Кіріспе

Уэльстік кеме жүргізуші Роберт Дженкинс (фл. 1730-40 жж.) – Уэльстің Лланелли қаласынан шыққан мастер теңізші, 1739 жылы Ұлыбритания Корольдігі мен Испания Корольдігі арасындағы «Дженкинс құлағының соғысына» себеп болған «Дженкинс құлағы» оқиғасының басты кейіпкері ретінде танымал. 1731 жылдың сәуір айында Батыс Үндістаннан сауда сапарынан оралған Дженкинстің кемесі, контрабандалық бриг «Ребекка» командалық құрамында тоқтатылды және испандық «гарда коста» немесе капер «Ла Исабела» кемесіне күдікпен тексерілді. Кейбір мәліметтер бойынша, оның командирі Хуан де Леон Фандиньо Дженкинсті мачтаға байлап, сол құлағын қылышымен кесіп тастаған, содан кейін оған өзінің патшасына «егер ол (патша) осылай істегенде ұсталса, оған да осылай болады» деп айтуды бұйырған. 1731 жылдың 7 қазанындағы «Пенсильвания Газетте» басылымындағы тағы бір мәліметте шабуылды испандық лейтенант Дорс жасады, ол «оның сол құлағын ұстап алып, қылышымен кесіп тастады; содан кейін испандық тағы біреуі оны ұстап, жыртып алды, бірақ оған құлағының бір бөлігін қайтарып берді, оны Ұлы Жорж патшасына жеткізуді тапсырды». 11 маусымда Ұлыбританияға келгеннен кейін Дженкинс патшаға шағымданып, Оңтүстік департаментінің мемлекеттік хатшысы (американдық колониялар үшін жауапты) ретінде Ньюкасл герцогіна мәлімдеме берді. 1731 жылдың 18 маусымындағы куәлігінде Дженкинс испан капитанының «оның сол құлағын ұстап, қылышымен кесіп тастағанын, содан кейін басқа испандықтар оны ұстап, жыртып алғанын, бірақ оған құлағының бір бөлігін қайтарып бергенін» айтты. Бұл есеп Батыс Үндістандағы бас қолбасшыға жіберілді, ол кейіннен Дженкинстің Хавана губернаторына қарсы шағымдануына себеп болды. Оқиғаға сол кезде көп көңіл бөлінбеді, бірақ ол 1731 жылдың маусым айында «Джентльмен журналында» жарияланды. Көптен айтылып келе жатқан әңгімеге сәйкес, 1738 жылдың көктемінде Дженкинс өзінің оқиғасын драмалық тұрғыдан толық айтып берді және кесілген құлағын (құтыда сақталған) Ұлыбритания Парламентінің комитетіне көрсеткен деген деректерге қарсы дәлелдер жоқ. Дегенмен, Батыс Үндістан саудагерлерінің өтініштері нәтижесінде парламент оппозициясы 28 наурызда корольден Испаниядан өтемақы алуды сұрауға дауыс берді (257 «жақтас» және 209 «қарсы»). 1739 жылдың жазында барлық дипломатиялық күш-жігер сарқылып, король Георг II 10 шілдеде Адмиралтейство кеңесіне Испанияға қарсы теңіздегі жазалау шараларын бастауды бұйырды. «Джентльмен журналы» 1739 жылдың 20 шілдесінде вице-адмирал Эдвард Вернон мен әскери кемелер эскадрильясы Ұлыбританиядан Батыс Үндістанға жөнелгенін, ал 21 шілдеде «Адмиралтейство лордтары Ұлы мөрі бойынша Ұлы патшаның комиссиясын орындау үшін Испания королінің кемелеріне, тауарларына және азаматтарына қарсы Марк хаттары немесе жалпы жазалар шығарылуға дайын екендігі туралы хабарлама берді» деп жазды. Алайда, Испанияға қарсы соғыс жариялау 1739 жылдың 23 қазанына дейін кешіктірілді. Кейіннен Дженкинске Британдық Шығыс Үндістан компаниясының қызметіндегі кемеге қолбасшылық берілді. 1741 жылы ол Ұлыбританиядан Сент-Хеленаға губернатордың міндетін атқарушыға қатысты жемқорлық айыптауларын тергеу үшін жіберілді және 1741 жылдың мамыр айынан 1742 жылдың наурызына дейін аралдың істерін басқарды. Содан кейін ол теңіздегі қызметін жалғастырды. Ол өзінің және басқа үш кемесін қарақшылар кемесімен болған шайқас кезінде сақтап қалған деген аңыз бар. Ал Хуан де Леон Фандиньо 4 маусымда 1742 жылы HMS Rose (20) кемесінің капитаны (Сэр) Томас Франкландпен ұсталды, оның қарлы кемесі «Сан-Хуан Баутиста» (10 зеңбірек, олардың төртеуі 6 фунттық, және 10 айналмалы зеңбірек) 80 экипаж мүшесінен тұрды, олар Франкландтың сөздеріне сәйкес «үндістер, негрлер және мулаттардан» құралған. Франкланд сонымен қатар Фандиньодан үш жүлделі кемені қайтарып алды. «Лондон газеті» сол кезде «Капитан Франкланд оны Англияға жіберді, қазір ол Портсмутте қамауда» деп жазды. 19 ай тұтқында болғаннан кейін Фандиньо мен оның ұлы Парижде қол қойылған тұтқындарды алмастыру туралы келісім бойынша босатылды. Олар 1744 жылдың 19 қаңтарында Сан-Себастьянға келді және Гаванаға қайту мақсатымен Кадиске бет бұрды.

