Кіріспе
1980 және 1990 жылдары Парижде, Францияда саяси сыбайлас жемқорлықтың күдікті және дәлелденген көптеген жағдайлары, сондай-ақ мемлекеттік қаржы мен ресурстарды заңсыз пайдалану оқиғалары тіркелді. Осы істерге қатысқандардың басым көпшілігі 2002 жылы «Халық қозғалысы үшін одақ» (ХҚҰ) партиясы болып қайта құрылған консервативті «Республика үшін жиналыс» (РЖ) партиясының мүшелері болды.
In the 1980s and 1990s there were, in the Paris region (Île de France), multiple instances of alleged and proved political corruption cases, as well as cases of abuse of public money and resources. Almost all involved were members of the conservative Rally for the Republic (RPR) ruling party, which became the Union for a Popular Movement (UMP) in 2002.
Жак Ширактың басты рөлі
Жак Ширак 1977 жылдан 1995 жылға дейін Париж қаласының мэрі болды және бірнеше жемқорлық пен қызметтен злоупотреблену істеріне қатысты, олардың кейбіреулері бойынша қылмыстық айыптаулар болды. Ширак Франция президенті ретінде (2007 жылдың 16 мамырына дейін) 1999 жылғы 22 қаңтардағы Конституциялық Кеңестің 98 408 DC шешіміне сәйкес, президенттік лауазымына кіргенге дейін жасаған әрекеттері үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылмайтындығын қамтамасыз етті. Бұл шешім өте даулы болды: Кеңеске Халықаралық қылмыстық сотты құру туралы шартты қарастыру тапсырылған, президенттің ұлттық қылмыстық-процессуалдық жүйедегі мәртебесі емес. Ол кезде Кеңестің төрағасы Роланд Дюма болды, ол кейіннен «Эльф Аквитания» ісіне қатысқандығына байланысты лауазымынан кетіп қалды. Ширак тергеу судьясы Эрик Халфеннің алдында куәлік беруден бас тартты, бұл оның президенттік функцияларымен үйлеспейді деп мәлімдеді. 2001 жылдың 10 қазанында Кассациялық сот президенттің өкілеттік мерзімінде әдеттегі сот тәртібімен қудалануға жарамайтынын, бірақ мұндай мүмкін еместік мерзімнің өтуін тоқтататынын (қолдану мерзімі) шешті. Егер Ширак 2007 жылы қайтадан сайлауға түспесе немесе қайта сайланбаса, онда оған қатысты бірнеше іс бойынша қылмыстық қудалау басталған болар еді. Бұл 2003 жылы президенттің жанындағылардың Ширактың үшінші мерзімге кандидат болу идеясын талқылаған себебін түсіндіруі мүмкін. Ширактың басты сыншысы – Социалистік партияның депутаты Арно Монтебур болды, ол оны Жоғары сотқа шақыру туралы ұсыныс енгізді (импичмент процедурасына ұқсас, бірақ ешқашан қолданылмаған).
Париждегі сайлауда алаяқтық
Париждің бірнеше ауданында сайлау нәтижелерін өзгерту мақсатымен сайлаушылар тізіміне заңсыз тіркелгендер туралы хабарламалар тарады. Көкейкесті жағдайларда көптеген адамдар қонақүй немесе дүкен мекенжайы бойынша тіркелген. 3-аудан бойынша жүргізілген тергеулерге сәйкес, 1988 мен 1995 жылдар аралығында 859 адам (тіркелген сайлаушылардың 5 пайызы) сайлау тізіміне алаяқтық жолмен тіркелген. 5-ауданның әкімі Жан Тибери, оның әйелі Ксавьер Тибери және күдікті серіктестері ресми түрде тергеуге алынды. Нұсқау бойынша, 1997 жылы 5-ауданға 7228 адам алаяқтықпен тіркелген, олардың 3315-і Жан Тиберинің қарсыласынан 2725 дауыс артық алып депутат болып сайланған кезде дауыс берген. 2005 жылдың 21 наурызында Жан Тибери сайлау тізімін өзгертудегі рөліне байланысты қылмыстық қудалауға алынды. Ол бұл іске қатысы болмағанын мәлімдеп, көп дауыспен қайта сайланғанын, демек, жалған сайлаушылардың қажеті болмағанын айтты.
