сан-Франсиску өзенінің шығысына және солтүстігіне қарай бүкіл аймақты мекендеген болуы мүмкін. Оның белгілі ареалындағы ең үлкен үздірілмеген орман аймағы – Баия штатындағы Уна биологиялық қорығы, онда шамамен 185 жеке дарақ тұрады деп есептеледі. 2004 жылғы мәліметтер бойынша, Еуропа мен Бразилиядағы зообақтар мен шаруашылықтарда 85 дарақ сақталған. S. xanthosternos популяциясын тиімді сақтау үшін орман учаскесінің оптималды мөлшері жергілікті жағдайларға байланысты шамамен 400-ден 700 гектарға дейін болуы керек, алайда қазіргі уақытта орман учаскелерінің тек шамамен 2% ғана 400 гектардан асады, бұл олардың сақталуына қатысты мәселе тудырады.
Populations of S. xanthosternos are restricted to the Atlantic forest of south eastern Bahia, Brazil, due possibly to high degrees of interference from humans. Historically they probably would have inhabited the entire area east of, and north to, the Rio São Francisco. The largest continuous area of forest in its known range, the Una Biological Reserve in Bahia, is estimated to contain a population of 185 individuals. As of 2004, there were 85 individuals in zoos and breeding facilities in Europe and Brazil. The ideal size of a forest fragment in order to properly sustain a population of S. xanthosternos is deemed to be larger than a range of approximately 400 to 700 hectares depending on local conditions, with currently approximately 2% of forest fragments being over 400 hectares this poses an issue for conservation.
Мінез-құлық
Капуциндер ағаштарда өмір сүретін, көбінесе ағаштарда тіршілік ететін жануарлар.
Capuchins are arboreal, living mainly in trees.
Әлеуметтік
Капуциндар шамамен 30-ға жуық жекеден тұратын топтарда өмір сүреді, олардың әлеуметтік статусын анықтайтын иерархиясы бар. Әдетте, еркектер мен әйелдердің саны тең болады, және топты жетекші еркек және жетекші әйел басқарады. Қалғандары олардан төмен дәрежеде болады. Жетекші еркек өзге топ жақындаса, өз аумағын қорғайды. Капуциндар көп уақытын бір-бірін күтіммен баптауға жұмсайды, бұл олардың әлеуметтену тәсілі, ал жетекшіге ең көп көңіл бөлінеді. Олар жиі өз аумағын белгілеу үшін өз зәрімен денелерін жауып, "зәрмен шаю" рәсіміне қатысады. Бұл иіс олармен бірге саяхаттайды.
Capuchins live in groups consisting of about 3 30 individuals with a hierarchy determining their social status. There is usually an equal number of males to females living together with a male and female alpha. The rest of the individuals are lower in rank. The alpha male will defend his territory if approached by another group. Capuchins spend much of their time grooming each other as a means of socialization with the alpha getting the most attention. They often participate in “urine washing” by covering themselves in their own urine to mark their territory. This scent will travel with them.
Байланыс
Капуциндер жаңа туған күшікке ұқсас қысқа да жиі үн шығарып, ыңқырап қарым-қатынас жасайды. Қауіп сезгенде, екі түрлі дыбыс шығарады. Капуциндердің көптеген дауыстары құстардың дыбыстарына ұқсас болады. Олар сонымен қатар, аумақтық шекараларды белгілеу және жұптасу кезінде химиялық сигналдар арқылы да хабар алмасады.
Capuchins communicate making short and frequent yipping whines similar to a newborn pup. When in danger, they emit a two toned clunking noise. Many of the noises Capuchins make are similar to bird sounds. They also communicate through chemical signals to express territory boundaries as well as during mating rituals.
Жауыздық
Олардың түсі оларды қоршаған ортамен үйлестіріп, жыртқыштарға көрінбей жасыруға көмектеседі. Капучиндер жерде немесе су жанында болғанда жыландар, ірі жыртқыш құстар, крокодилдер немесе ірі ет жейтін жануарлар сияқты жыртқыштардың жеміне ілігуі мүмкін. Топтың мүшелері көп болған сайын, олардың жыртқышқа айналу ықтималдығы төмендейді, себебі көптеген мүшелері сақшылықта болады. Егер жыртқыш байқалса, капучин дабыл сигналы арқылы басқаларын ескертеді. Капучиндердің иіс сезу қабілеті өте күшті, бұл оларға басқа топтар қалдырған иіс іздерін ажыратуға көмектеседі.
Their coloration makes them camouflage into their habitat making them more difficult to spot by a predator. When capuchins are on the ground or near water, they can fall prey to predators such as snakes, large raptors, crocodiles, or large carnivorous mammals. The larger the group, the less chance they have of becoming prey due to a higher number of vigilant individuals. If a predator is spotted, the Capuchin will alert the others using their alarm call. Capuchins have acute olfactory senses helping them to distinguish scent marks left behind by other groups.
Аң аулау
Аң аулау S. xanthosternos үшін маңызды қауіпті құрайды және оның орман үстірттерінде ұзақ мерзімді түрде тірі қалуына кедерілді етеді. Аңшылық адам қызметіне жақын аумақтарда, мысалы агроорман (кабрука) және шаруашылық жерлерде ерекше мәселе тудырады.
Hunting is a major threat to S. xanthosternos and its ability to have populations survive long term in forest fragments. Hunting is especially problematic in areas close to human activity such as agroforests (cabrucas) and farmland.
