Кіріспе

Қылмыскерсіз қылмыс – әдетте тек қылмыскерге тікелей қатысты немесе ересектердің өзара келісімімен жасалатын заңсыз әрекет. Мұндай қылмыста құрбан болған адам бар ма, жоқ па деген мәселе пікірталас тудырады, себебі оның негізінде келісім жатыр. Құрбансыз қылмыстың анықтамасы әртүрлі елдерде және заң жүйелерінде әртүрлі болып келеді.

Саясатта лоббист немесе белсенді адам осы қылмыстың заңын жою қажеттігін баяндай отырып, "құрбансыз қылмыс" терминін қолдануы мүмкін. Джон Стюарт Миллдің зияндылық принципі бойынша, құрбансыз қылмыстар – жеке адамды жалғыз егемен деп қарастыратын, ал қылмыстық құқық бұзушылықтарға қатысты қауымдастық немесе мемлекет сияқты абстрактілі ұғымдарды ескермейтін ұстанымнан "құрбансыз" болып саналады. Олар қоғамға емес, мемлекетке қарсы жасалған қылмыс ретінде қарастырылуы мүмкін. Теориялық тұрғыдан алғанда, әрбір мемлекет өз азаматтарының бақытын арттыру мақсатында заңдар қабылдайды. Алайда, білім, мінез-құлық және құндылықтар өзгерген кезде көптеген елдердегі заңдар осы әлеуметтік өзгерістерден қалып қояды. Егер көпшілік заңның қажетсіз екеніне сене бастаса, ол құрбансыз қылмысты тыйымдайды, одан кейін жойылғанға дейін қолданылады.

Жәбірленушісіз әрекеттерді заңдастыру

Бұрын қылмыс деп саналатын көптеген іс-әрекеттер енді кейбір елдерде заңсыз емес, кем дегенде, олардың құрбандары жоқ қылмыстар санатында қарастырылуының нәтижесінде. Мысалы, жұмыссыздық үшін өлім жазасын қарастырған британдық қайыршылық заңдары. Құрбандары жоқ қылмыстардың екі ірі санаты – жыныстық қанағаттану және рекреациялық есірткі пайдалану (есірткілік ләззат). Біріншісіне қатысты, гомосексуализм көптеген елдерде заңдастырылды, алғашқысы 1791 жылы Францияда болды. Жәбірленушісіз қылмыс деп есептеліп, заңдастыруға ұсынылып жатқан басқа жыныстық мәселелерге ересектердің келісімімен жасалған инцест және жасөспірімдердің сексингі (балалық порнография ретінде қарастырылады) жатады. Австралияда марихуана қолдану заңмен тыйым салынған, бірақ ол АҚШ және Жаңа Зеландия сияқты елдердегідей, елдегі "ең көп таралған заңсыз есірткі" болып табылады. 1933 жылы жойылған АҚШ-тағы алкогольге тыйым салу, көптеген азаматтар оның талаптарын елемегендіктен және лицензияланған алкогольдік сусындардың орнына үйде жасалған спирттік ішімдіктерге көшкендіктен сәтсіз "әлеуметтік тәжірибе" деп есептеледі, бұл мәселені одан да ушықтырды. Бүгінде АҚШ-та марихуананы заңдастыру мәселесі көптеген штаттардағы марихуанаға қатысты қолданылып жатқан тыйымға жауап ретінде туындады, бірақ АҚШ және Австралия сияқты көптеген елдерде каннабисті заңдастыруға бағытталған күш-жігер жұргізілуде, себебі оның заңдастырылуы мемлекеттік кірістерді айтарлықтай арттыруға мүмкіндік береді. Көптеген елдерде проституция заңды, бірақ көбінесе шектеулермен. Нидерланды 1999 жылы проституцияны заңдастырды және бұл саланы заңдастырған алғашқы елдердің бірі болды. Дегенмен, 2012 жылдан бастап оны қатаң шектеу үшін саясатты өзгертуді қарастырып жатыр. Зина (ерлі-зайыпты емес адаммен сексуалдық қатынас) және азғындық (некеде тұрмаған адамдар арасындағы сексуалдық қатынас) АҚШ-та 50 жылдан астам уақыттан бері қудаланбауда, бірақ содомияға қарсы заңдар сияқты, оларға қарсы заңдар әлі де бірнеше штаттарда қолданыста. Алайда, Лоуренс пен Техас арасындағы сотта АҚШ Жоғарғы Соты содомия заңдарын конституцияға қайшы деп танығандықтан, Вирджиния Жоғарғы Соты Мартин мен Зигерл арасындағы сотта танығандай, азғындыққа қарсы заңдар да конституцияға қайшы келеді.

Дау

Құрбансыз қылмыстарды заңдастыруға қарсылардың басты алаңдаушылығы – қоғамдық моральдық нормалардың төмендеуі, бірақ заңмен әрекеттер құрбансыз деп жарияланған жағдайда, азаматтардың осы әрекеттерді таңдауы үшін жазалау өте қиын. АҚШ-тың қылмыстарға қатысты әдеттегі жауабы кейіннен келеді, ал құрбансыз қылмыстардың заңсыздығы – әділеттілікке көбірек алдын алу шарасы болып табылады және қатты дау тудырады. Құрбансыз қылмыстарға қатысты даулар көбінесе қылмыстың құрбансыз болуы мүмкін бе деген мәселеге тоқталады. Есірткі саудасы және оларға қатысты жауапкершілік заңдары есірткі сатушыларға, олардың отбасыларына және басқа да күмәнді тұлғаларға зиян келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, порнография, әсіресе балалар порнографиясы құрбансыз қылмыс ретінде қарастырылады. Дегенмен, осы пікірді ұстанатындар көбінесе шығармашылық емес порнографияны жасау кезінде актерлерге зиян тиеуін мойындайды. Керісінше, азаматтарға моральдық тұрғыдан дұрыс емес деп саналатын немесе саналмайтын жеке таңдау жасау еркіндігін беру үшін заңдық билікті шектеу туралы аргументтер де бар. Алдын алу шаралары, мысалы, жыныстық қылмыскерлердің тізілімі мен қоғамға қарсы мінез-құлыққа қатысты бұйрықтар, құрбансыз қылмысты жіктеу және қылмыстық деп тану қиын болғандықтан, қылмыстық және азаматтық құқық арасындағы шекараны бұлайды. Бұл мәселелі, себебі ол заңның қылмыстық және азаматтық аспектілерінің дәстүрлі процедураларын бұрмалап, оларды шатастыруға және процессуалдық жағынан алмастыруға мүмкіндік береді.