Париждің қоғамдық тұрғын үй жобалары
1999 жылы қайтыс болғаннан кейін бизнесменнің бейнекассетасы жарияланғанда, үлкен сенсация болды, ал 2000 жылдың қыркүйегінде Le Monde газеті оның толық мазмұнын жариялады. Кассетада Мери Париж аймағындағы пара беру схемалары туралы егжей-тегжейлі мәлімет берді; атап айтқанда, ол сол кездегі премьер-министр Жак Ширактың бас кеңесшісі Мишель Руссинге «Ширактың қатысуымен» 5 миллион франк көлемінде ақша тапсырғанын айтты. «Біз тек Ширак мырзаның бұйрықтарымен жұмыс істейміз», - деді Мери бейнежазбада. Осы негізде 2001 жылдың наурыз айында тергеу судьясы Эрик Халфен президент Жак Ширакты куәгер ретінде шақырып, толыққанды тергеу жүргізуге жеткілікті «көрсеткіштер» бар екенін мәлімдеді. 2001 жылдың қыркүйегінде Париж апелляциялық соты процедуралық бұзушылықтарға байланысты істің бір бөлігін жойды және істі судья Халфеннің қарауынан шығарды. 2005 жылдың ақпанында Халфеннің орнын баскан тергеу судьясы Арман Рибероль, Жан Тибериге (Ширактың кейін Париж мэрі болған) қарсы қозғалған қылмыстық істі тоқтатты. Тибери Париждің OPAC (Қала құрылысы және салу жөніндегі мемлекеттік кеңсесінің) бұрынғы президенті ретінде «парақорлыққа қатысу» (complicité de trafic d'influence) айыбымен сотталған болатын. 2006 жылдың қаңтарына қарай сотта бірнеше бас директорлар сотталды, бірақ бірде-бір саясаткер емес. Барлығы 49 кәсіпкер сотқа тартылды, олардың ішінде Ширакқа жақын компанияның бас директоры да болды. Le Monde газетінің хабарлауынша, бұл сотқа қатысты «жайсыздық» байқалды. Бұрынғы тергеулер судья Эрик Халфеннің бірнеше қорқыту оқиғасынан кейін және атқарушы билікпен күрес салдарынан отставкаға кетуіне әкелді. Мишель Руссин немесе Париждің бұрынғы мэрі Жан Тибери сияқты тұлғалар бұрын ақталған еді. Эрик Халфеннің орнын баскан тергеу судьясы Арман Рибероль «тергеу РПР-дің жоғары лауазымдарындағы жауапты тұлғалардың жеке қатысуын ресми түрде анықтай алмады» деп жазды, бірақ «әртүрлі фактілермен расталған көптеген куәліктер Жан Клод Мериге RPR-дің саяси қызметін қаржыландыруды қамтамасыз ету үшін ақша жинау тапсырылғанын көрсетеді, әсіресе OPAC-пен жұмыс істейтін фирмалар арқылы». Президентке қатысты барлық іс 2001 жылдың қыркүйегінде Париж апелляциялық сотымен тоқтатылды, бұл судья Халфеннің отставкаға кетуіне әкелді.
Иль-де-Франс аймағындағы мектептер мен басқа да қоғамдық жұмыстар
Шамамен 40 адам Иль-де-Франс аймақтық кеңесіндегі жемқорлыққа қатысты тергеуге алынып отыр. Тексерулер көрсеткендей, Иль-де-Франс кеңесінен аймақтың мектептерін салуға немесе жөндеуге қатысқан компанияларға төленген төлемдердің 2% саяси партияларға қайтару ретінде бағытталған, заңмен рұқсат етілген жарналар (1990 жылғы 15 қаңтардағы қолданыстағы заң бойынша) немесе фиктивті жұмыс орны арқылы (яғни, саяси партиялардың қызметкерлеріне немесе саясаткерлерге қатысқан компаниялар төлеген ақша) берілген. Тексеру нәтижесінде, 1,2% RPR партиясына, 0,8% Франция Социалистік партиясына кеткені анықталды. Сол кездегі Иль-де-Франс аймағының президенті Мишель Жиро басты күдіктілердің бірі болды. Келесі компаниялар мұндай тәжірибелерге қатысқандарын мойындады: , , (GTM), Bouygues, CBC, Nord France, Dumez, Chagnaud, Fougerolle, SAEP, SCGPM, (SPIE). Тергеуді тергеу судьялары Арман Рибероль және Марк Бриссет Фуко жүргізді. 2005 жылдың наурыз айында іс Париждің түзеу сотына жіберілді. 2005 жылдың қазан айында Иль-де-Франс аймағының бұрынғы президенті Мишель Жиро төрт жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылып, 80 000 евро айыппұл төлеуге міндеттелді; Жак Ширактың бұрынғы бас штабы Мишель Руссен де төрт жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылып, 50 000 евро айыппұл төледі. Бұл үкімдермен бірге азаматтық және отбасылық құқықтар 5 жылға тоқтатылды. Луиза Ивон Кассетта мен Гай Друт да шартты түрде сотталды. Сотқа тартылған 47 адамның ішінде тек республикалық партияның бұрынғы президенті Жерар Лонге ғана ақталды. Libération басылымы былай деп мәлімдеді: "Бұл сот процесінде және үкімде бір ғана үлкен кемшілік болды: Жак Ширак, оның көлеңкесі осы төрт айлық пікірталас бойында үнемі биік тұрды".
