Кіріспе

Тізім – Уикипедия мақаласы. Араб тілі – семит тобына жататын тіл, ал ағылшын тілі – үнді-еуропалық тіл. Төмендегі сөздер араб тілінен тікелей немесе араб тілінен басқа тілдер арқылы, содан кейін ағылшын тіліне ауысып келген. Көпшілігі ағылшын тіліне ену алдында бірінші роман тілдеріне сіңген. Бұл тізімге ілесу үшін, сөздің этимологиялық сөздікте араб тілінен тарағаны көрсетілуі керек. Тізімді құру үшін бірнеше сөздік қолданылды. Ислам дінімен байланысты сөздер тізімнен шығарылды; Ислам терминдері үшін Ислам сөздігіне жүгініңіз. Сонымен қатар, ескі және сирек қолданылатын сөздер де алынып тасталды. Ағылшын тілінде өте сирек кездесетін сөздерді қамтитын толық тізім Уикисөздікте бар. Ағылшын тіліне араб тілінен өткен сөздердің көптігіне байланысты, бұл тізім төменде көрсетілгендей әріптік тәртіппен кіші тізімдерге бөлінген:

Ағылшын тіліндегі араб тілінен шыққан сөздер тізімі (А-Б)
Ағылшын тіліндегі араб тілінен шыққан сөздер тізімі (С-Ф)
Ағылшын тіліндегі араб тілінен шыққан сөздер тізімі (Г-Ж)
Ағылшын тіліндегі араб тілінен шыққан сөздер тізімі (К-М)
Ағылшын тіліндегі араб тілінен шыққан сөздер тізімі (Н-С)
Ағылшын тіліндегі араб тілінен шыққан сөздер тізімі (Т-З)
Ағылшын тіліндегі араб тілінен шыққан сөздер тізімі: Кейбір мамандандырылған лексикаға қосымшалар.

Арабша өсімдіктер атаулары

Төмендегі өсімдік атаулары араб тілінен ортағасырлық латын мәтіндеріне енген. Бүгінде ортағасырлық латыннан тараған олар халықаралық жүйелі жіктелім атаулары (көбінесе "латын" атаулары ретінде танылады): Азадирахта, Берберис, Какиле, Картамус, Кускута, Дороник, Галанга, Муса, Нуфар, Рибс, Сенна, Тараксакум, Уснеа, Физалис алкекенги, Мелия азедарах, Центаурея бехен, Терминалия беллерика, Терминалия чебула, Хейрантус хейри, Пипер кубеба, Филлантус эмблика, Пеганум хармала, Сальсола кали, Прунус махалеб, Датура метель, Дафне мезереум, Реум рибес, Жасмин самбак, Кордия себестена, Операкулина турпетум, Куркума зедоария, Альпиния зерумбет + Зингибер зерумбет. (Тізім толық емес.) Осы ботаникалық атаулардың 90 пайыздан астамы ортағасырлық латын тіліне емдік шөптер контекстінде енген. Олардың ішінде тропикалық Азиядан шыққан дәрілік өсімдіктердің аттары бар, оларға бұрын латын немесе грек тілінде атау болмаған, мысалы, азедарах, беллерика, кубеба, эмблика, галанга, метель, турпетум, зедоария және зерумбет. Тағы бір маңызды бөлігі – Иранның дәрілік өсімдіктерінің атаулары. Ибн Синаның "Медицинаның қаноны" атты еңбегінің арабтан латынға аудармасы көптеген араб өсімдік атауларын ортағасырлық латын тілінде бекітуге көмектесті. Орта ғасырдағы араб ботаникасы негізінен өсімдіктерді емдеу үшін қолданумен айналысты. Бір ортағасырлық араб емдік заттар тізімінің қазіргі заманғы этимологиялық талдауында, емдік заттардың атаулары – негізінен өсімдік атаулары – 31% көне Месопотамия атаулары, 23% грек атаулары, 18% парсы, 13% үнді (көбінесе парсы арқылы), 5% тек араб және 3% мысырлық болып табылды, ал қалған 7% анықтауға келмейтін текті. Италиялық ботаник Просперо Альпини 1580 жылдары бірнеше жыл Мысырда болды. Ол латын ботаникасына араб тілінен Египеттен Абрус, Абельмош, Лаблаб, Мелохия атауларын енгізді, олардың әрқайсысы Альпиниге дейін Батыс Еуропа ботаниктеріне белгісіз болған өсімдіктерді көрсетті, тропикалық Азияда өсірілген және сол кезде Египетте жасанды суару арқылы өсірілген өсімдіктер. 1760 жылдардың басында Питер Форсскёл Қызыл теңіз аймағындағы өсімдіктер мен балықтарды жүйелі түрде тізімдеді. Латын тілінде атауы жоқ туыстар мен түрлер үшін Форсскёл ғылыми атаулар ретінде араб тіліндегі жалпы атауларды пайдаланды. Бұл оның тізімдегендерінің көпшілігі үшін халықаралық стандартқа айналды. Форсскёлдің латыншаланған араб өсімдік туыстарының атауларына Aerva, Arnebia, Cadaba, Ceruana, Maerua, Maesa, Themeda және басқалары кіреді. Араб тегіне жататын тағы бірнеше түрлі ботаникалық атауларға Абутилон, Альхемилла, Алхаги, Аргания, Аргел, Аверроа, Авиценния, Азаролус + Ацерола, Бондук, Леббек, Ретама, Сеял жатады. (Тізім толық емес).