Көбею
Капуциндар жыл бойы жұптаса алады, бірақ аналықтары екі жылда бір рет туады. Аналықтың жүктілік мерзімі 150–180 күнге созылады және ол бір бала туады. Жаңа туған балалар өмірінің алғашқы жылында толығымен анасына тәуелді болады және 6–12 айдың арасында дербес болады. Аналық капуциндар 4–5 жасқа келгенде жасы жетіп, 7–8 жасында жұптасып, бала туады. Еркек капуциндар 6–8 жасқа келгенде жасы жетіп, өрбуге қабілетті болады.
Capuchins can mate year round but females will give birth every two years. A female's gestation period is 150–180 days and give birth to one infant. Newborns are 100% reliant on their mothers for their first year of life and become independent around 6–12 months. Female Capuchins reach maturity around 4–5 years old and start mating and giving birth at 7–8 years old. Males reach maturity and are fertile around 6–8 years.
Жұптасу
Капуциндар бірнеше серікпен жұптасады, осылайша олар полигинандрлық болып табылады. Топтың жетекші еркегі әйелдердің қайсысын жұбай ретінде таңдайтынын бірінші болып шешеді. Топтың басқа еркектері де жыныстық белсенді, бірақ жетекші еркек ең көп ұрпақ қалдырады. Әйелдер жетекші еркекті ең қалайды, себебі ол өз балаларын ең жақсы қорғайды. Аналықтар еркектің назарын аудару үшін ерекше жұптасу ритуалдарын орындайды. Ол бірінші қабағын көтереді және басын алға-артқа қозғалтады. Ол оған тиіп, сыбырлап қашады. Еркек оған көзбен қарап, дыбыс шығарады. Жұптасу алдында олар секіріп, ауада айналып би билейді. Жұптасқаннан кейін бірнеше секунд бойы билеуді жалғастырады.
Capuchins mate with more than one partner making them polygynandrous. The alpha male of the group always has first choice of which female will be his mate. The other males of the group are also sexually active but the alpha has the most reproductive success. The alpha male is most desired by the females as he will provide the most protection to his young. Unique mating rituals occur in order for the female to attract a male. She will first raise her eyebrows and move her head back and forth. She will touch him and runaway while murmuring noises. The male will make eye contact with her and also make noises. They perform a dance just before mating by jumping and spinning in the air. Just after mating, they will continue the dance for several seconds.
Мәртебе
Капуцин Халықаралық табиғатты қорғау одағының түрлердің қызыл тізімінде жоғары деңгейдегі қауіпті түр ретінде тіркелген. Соңғы 50 жылда капуцин популяциясы 50%-дан астам қысқарды. Қалған барлық орта тұру орындары, Бразилияның Баия штатындағы ең ірісі – Уна биологиялық қорығы қамқорлыққа алынған, онда шамамен 185 капуцин мекендейді.
The Capuchin is listed by the International Union for Conservation of Nature as critically endangered. The population of the Capuchin within the last 50 years has declined over 50%. Any remaining habitats are protected including the largest place called Una Biological Reserve in Bahia, Brazil, home to about 185 Capuchin.
Қауіптер
Капучиндер Бразилияның жаңбырлы ормандарында табиғи түрде қоныстанды, олар егіс шаруашылығы және ағаш өңдеу үшін орманды жою қаупіне тап болып отыр. Бұл ормандардың фрагментациясына, яғни бөлініп-бөлініп кетуіне әкеліп, олардың мекен ету ортасына қауіп тудыруда. Капучиндердің топтары бірін-бірінен оқшауланып, араласып өрбуіне себеп болып, биологиялық әртүрліліктің жоғалуына, соңынан жойылу спираліне соқтырады. Капучиндер сондай-ақ аң аулау қаупіне де ұшырауда.
Capuchins are endemic to Brazil's rainforests which are in danger of deforestation for agriculture and logging. This is causing fragmentation of the forests threatening their habitat. Groups of Capuchins are being separated from one another causing interbreeding which results in biodiversity loss ultimately causing an extinction vortex. Capuchins are also in danger of being hunted.
Үй жануарларын сату
Капуциндерді заңсыз жануар саудасында сату мақсатымен тұрақты түрде ұстап алады. Түрлерді сақтау тұрғысынан, әйел капуцинді ұстап алу, еркекті ұстап алуға қарағанда топтың өмір сүру мүмкіндігіне теріс әсер ететіні анықталды. Сәбилер де жануар саудасында сатылуы мүмкін, алайда мұны аналарын аулаудың қосалқы салдары деп қарастыруға болады.
Capuchins are regularly captured in order to be sold in the illegal pet trade. In relation to species conservation it has been noted that the capture of a female creates a negative impact on a group's ability to survive than if a male is captured. Infants may also be sold into the pet trade, however this can be seen as a byproduct of hunting the mothers.
Қазіргі уақыттағы жұмыстар
Бразилияның Солтүстік-Шығыс приматтарын сақтау жөніндегі ұлттық іс-жоспары аясында S. xanthosternos-ты қоса алғанда, бірнеше құрылыста тұрған примат түрлерін қорғау жұмыстары жүргізілуде.
There is an effort in place by the Brazilian National Action Plan for the Conservation of the Northeastern Primates to protect a number of endangered primate species including S. xanthosternos.