Факт пен ойдан шығарылған

1738 жылы британдық саясаттың қақтығысты сипаты Испанияға қарсы теңіз соғысын бастауға қарсы болған көптеген адамдарды Дженкинстің әңгімесінің рас екендігіне күдік тудырды. 1880-жылдардың соңына дейін ешқандай маңызды зерттеу жүргізілмеді, сол кезде Джон Нокс Лаутон, Теңіз тізімдері қоғамын құрған адам, 1731 жылдың қыркүйек және қазан айларында Ямайкадан келген заманауи хаттарды тапты, олар Дженкинстің 1731 жылдың 9 сәуірінде испандық "Гварда Коста" кемесінен құлағын жоғалтқанын растады (Ескі стиль бойынша; Жаңа стиль бойынша 20 сәуір). 1731 жылдың 12 қазанында Ямайкадағы Порт-Рояль портынан Лондондағы Адмиралтействоға жазған хатында контр-адмирал Чарльз Стюарт: "Капитан Дженкинстің Гавана жанында қандай жағдайға тап болғанын естіп, аз ғана таң қалдым" деді. Алдында, 1731 жылдың 12 қыркүйегінде контр-адмирал Стюарт Гавана губернаторына "соңғы 20 сәуірде [Жаңа стиль бойынша] сіздің портыңыздан шығып, осы аралдың Британияға бағытталған кемесімен кездескен, капитанды өте қатыгездікпен ұстап, барлық ақшасын алып, бір құлағын кесіп, кемені қауіпсіз үйге жеткізу үшін қажетті заттарды тонаған" Фандино есімді "Гварда Коста" командирінің "зорлық-зомбылықтары мен жамандықтарына" шағымданды. Адмиралтействоның тізімдеріндегі 1731 жылғы Ямайкадан келген хаттармен бірге 1737 жылы жасалған испандықтар ұстаған немесе тонаған британдық сауда кемелерінің тізімі де болды, онда 52 кеме тізілген, олардың ішінде "Ребекка", Роберт Дженкинс, Ямайкадан Лондоңға, Гавана жанында тоналып, 9 сәуір 1731 жыл. Профессор Лаутон "Дженкинстің құлағы" зерттеуін "Англия тарихы" журналында жариялағаннан кейін көп ұзамай, Корольдік теңіз флотының әріптесі 1889 жылдың 26 қазанында тарихшыға хабарлап былай деді: "Менде осы тақырыпқа байланысты қызықты кітап бар, ол 1739 жылы Лондонда жарық көрді, атауы – «Англияның жеңісі: немесе соңғы 40 жылда Корольдік теңіз флоты мен Ұлыбританияның сауда кемелерінің испандықтарға қарсы қолы жеткен көптеген жеңістерінің толық тарихы», авторы капитан Чарльз Дженкинс, ол испандық тирандықтың әсерін қатты сезінген. 64-бетте капитан Дженкинстің кемесіне испандық "Гварда Коста" кемесінің шабуыл жасап, құлағын кесіп тастауы бейнеленген". 1889 жылғы тілші 1739 жылғы автордың аты Чарльз Дженкинс екенін, ал Лаутонның зерттеулері нағыз теңізшінің аты Роберт Дженкинс екенін көрсетті. Алайда, Лаутон кейіннен 1739 жылғы басылымды қарағанда, ол Дженкинс туралы көп мәлімет бермейтінін анықтады және Роберт Дженкинстің Ұлттық биографиялық сөздігіне жазған мақаласында оны "ақша табуға арналған кітапша" деп сипаттады, онда Дженкинстің ісіне сілтеме жасалмаған, тек құнды емес бетпердеде ғана көрсетілген". Мирабо француз ассамблеясының алдында (1790 жылдың 20-22 мамыры) бейбітшілік немесе соғыс жариялау құқығын халықтық ассамблеяға сеніп тапсыру саясатына қарсы сөйлегенде Дженкинстің ісін тиімді пайдаланды.