Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз ақыны (1839–1907)
French poet (1839–1907)
Рене Франсуа Арманд "Сулли" Прудом (syli pʁydɔm; 16 наурыз 1839 – 6 қыркүйек 1907) – француз ақыны және эссеші. Ол 1901 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығының тұңғыш иегері атанды. Парижде дүниеге келген Прудом бастапқыда инженер мамандығын меңгерген, бірақ философияға, сосын поэзияға қызығушылық танытты; ол заманауи дәуірге ғылыми поэзия жасауды мақсат тұтқан. Мінезінен шыншыл және көңілді күйге берілген, ол Парнас мектебімен байланысты болды, алайда оның туындыларында өзгеше ерекшеліктері де бар.
René François Armand "Sully" Prudhomme (syli pʁydɔm; 16 March 1839 – 6 September 1907) was a French poet and essayist. He was the first winner of the Nobel Prize in Literature in 1901. Born in Paris, Prudhomme originally studied to be an engineer, but turned to philosophy and later to poetry; he declared it as his intention to create scientific poetry for modern times. In character sincere and melancholic, he was linked to the Parnassus school, although, at the same time, his work displays characteristics of its own.
Ерте өмір
Прудхомның ата-анасы М. Салли Прудхом мен Клотильда Кайя болды. Олар 10 жыл бойы кездесіп, қаржылық тұрғыдан үйленуге мүмкіндік алған соң ғана неке салтанатын өткізді. Прудхом екі жасқа толғанда, дүкен иесі болған әкесі қайтыс болды. Ол анасымен бірге Прудхомтың әйелінің үйіне көшті. Прудхом әкесінің есімі "Салли" есімін өзінің Прудхом тегімен біріктіріп, Сулли Прудхом атанды. Ол мектепте классикалық әдебиет пен математикаға қызығушылық танытты. Сондай-ақ, доминикан орденіне кіруді де ойлады, бірақ ол ойдан бас тартты. Прудхом Лицей Бонапартта оқыды, бірақ көздерінің ауруы оқуын үзіліске ұшыратты. Ол біраз уақыт Шнайдер болат қорыту зауытында Крузо аймағында жұмыс істеді, содан кейін нотариус кеңсесінде құқық тануды оқуға кірісті. Оның алғашқы өлеңдеріне Conférence La Bruyère (студенттік қоғам) жағымды баға бергені, оны әдеби мансапты бастауға ынталандырды.
Prudhomme's parents were M. Sully Prudhomme and Clotilde Caillat. They had been engaged for 10 years before they had felt financially able to marry. When Prudhomme was two, his father, a shopkeeper, died. His mother and he relocated to Prudhomme's uncle's house. Prudhomme joined his father's name "Sully" with his surname Prudhomme, becoming Sully Prudhomme. He was interested in classic literature and mathematics in school. He also considered entering the Dominican order, but decided against it. Prudhomme attended the Lycée Bonaparte, but eye trouble interrupted his studies. He worked for a while in the Creusot region for the Schneider steel foundry, and then began studying law in a notary's office. The favourable reception of his early poems by the Conférence La Bruyère (a student society) encouraged him to begin a literary career.