In March 2005, the case went to trial before the Paris correctional court In October 2005, former president of the Île de France region Michel Giraud was condemned to four years of prison on probation and to pay an 80 000 euros fine; Michel Roussin, former chief of staff of Jacques Chirac, was also condemned to four years of prison on probation and to a 50 000 euros fine. These sentences were accompanied by a 5 years suspension of civil and familial rights. Louise Yvonne Cassetta and Guy Drut were also condemned on probation. Among the 47 persons prosecuted, only Gérard Longuet, former president of the republican party, was acquitted. Libération could state that: "Only one big absence in this trial and judgment: Jacques Chirac, whose shadow has constantly towered [over] this four months debate".
Париж қаласы
Жак Ширак Париж мэрі болған кезде қала әкімдігі төлеген кейбір адамдар іс жүзінде RPR партиясында (толық жұмыспен) жұмыс істеді. Ален Жуппе, РПР-дің бұрынғы бас хатшысы (1988–1995) және Париж қаласының қаржыға жауапты бұрынғы вице-мэрі (1983–1995) өз партиясының пайдасына жұмыстарды орындау үшін қалалық жалақы төлейтін қызметкерлерді жұмысқа тартқандығы үшін серіктестерімен бірге мемлекеттік қаражатты заңсыз пайдалану қылмысы үшін сотталды. 2004 жылдың 31 қаңтарында Ален Жуппе Нантердегі түзеу сотында 18 айға шартты жаза алды, сондай-ақ бес жылға сайлау құқығынан және 10 жылға мемлекеттік лауазымға үміткер болу құқығынан айырылды (апелляцияда бір жылға дейін қысқартылды). 2004 жылдың 1 желтоқсанында Версаль апелляциялық соты жазаны 14 айға шартты түрде жазалауға және бір жылға саяси лауазымдарды атқару құқығынан айыруға қысқартты. Жуппе бұл үкімге Кассациялық сотқа шағымданбады және Бордо қаласының мэрі лауазымынан кетіп қалды. Үкім шыққаннан кейін тағы бір дау пайда болды, онда Нантер сотының судьялары өз кеңселерi мен компьютерлерi тіншіктелгенін мәлімдеді. Президент Ширак жоғары дәрежелі судьялардан (Мемлекеттік кеңестің вице-президенті, Кассациялық соттың және Есеп комитетінің төрағалары) тұратын әкімшілік тергеу комиссиясын құрып, мәселені тергеп-тексеруді тапсырды. Бұл шешім заңдық немесе конституциялық негізі болмағандықтан сынға ұшырады: судьялардың адалдығы мәселелерін әдетте Жоғарғы Сот Кеңесі (CSM) қарастырады, ол (әдепті түрде) Ширактың әрекетіне наразылық білдірді. Нантер судьялары комиссияда жауап беруден бас тартты, олар CSM-ге жүгінуі керек екенін мәлімдеді. Комиссия Нантер сотында қауіпсіздік ережелері бұзылғанын, бірақ қандай да бір құқық бұзушылық болмағанын анықтады. Қылмыстық іс қозғалды. 2004 жылдың 3 желтоқсанында Кассациялық сот апелляциялық соттың кейбір істерді (Ширак пен Тибери әкімдіктері кезінде) Париж қаласынан жұмысқа алу немесе алынған төлемдерді, нақты емес жұмыс үшін мерзімі өтіп кеткені туралы (қолданылу мерзімі) қате шешкенін анықтады. Сот істерді Версаль апелляциялық сотына жібергенін хабарлады. Париж қаласының қазіргі әкімшілігі, социалистік мэр Бертран Деланоэ, Кассациялық сотқа рецепт туралы шешімге шағымданды. Күдіктілердің арасында Париж депутаты Жан де Голль, бұрынғы министр Роберт Пандро және т.б. бар.
Эссон
Париж мэрі Жан Тиберидің жұбайы Ксавьер Тибери, франкофония тақырыбындағы есеп үшін Эссон департаментінің бас кеңесіне 200 000 франк (шамамен 30 000 евро) алды. Бұл 36 беттік есеп, төлемнен кейін жазылған болуы мүмкін, нашар жазылған және көптеген орфографиялық және грамматикалық қателерге толы болды. 2007 жылдан 2012 жылға дейін премьер-министр болған Франсуа Фийон 2020 жылы әйеліне парламенттік жалақыны заңсыз талап еткені үшін сотталды. Бұл сот үкімі Фийонның мемлекеттік қаражатты тиісінше пайдаланбағанын, әйелі істемеген жұмысы үшін оған ақы төлегенін көрсетті.