Араб тіліндегі тоқыма сөздері

Жоғарыда келтірілген тізімге мақта, дамаск, марля, макраме, мохер және муслин атты алты тоқыма мата, анил, қызыл/крем және сафлор атты үш тоқыма бояу, сондай-ақ киім атаулары – джемпер және белдемше кірді. Төменде тізімде жоқ үш сирек қолданылатын мата сөзі келтірілген: камель, марокко былғарысы және таби. Олардың араб тегі анықталған. Келесі алты матаның тегі нақтыланбаған және жеткілікті дәлелдер жоқ, бірақ көптеген зерттеушілер олардың араб тегі болуы мүмкін деп санайды. Олардың бесеуі Батыс тілдерінде Кейінгі Орта ғасырларда пайда болған, ал алтыншысы 16 ғасырда пайда болды. Бұл – бакрам, шифон, фустиан, габардин, сатин және ватин (толтыру). Тафта матасы 14 ғасырдағы француз, итальян, каталон, испан және ағылшын тілдерінде кездеседі, қазіргі кезде оның парсы тіліндегі «тоқылған» (tāftah) сөзінен шыққандығы болжанады, сонымен қатар араб тілі арқылы да келген болуы мүмкін. Фустик – тоқыма бояуы. Оның аты орта ғасырлық испандық фустет бояуынан шыққан, көбінесе араб тілінен алынған деп есептеледі. Картамин – тағы бір көне тоқыма бояуы. Оның аты орта ғасырдың соңында араб тілінен қабылданған: قرطم qartam | qirtim | qurtum = «картамин өсімдігі немесе оның тұқымы». Тоқыма өнеркәсібі Орта ғасыр мен Жаңа заманда араб тілінде сөйлейтін елдердегі ең ірі өндіріс саласы болды.

Арабша асхана сөздері

Келесі сөздер араб тілінен алынған, бірақ олардың кейбіреулері басқа тілдер арқылы Батыс Еуропа тілдеріне енген. Баба гхануш, Фалафель, Фаттуш, Халва, Хуммус, Киббе, Кебаб, Лахмакун, Шаурма, Табуле, Тахини, Заатар. Аз таралған тағам атаулары: Фул медамес, Кабса, Кушари, Лабне, Махлеб, Мулухия, Маамул, Мансаф, Шанклиш, Тепси Байтинижан. Толық тізім үшін араб тағамдарын қараңыз. 1970 жылға дейін ағылшын тілінде Таяу Шығыс асханасына қатысты сөздер сирек болды, көбінесе саяхатшылардың баяндамаларында кездесетін. 1970 жылдары кейбір сөздердің қолданылуы тез өсті.

Араб музыкасы сөздері

Араб музыкасы туралы сөйлескенде ағылшын тілінде қолданылатын кейбір сөздер: Атаба, Балади, Дабке, Дарбука, Жинс, Халиджи, Мақам, Мауаль, Мизмар, Уд, Қанун, Раи, Рақс Шарқи, Тақсим.