Кіріспе
Dovyalis caffra ағашының түрі – Умкокола, Кей алмасы, Каяба, Кай алмасы немесе Кау алмасы – Африканың оңтүстігіне тән кішкентай және орташа мөлшердегі ағаш. Оның таралу аймағы оңтүстіктегі Кей өзенінен басталып, солтүстікке қарай континенттің шығыс жағында Танзанияға дейін созылады, ал оның атауы осы өзеннен шыққан. Піскен жемістері дәмді, кішкентай алманы еске түсіреді. Әдетте ол 6 метрге дейін өсетін құрғақ орманды жерлерде кездеседі. Көбірек ылғалды ашық орманды жерлерде 8-9 метрге дейін өседі. Жапырақ қойнауларында 3-6 см ұзындықтағы өткір тікендері және ірі, мықты қызыл түйіршіктері бар ағаш. Тікендердің тамырындағы бүршіктер кезектесіп орналасқан, 3-6 см ұзындықтағы қарапайым, жұмыртқа тәрізді жапырақтардан тұратын шоғырларды жасайды. Гүлдері көзге түспейді, жалғыз немесе топталған, гүлшолпандары жоқ. Бұл екі үйлі өсімдік, яғни еркек және әйел гүлдері бөлек өсімдіктерде болады, бірақ кейбір әйел өсімдіктері партеногенездік болады. Жемісі – 2,5-4 см диаметріндегі ашық сары немесе қызғылт сары түсті, дөңгелек жидек, қабығы мен еті біртекті түсті және бірнеше кішкентай тұқымдарды қамтиды. Жазда бұтақтарды иесіз қалдырып, мол өнім береді. Олар шырынды, дәмді және өте қышқыл.
Dovyalis caffra the Umkokola, Kei apple, Kayaba, Kai apple, or Kau apple, is a small to medium sized tree, native to southern Africa. Its distribution extends from the Kei River in the south, from which the common name derives, northwards along the eastern side of the continent to Tanzania. The ripe fruits are tasty, reminiscent of a small apple. It is a usually found in dry types of woodland when it grows to 6 m tall. In moister types of open woodland it reaches its greatest size of about 8–9 metres. A tree, with sharp, 3–6 cm long stem spines in the leaf axils, and large sturdy thorns. Buds at the base of the spine produce clusters of alternately arranged simple ovate leaves 3–6 cm long. The flowers are inconspicuous, solitary or clustered, with no petals. It is dioecious, with male and female flowers on separate plants, though some female plants are parthenogenetic. The fruit is an edible bright yellow or orange globose berry 2.5–4 cm diameter, with the skin and flesh of a uniform colour and containing several small seeds. Production is often copious, weighing down the branches during the summer. They are juicy, tasty and very acidic.
Өсіру және пайдалану
Бұл жеміс өсетін аймақтарда дәстүрлі тағамдық өсімдік болып табылады және тамақтануды жақсартуға, азық-түлік қауіпсіздігін арттыруға, ауылдық жерлерді дамытуға және тұрақты жерді қорғауға әлеуеті бар. Кей алмасын көбінесе жаңа күйінде жейді немесе оның табиғи қышқылдығын күшейту үшін қант себіледі. Жемісті жаңа күйінде жеуден басқа, одан джем жасауға, десерттерге қосуға немесе маринадтауға болады (оның табиғи қышқылдығы сондықтан сірке қышқылы қажет емес). Кенияда көбінесе тірі қоршаулар мен жиектің қоршау ретінде қолданылады. (Chiel) жергілікті луо тілінде осылай аталады.
Бұл өсімдік Оңтүстік Африкаға тән болғамен, Жерорта теңізі, Калифорния, Флорида және басқа да субтропиктік және жылы белдеулерге де енгізілген. Бұл жерлерде ол көбінесе сәндік өсімдік ретінде өсіріледі, өткір қоршау құруға кеңінен қолданылады. Тұзға және құрғақшылыққа төзімді болғандықтан, құрғақ аймақтарда жағалауды көгалдандыруға пайдалы. Кей алмасы субтропиктік түр болғамен, төмен температураны да көтере алады. Жеміс жинағын қалаған бағбандарға аналық өсімдік қажет, ал құнарлы аналық және аталық өсімдіктердің болуы ең жақсы нәтиже береді. Кей алмасын тұқымдар арқылы көбейтуге болады. Өсімдіктер шамамен төрт жылдан кейін жеміс бере бастайды.
Экология
Бұл түр Жаңа Каледонияда шабуылшыл түр ретінде таралған.