Жазу
Оның алғашқы жинағы "Станс пен өлеңдер" ("Станзалар мен өлеңдер", 1865), Сент-Бёвпен жоғары бағаланды. Онда оның ең танымал өлеңі "Le vase brisé" кірді. Франко-прусс соғысы басталар алдында ол тағы да көптеген өлеңдер жариялады. Ол "Impressions de la guerre" (1872) және "La France" (1874) еңбектерінде талқылаған бұл соғыс оның денсаулығына қайырсыздау зиян келтірді. Өмірінің барысында Пруддом өзінің алғашқы кітаптарының сезімтал стилінен Парнас мектебінің формалдылығын философиялық және ғылыми тақырыптарға деген ынтасымен үйлестіретін жеке стильге біртіндеп көшті. Оның шабытының бірі, әрине, Лукрецийдің "De rerum natura" еңбегі болды, оның бірінші кітабын өлеңмен аударды. Оның философиялық көзқарастары "Әділет" (1878) және "Бақыт" (1888) еңбектерінде көрініс тапты. Дегенмен, осы өлеңдерде қолданылған қарапайымдық олардың поэзиялық сапасын төмендетіп, философиялық еңбектер ретіндегі мәртебесін көтермейді деп саналады. 1881 жылы ол Француз академиясының мүшесі болып сайланды. 1895 жылы оған тағы бір награда – Легион құрметі орденінің шавалиері атағы берілді. "Бақыт" еңбегінен кейін Пруддом поэзиядан эстетика мен философия саласындағы эсселер жазуға көшті. Ол екі маңызды эссе жариялады: "L'Expression dans les beaux arts" (1884) және "Réflexions sur l'art des vers" (1892), "La Revue des Deux Mondes" журналында Блез Паскаль туралы мақалалар сериясы (1890) және "Revue de métaphysique et de morale" журналында еркін ерік туралы мақала ("La Psychologie du Libre Arbitre", 1906).
His first collection, Stances et Poèmes ("Stanzas and Poems", 1865), was praised by Sainte Beuve. It included his most famous poem, Le vase brisé. He published more poetry before the outbreak of the Franco Prussian War. This war, which he discussed in Impressions de la guerre (1872) and La France (1874), permanently damaged his health. During his career, Prudhomme gradually shifted from the sentimental style of his first books towards a more personal style which unified the formality of the Parnassus school with his interest in philosophical and scientific subjects. One of his inspirations was clearly Lucretius's De rerum natura, whose first book he translated into verse. His philosophy was expressed in La Justice (1878) and Le Bonheur (1888). The extreme economy of means employed in these poems has, however, usually been judged as compromising their poetical quality without advancing their claims as works of philosophy. He was elected to the Académie française in 1881. Another distinction, Chevalier de la Légion d’honneur, was to follow in 1895. After Le Bonheur, Prudhomme turned from poetry to write essays on aesthetics and philosophy. He published two important essays: L'Expression dans les beaux arts (1884) and Réflexions sur l'art des vers (1892), a series of articles on Blaise Pascal in La Revue des Deux Mondes (1890), and an article on free will (La Psychologie du Libre Arbitre, 1906) in the Revue de métaphysique et de morale.
Нобель сыйлығы
Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын алған алғашқы жазушы ("жоғары идеализм, көркемдік кемелділік және жүрек пен ақыл-ойдың сирек кездесетін қасиеттерінің үйлесімін көрсететін поэзиялық шығармалары үшін ерекше мойындалған"), ол алған сыйлық ақшасының басым бөлігін Société des gens de lettres қоғамының атынан берілетін поэзия сыйлығын құруға жұмсады. Сонымен қатар, 1902 жылы Хосе Мария де Хередия және Леон Диеркспен бірлесіп Société des poètes français қоғамын құрды.
The first writer to receive the Nobel Prize for Literature (given "in special recognition of his poetic composition, which gives evidence of lofty idealism, artistic perfection and a rare combination of the qualities of both heart and intellect"), he devoted the bulk of the money he received to the creation of a poetry prize awarded by the Société des gens de lettres. He also founded, in 1902, the Société des poètes français with Jose Maria de Heredia and Leon Dierx.
Өлім
Өмірінің соңында нашар денсаулығы (ол 1870 жылдан бері мазалаған) оны Шатен-Малабрида дерлік усақтап өмір сүруге мәжбүр етті, очерктермен жұмыс істеуді жалғастыра отырып, паралич шабуылдарына ұшырады. 1907 жылдың 6 қыркүйегінде күрт қайтыс болды және Париждегі Пэр-Лашез бейістігіне жерленді.
At the end of his life, his poor health (which had troubled him ever since 1870) forced him to live almost as a recluse at Châtenay Malabry, suffering attacks of paralysis while continuing to work on essays. He died suddenly on 6 September 1907, and was buried at Père Lachaise in Paris.